तीर्थान्यपि च पूतानि वैष्णवस्पर्शमात्रतः । सर्वेषामाश्रमाणां च पूजितो ब्राह्मणः शुचिः
फक्त वैष्णवांचा स्पर्श झाल्यावरही तीर्थे पवित्र होतात. सर्व आश्रमांमध्ये शुद्ध ब्राह्मणाची पूजा होते.
ततोऽधिकः पूजितोऽपि ब्राह्मणो यदि वैष्णवः । न हि पूतं च पश्यमि वैष्णवब्राह्मणात्परम्
पण जर ब्राह्मण वैष्णव असेल तर त्याची पूजा आणखी श्रेष्ठ आहे. वैष्णव ब्राह्मणापेक्षा पवित्र मी काहीच पाहिले नाही.
स पूतः पवनादेव स पूतश्च हुताशानात् । तीर्थेम्योऽपि च सर्वेभ्यो बिभेति च ततः सुरः
तो वाऱ्याने आणि अग्नीनेही पवित्र होतो. सर्व तीर्थांपेक्षाही तो श्रेष्ठ आहे आणि देवताही त्याला आदराने पाहतात.
न हि पापानि तद्देहे वह्नौ शुष्कतृणादिवत्
त्याच्या शरीरातील पापे अग्नीतील वाळलेल्या गवतासारखी जळून जातात.
बलिरुवाच कथं स्तौषि जगन्नाथ भृत्यमस्तव्यमीश्वरः । प्रदत्तं परमेश्वर्य त्वया नाथ सुदुल्रभम्
बली म्हणाला: जगन्नाथा, आपण आपल्या सेवकाची स्तुती कशी करता? प्रभो, आपण फार दुर्मिळ वर मला दिला आहे.
अधुना स्थापितो दैवात्सर्वाधः सुतलेऽपि च । इन्द्राय दत्तमैश्वर्य मत्तो भक्तात्सुरेश्वर
आता, नशीबाने मी सुतलात सर्वांच्या खालच्या ठिकाणी आहे. इंद्राला दिलेले राज्य माझ्याकडूनच, तुझ्या भक्ताकडूनच मिळाले आहे, हे सुरेश्वरा.
त्वया वामनरूपेण सर्वरूपोऽसि सर्वतः । बाणं बोधय भद्रं च मम प्राणात्मजं परम्
तू वामनरूपाने सर्वत्र आणि सर्व रूपात आहेस. माझ्या प्राणप्रिय पुत्र बाणाला जागे कर आणि त्याला कल्याण कर.
आत्मना सह युद्धं च देवेष्वपि विगर्हितम् । इत्युक्त्वा च शिवं नत्वा शिरसा प्रणनाम तम्
स्वतःशीच युद्ध करणे हे देवांमध्येही निंदनीय आहे. असे म्हणून त्याने शंकराला वाकून डोके टेकवले.
सामवेदोक्तस्तोत्रेण तुष्टाव परमेश्वरम् । पुलकाञ्चितसर्वाङ्गः साश्रुनेत्रोऽतिविह्वलः
सामवेदातील स्तोत्राने त्याने परमेश्वराची स्तुती केली. त्याचे सर्व अंग रोमांचित झाले, डोळे अश्रूंनी भरले आणि तो अत्यंत भावविव्हल झाला.
ध्यायमानश्च नित्यं यो हृत्पद्मे सुमनोहरे । शुक्रेण दत्तं मन्त्रं च जप्त्वा चैकादशाक्षरम्
तो नेहमी आपल्या सुंदर हृदयकमळात त्याचे ध्यान करत असे. शुक्राने दिलेला अकरा अक्षरी मंत्र तो जपत असे.
बलिरुवाच अदित्याः प्रार्थनेनैव मातुर्देव्या व्रतेन च । पुरा वामनरूपेण त्वयाऽहं वञ्चितः प्रभो
बली म्हणाला: अदितीच्या प्रार्थनेने आणि देवीच्या व्रतामुळे, प्रभो, पूर्वी वामनरूपाने तू मला फसवले होतेस.
संपद्रूपा महालक्ष्मीर्दत्ता भक्ताय भक्तितः । शक्राय मत्तो भक्ताय भ्रात्रे पुण्यवते ध्रुवम्
समृद्धीचे मूर्तिमंत रूप असलेली महालक्ष्मी भक्ताला भक्तिभावाने दिली गेली. ती इंद्राला, माझ्या भक्ताला, माझ्या पुण्यवान भावाला दिली गेली.
अधुना मम पुत्रोऽयं बाणः शंकरकिंकरः । आराच्च रक्षितः सोऽपि तेनैव भक्तबन्धुना
आता माझा पुत्र बाणा हा शंकराचा सेवक आहे. तोही त्या भक्तांचा मित्र असलेल्या देवतेने दूरून रक्षण केला आहे.
परिपुष्टश्च पार्वत्या यथा मात्रा सुतस्तथा । गृहीतवांश्च तत्कन्यां बलेन युवतीं सतीम्
पार्वतीने त्याचे संगोपन केले, जसे आई मुलाचे करते. त्याने बलपूर्वक त्या सद्गुणी युवतीला पत्नी म्हणून मिळवले.
समुद्यतश्च तं हन्तुं कार्तिकेनापि वारितः । आगतोऽसि पुनर्हन्तुं पौत्रस्य दमने क्षमः
तू त्याला मारायला उठलास, पण कार्तिकेयानेसुद्धा तुला थांबवलं होतं. आता पुन्हा मारायला आला आहेस, आणि आपल्या नातवाला सहज जिंकू शकतोस.
सर्वात्मनश्च सर्वत्र समभावः श्रुतौ श्रुतः । करोषि जगतां नाथ कथमेवं व्यतिक्रमः
शास्त्रात सर्वत्र आत्मा सारखा आहे असं ऐकलंय. जगाच्या नाथा, मग तू असा नियम का मोडतोस?
त्वया च निहतो यो हि तस्य को रक्षिता भुवि । सुदर्शनस्य तेजो हि सूर्यकोटिनिभं परम्
तुझ्या हातून जो मारला जातो, त्याचं या पृथ्वीवर कोण रक्षण करू शकतं? तुझ्या सुदर्शनाचं तेज सूर्याच्या कोटी किरणांसारखं प्रखर आहे.
केषां सुराणामस्त्रेण तदेव च निवारितम् । यथा सुदर्शनं चैवमस्त्राणां प्रवरं वरम्
देवतांपैकी कोण त्या अस्त्राला थांबवू शकतं? जसं सुदर्शन सर्व अस्त्रांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसंच ते सर्वोत्तम आहे.
तथा भवांश्च देवानां सर्वेषामीश्वरः परः । यथा भवांस्तथा कृष्णो विधाता वेधसामपि
तसंच, तू सर्व देवतांचा परमेश्वर आहेस; जसा तू आहेस, तसाच कृष्णसुद्धा सर्व सृष्टीकर्त्यांचा कर्ता आहे.
विष्णुः सत्त्वगुणाधारः शिवः सत्त्वाश्रयस्तथा । स्वयं विधाता रजसः सृष्टिकर्ता पितामहः
विष्णू हा सत्त्वगुणाचा आधार आहे, शिवसुद्धा सत्त्वावर आधारलेला आहे; ब्रह्मा स्वतःच रजोगुणाचा सर्जक आणि सर्वांचा पितामह आहे.
कालाग्निरुद्रो भगवान्विश्वचसंहारकारकः । तमसश्चाऽऽश्रयः सोऽपि रुद्राणां प्रवरो महान्
कालाग्निरुद्र हा भगवंत विश्वाचा संहार करणारा आहे; तो तमोगुणाचा आधार आहे आणि सर्व रुद्रांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
स एव शंकरांशश्चाप्यन्ये रुद्राश्च तत्कलाः । भवांश्च निर्गुणस्तेषां प्रकृतेश्च परस्तथा
तोच शंकराचा अंश आहे आणि इतर रुद्र त्याचेच अंश आहेत; तू निर्गुण आहेस आणि प्रकृतीपेक्षा सुद्धा श्रेष्ठ आहेस.
सर्वेषां परमात्मा वै प्रणा विष्णुस्वरूपिणः । मानसं च स्वयं ब्रह्मा स्वयं ज्ञानात्मकः शिवः
सर्वांचा परमात्मा म्हणजेच विष्णुरूप प्राण आहे; ब्रह्मा हा मन आहे आणि शिव हा ज्ञानाचा मूळ आहे.
प्रवरा सर्वशक्तीनां बुद्धिः प्रकृतिरीश्वरी । स्वात्मनः प्रतिबिभ्बस्ते जीवः सर्वेषु देहिषु
सर्व शक्तींमध्ये बुद्धी श्रेष्ठ आहे, आणि प्रकृती ही सर्वांची स्वामिनी आहे; सर्व देहधारकांत जीव म्हणजे तुझ्या आत्म्याचं प्रतिबिंब आहे.
जीवः स्वकर्मणां भोगी स्वयं साक्षी भवांस्तथा । सर्वे यान्ति त्वयि गते नरदेवे यथाऽनुगाः
जीव आपल्या कर्माचा भोग घेतो आणि तू साक्षी आहेस; नराधिपा, जेव्हा तू जातोस, तेव्हा सर्वजण तुझ्या मागे जातात.
सद्यः पतति देहश्च शवोऽस्पृश्यस्त्वया विना । बुद्धाः सन्तो न जानन्ति वञ्चितास्तव मायया
तुझ्याशिवाय शरीर लगेच पडतं आणि मृतदेह होतो, त्याला कोणी स्पर्शही करत नाही; ज्ञानी आणि संत तुझ्या मायेने फसलेले असतात आणि त्यांना हे कळत नाही.
त्वां भजन्त्येव ये सन्तो मायामेतां तरन्ति ते । त्रिगुणा प्रकृतिर्दुर्गा वैष्णवी च सनातनी
जे संत फक्त तुझी भक्ती करतात, ते या मायेपलीकडे जातात; तीन गुणांनी बनलेली प्रकृती म्हणजेच दुर्गा, ती वैष्णवी आणि सनातन आहे.
परा नारायणीशानी तव माया दुरत्यया । त्वदंशाः प्रतिविश्वेषु ब्रह्मविष्णुशिवात्मकाः
परम नारायणी, हीच तुझी अत्यंत कठीण माया आहे; सर्व विश्वात तुझे अंश म्हणजे ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव.
सर्वेषामपि विश्वेषामाश्रयो यो महान्विराट् । स सेते च जले योगाद्विश्वेशो गोकुले यथा
सर्व विश्वांचा आधार असलेला विराट पुरुष योगाच्या बळावर पाण्यावर विसावतो, जसा गोळीत विश्वाचा स्वामी आहे.
स एव वासुर्भगवांस्तस्य देवो भवान्परः । वासुदेव इति ख्यातः पुराविद्भिः प्रकीर्तितः
तोच वासुदेव आहे, आणि त्याचा खरा देव म्हणजे तूच; वासुदेव म्हणून प्राचीन ऋषींनी त्याची स्तुती केली आहे.