कालाग्निरुद्रो भगवान्विश्वचसंहारकारकः । तमसश्चाऽऽश्रयः सोऽपि रुद्राणां प्रवरो महान्
कालाग्निरुद्र हा भगवंत विश्वाचा संहार करणारा आहे; तो तमोगुणाचा आधार आहे आणि सर्व रुद्रांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
स एव शंकरांशश्चाप्यन्ये रुद्राश्च तत्कलाः । भवांश्च निर्गुणस्तेषां प्रकृतेश्च परस्तथा
तोच शंकराचा अंश आहे आणि इतर रुद्र त्याचेच अंश आहेत; तू निर्गुण आहेस आणि प्रकृतीपेक्षा सुद्धा श्रेष्ठ आहेस.
सर्वेषां परमात्मा वै प्रणा विष्णुस्वरूपिणः । मानसं च स्वयं ब्रह्मा स्वयं ज्ञानात्मकः शिवः
सर्वांचा परमात्मा म्हणजेच विष्णुरूप प्राण आहे; ब्रह्मा हा मन आहे आणि शिव हा ज्ञानाचा मूळ आहे.
प्रवरा सर्वशक्तीनां बुद्धिः प्रकृतिरीश्वरी । स्वात्मनः प्रतिबिभ्बस्ते जीवः सर्वेषु देहिषु
सर्व शक्तींमध्ये बुद्धी श्रेष्ठ आहे, आणि प्रकृती ही सर्वांची स्वामिनी आहे; सर्व देहधारकांत जीव म्हणजे तुझ्या आत्म्याचं प्रतिबिंब आहे.
जीवः स्वकर्मणां भोगी स्वयं साक्षी भवांस्तथा । सर्वे यान्ति त्वयि गते नरदेवे यथाऽनुगाः
जीव आपल्या कर्माचा भोग घेतो आणि तू साक्षी आहेस; नराधिपा, जेव्हा तू जातोस, तेव्हा सर्वजण तुझ्या मागे जातात.
सद्यः पतति देहश्च शवोऽस्पृश्यस्त्वया विना । बुद्धाः सन्तो न जानन्ति वञ्चितास्तव मायया
तुझ्याशिवाय शरीर लगेच पडतं आणि मृतदेह होतो, त्याला कोणी स्पर्शही करत नाही; ज्ञानी आणि संत तुझ्या मायेने फसलेले असतात आणि त्यांना हे कळत नाही.
त्वां भजन्त्येव ये सन्तो मायामेतां तरन्ति ते । त्रिगुणा प्रकृतिर्दुर्गा वैष्णवी च सनातनी
जे संत फक्त तुझी भक्ती करतात, ते या मायेपलीकडे जातात; तीन गुणांनी बनलेली प्रकृती म्हणजेच दुर्गा, ती वैष्णवी आणि सनातन आहे.
परा नारायणीशानी तव माया दुरत्यया । त्वदंशाः प्रतिविश्वेषु ब्रह्मविष्णुशिवात्मकाः
परम नारायणी, हीच तुझी अत्यंत कठीण माया आहे; सर्व विश्वात तुझे अंश म्हणजे ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव.
सर्वेषामपि विश्वेषामाश्रयो यो महान्विराट् । स सेते च जले योगाद्विश्वेशो गोकुले यथा
सर्व विश्वांचा आधार असलेला विराट पुरुष योगाच्या बळावर पाण्यावर विसावतो, जसा गोळीत विश्वाचा स्वामी आहे.
स एव वासुर्भगवांस्तस्य देवो भवान्परः । वासुदेव इति ख्यातः पुराविद्भिः प्रकीर्तितः
तोच वासुदेव आहे, आणि त्याचा खरा देव म्हणजे तूच; वासुदेव म्हणून प्राचीन ऋषींनी त्याची स्तुती केली आहे.
त्वमेव कलया सूर्यस्त्वमेव कलया शशी । कलया च हुताशश्च कलया पवनः स्वयम्
तूच आपल्या अंशाने सूर्य आहेस, तूच अंशाने चंद्र आहेस; अंशाने अग्नी आणि अंशाने वारा सुद्धा तूच आहेस.
कलया वरुणश्चैव कुबेरश्च यमस्तथा । कलया त्वं महेन्द्रश्च कलया धर्म एव च
अंशाने वरुण, कुबेर आणि यम तूच आहेस; अंशाने महेंद्र आणि अंशाने धर्म सुद्धा तूच आहेस.
त्वमेव कलया शेष ईशानो नैऋंतिस्तथा । मुनयो मनवश्चैव ग्रहाश्च फलदायकः
तूच आपल्या अंशाने शेष, ईशान, नैरृत आहेस; तसेच ऋषी, मनु आणि ग्रह हे सर्व फळ देणारे आहेत.
कलाकलायाश्चांशेन सर्वे जीवाश्चराचराः । त्वं ब्रह्म परमं ज्योतिर्ध्यायन्ते योगिनः सदा
तुझ्या अंशाच्या अंशाने सर्व सजीव आणि निर्जीव प्राणी निर्माण झाले आहेत; तूच सर्वोच्च ब्रह्म, तेजाचा परम स्रोत आहेस, ज्याचे योगी नेहमी ध्यान करतात.
तं त्चाऽऽद्रियन्ते भक्तास्ते ध्यायन्ते य तदन्तरे । नवीननीरदश्यामं पीतकौशेयवाससम्
तुझे भक्त तुला आपल्या अंतःकरणात मान देतात आणि ध्यान करतात, जसा नव्या काळ्या मेघासारखा, पिवळ्या रेशमी वस्त्रात शोभणारा.
ईषद्धास्यप्रसन्नास्यं भक्तेशं भक्तवत्सलम् । चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं द्विभुजं मुरलीधरम्
हलक्या हास्यासह प्रसन्न चेहरा, भक्तांचा स्वामी, भक्तांवर प्रेम करणारा, संपूर्ण अंगाला चंदन लावलेला, दोन हातांचा, हातात बासरी असलेला.
मयूरपिच्छचूडं च मालतीमाल्यभूषितम् । अमूल्यरत्ननिर्माणकेयूरवलयाविन्तम्
मोरपिसाचा मुकुट आणि मोगऱ्याच्या फुलांची माळ घातलेला, अमूल्य रत्नांनी बनवलेल्या कडे आणि बांगड्यांनी सजलेला.
मणिकुण्डलयुग्मेन गण्डस्थलविराजितम् । रत्नसाराङ्गलीयं च क्वणन्मञ्जीररञ्जितम्
रत्नांच्या कुंडलांच्या जोडीने गाल उजळलेले, रत्नांच्या अंगठीने शोभलेले, आणि घुंगरांच्या निनादाने सजलेले.
कोटिकन्दर्पलीलाभं शरत्कमललोचनम् । शरत्पूर्णैन्दुनिन्दास्यं चन्द्रकोटिसमप्रभम्
कोट्यवधी मदनांच्या लीलांचा धनी, शरद ऋतूतील कमळासारखे डोळे, शरद पौर्णिमेच्या चंद्राला लाजवेल असे मुख, आणि कोटी चंद्रांसारखे तेज.
वीक्षितं सस्मिताभिश्च गोपीनां कोटिकोटिभिः । वयस्यैः पार्षदैर्गोपैः सेवितं श्वेतचामरैः
कोट्यवधी गोपी त्यांच्या स्मिताने पाहतात, मित्र, सेवक आणि गवळी पांढऱ्या चामराने सेवा करतात.
गोपबालकवेषं च राधावक्षः स्थलस्थितम् । ध्यानासाध्यं दुराराध्यं ब्रह्मेशशेषवन्दितम्
गोपाळकाच्या वेषात, राधेच्या वक्षस्थळी विराजमान, ध्यानाने प्राप्त होणारा, प्राप्त करणे कठीण, ब्रह्मा, शंकर आणि शेष यांनी वंदन केलेला.
सिन्द्धेन्द्रैश्च मुनीन्द्रैश्च योगीन्द्रैः प्रणतं स्तुतम् । वेदानिर्वचनीयं च परं स्वेच्छामयं विभुम्
सिद्धांच्या इंद्राने, श्रेष्ठ ऋषी आणि योगींनी वंदन व स्तुती केलेला; वेदांनी वर्णन करता न येणारा, सर्वोच्च, आपल्या इच्छेने प्रकटलेला प्रभु.
स्थूलस्थूलतमं रूपं सूक्ष्मात्सूक्ष्मतमं परम् । सत्यं नित्यं प्रशस्तं च प्रकृतेः परमीश्वरम्
त्याचे रूप स्थूलात स्थूल आणि सूक्ष्मात सूक्ष्म, सर्वोच्च; सत्य, नित्य, उत्तम, आणि प्रकृतीपलीकडचा परमेश्वर.
निर्लिप्तं च निरीहं च भगवन्तं सनातनम् । एवं ध्यात्वा च ते पूताः स्निग्धदूर्वाक्षता जलम्
सर्वांपासून अलिप्त, इच्छा नसलेला, सनातन भगवंत; असे ध्यान केल्यावर ते शुद्ध होतात, कोवळी दुर्वा, अक्षता आणि पाणी अर्पण करतात.
पद्मापद्मार्चिते पादपद्मे च दातुमुत्सुकाः । वेदाःस्तोतुमशक्तास्त्वामशक्ता सा सरस्वती
पद्मा आणि पद्मा ज्यांच्या चरणकमलांची पूजा करतात, त्यांना अर्पण करण्यास उत्सुक; वेद तुला स्तुती करू शकत नाहीत, आणि सरस्वतीही असमर्थ आहे.
शेषः स्तोतुमशक्तश्च स्वयंभूः शंभुरीश्वरः । गणेशश्च दिनेशश्च महेन्द्रश्चन्द्र एव च
शेष तुला स्तुती करू शकत नाही, स्वयंभू, शंकर, ईश्वर, गणेश, सूर्य, महेंद्र आणि चंद्र यांनाही शक्य नाही.
स्तोतुं नालं धनेशश्च किमन्ये जड्बुद्धयः । गुणातीतमनीहं च किं स्तौमि निर्गुणं परम्
कुबेर तुला स्तुती करू शकत नाही, मग इतर मंदबुद्धी लोकांचे काय? गुणांपलीकडे असलेला, इच्छा नसलेला, मी निर्गुण परमेश्वराची स्तुती कशी करू?
अपण्डितोऽयमसुरो न सुरः क्षन्तुमर्हसि । बलेस्तद्वचनं श्रुत्वा तमुवाच जगत्पतिः
हा दैत्य अज्ञानी आहे, देव नाही; तू त्याला क्षमा करावी. बळीची ही वचने ऐकून जगाचा स्वामी त्याला म्हणाला.
श्रीभगवानुवाच मा भैर्वत्स गृहं गच्छ सुतलं रक्षितं मया । मद्वरेण प्रसादेन त्वत्पुत्रोऽप्यजरामरः
श्रीभगवान म्हणाले: घाबरू नकोस बाळा, आपल्या घरी, मी रक्षित केलेल्या सुतळात जा. माझ्या वराने आणि कृपेने तुझा मुलगाही अजन्मा आणि अमर राहील.
दर्पहानिं करिष्यामि तस्य मूर्खस्य दर्पिणः । प्रह्लादाय वरो दत्तो भक्ताय च तपस्विने
त्या मूर्ख, गर्विष्ठाचा मी गर्व दूर करीन; भक्त आणि तपस्वी प्रल्हादाला वर दिला आहे.