महादेव उवाच त्वया यधक्तं देवेशि सर्व वेदोक्तमीप्सितम् । अयुक्तमुपहास्यं व समरं परमात्मना
महादेव म्हणाले: देवेशी, तू जे काही सांगितलेस ते सर्व वेदांप्रमाणे आणि योग्य आहे; परमात्म्याशी युद्ध करणे हे अनुचित आणि हास्यास्पद आहे.
बाणो ददातु कन्यां दां स्वर्णभूषणभूषिताम् । सामञ्जस्यं यशस्यं च शुभदं सर्वकर्मसु
बाणाने आपली कन्या सोन्याच्या दागिन्यांनी सजवून विवाहासाठी द्यावी; यामुळे सर्व कार्यात सौख्य, कीर्ती आणि शुभता मिळेल.
न ददाति यदा बाणो हिरण्यकशिपोः प्रजा । युद्धे पराङ्मुखो भीतो भगवत्ययशस्करः
जर बाण, हिरण्यकशिपूचा वंशज, ती कन्या दिली नाही, तर युद्धात मागे हटून भीतीने तो भगवंताचे अपमान करील.
बाणो गच्छतु संनाही रणशास्रविशारदः । पश्चाच्चा ऽऽगमनं कुर्मो वयं सांनाहिकाः शिवे
बाणाने युद्धासाठी सज्ज होऊन, शस्त्रविद्येत निपुण होऊन जावे; नंतर आपण सर्वजण, शंकरा, युद्धासाठी योग्य रीतीने परत येऊ.
उवाच बाणं तां दातुं स च न स्वीचकार ह । दुर्गा तं बोधयामास न बुबोध च सद्वचः
त्याला कन्या द्यायला सांगितले, पण त्याने मान्य केले नाही; दुर्गा त्याला समजावू लागली, पण त्याने तिचे चांगले बोल ऐकले नाहीत.
एतस्मिन्नन्तरे तां च सभामेव महोरमाम् । आजगाम महाधर्मो बलिश्च वैष्णवाग्रणीः
इतक्यात त्या मोठ्या सभागृहात महाधर्म आणि वैष्णवांमध्ये श्रेष्ठ असलेला बळी आले.
रथं लत्नेन्द्रनिर्माणं समारुह्य महाबलः । प्रतप्तैः सप्तभिर्दैत्यैः सेवितः श्वेतचामरैः
महाबलवान तो त्वष्ट्राने घडवलेल्या रथावर बसला. सात दैत्य त्याला पांढऱ्या चामरांनी सेवेत होते.
दैत्येन्द्राणां सप्तलक्षैरावृतः परमास्त्रवित् । अवरुह्य रथात्तूर्णं गणेशं च शिवां शिवाम्
सात लाख दैत्यांचे सेनापती, जे सर्व अस्त्रविद्या जाणणारे होते, त्याच्या भोवती होते. तो पटकन रथातून उतरला आणि गणेश, शिव आणि शिवा यांच्या जवळ गेला.
प्रणम्य कार्तिकेयं च स उवास च संसदि । उत्तस्थुरारात्तं दृष्ट्वा ते सर्वे शंकरं विना
त्याने कार्तिकेयाला वंदन केले आणि सभेत बसला. त्याला आलेले पाहून सर्वजण उभे राहिले, फक्त शंकर सोडून.
महादेव उवाच भगवंश्चतुरस्त्वं च प्रदाता सर्वसंपदाम् । अयं हि परमो लाभो वैष्णवानां समागमः
महादेव म्हणाले: प्रभो, तू सर्वज्ञ आहेस आणि सर्व संपत्ती देणारा आहेस. वैष्णवांसाठी तुझा सहवास हाच खरा मोठा लाभ आहे.
तीर्थान्यपि च पूतानि वैष्णवस्पर्शमात्रतः । सर्वेषामाश्रमाणां च पूजितो ब्राह्मणः शुचिः
फक्त वैष्णवांचा स्पर्श झाल्यावरही तीर्थे पवित्र होतात. सर्व आश्रमांमध्ये शुद्ध ब्राह्मणाची पूजा होते.
ततोऽधिकः पूजितोऽपि ब्राह्मणो यदि वैष्णवः । न हि पूतं च पश्यमि वैष्णवब्राह्मणात्परम्
पण जर ब्राह्मण वैष्णव असेल तर त्याची पूजा आणखी श्रेष्ठ आहे. वैष्णव ब्राह्मणापेक्षा पवित्र मी काहीच पाहिले नाही.
स पूतः पवनादेव स पूतश्च हुताशानात् । तीर्थेम्योऽपि च सर्वेभ्यो बिभेति च ततः सुरः
तो वाऱ्याने आणि अग्नीनेही पवित्र होतो. सर्व तीर्थांपेक्षाही तो श्रेष्ठ आहे आणि देवताही त्याला आदराने पाहतात.
न हि पापानि तद्देहे वह्नौ शुष्कतृणादिवत्
त्याच्या शरीरातील पापे अग्नीतील वाळलेल्या गवतासारखी जळून जातात.
बलिरुवाच कथं स्तौषि जगन्नाथ भृत्यमस्तव्यमीश्वरः । प्रदत्तं परमेश्वर्य त्वया नाथ सुदुल्रभम्
बली म्हणाला: जगन्नाथा, आपण आपल्या सेवकाची स्तुती कशी करता? प्रभो, आपण फार दुर्मिळ वर मला दिला आहे.
अधुना स्थापितो दैवात्सर्वाधः सुतलेऽपि च । इन्द्राय दत्तमैश्वर्य मत्तो भक्तात्सुरेश्वर
आता, नशीबाने मी सुतलात सर्वांच्या खालच्या ठिकाणी आहे. इंद्राला दिलेले राज्य माझ्याकडूनच, तुझ्या भक्ताकडूनच मिळाले आहे, हे सुरेश्वरा.
त्वया वामनरूपेण सर्वरूपोऽसि सर्वतः । बाणं बोधय भद्रं च मम प्राणात्मजं परम्
तू वामनरूपाने सर्वत्र आणि सर्व रूपात आहेस. माझ्या प्राणप्रिय पुत्र बाणाला जागे कर आणि त्याला कल्याण कर.
आत्मना सह युद्धं च देवेष्वपि विगर्हितम् । इत्युक्त्वा च शिवं नत्वा शिरसा प्रणनाम तम्
स्वतःशीच युद्ध करणे हे देवांमध्येही निंदनीय आहे. असे म्हणून त्याने शंकराला वाकून डोके टेकवले.
सामवेदोक्तस्तोत्रेण तुष्टाव परमेश्वरम् । पुलकाञ्चितसर्वाङ्गः साश्रुनेत्रोऽतिविह्वलः
सामवेदातील स्तोत्राने त्याने परमेश्वराची स्तुती केली. त्याचे सर्व अंग रोमांचित झाले, डोळे अश्रूंनी भरले आणि तो अत्यंत भावविव्हल झाला.
ध्यायमानश्च नित्यं यो हृत्पद्मे सुमनोहरे । शुक्रेण दत्तं मन्त्रं च जप्त्वा चैकादशाक्षरम्
तो नेहमी आपल्या सुंदर हृदयकमळात त्याचे ध्यान करत असे. शुक्राने दिलेला अकरा अक्षरी मंत्र तो जपत असे.
बलिरुवाच अदित्याः प्रार्थनेनैव मातुर्देव्या व्रतेन च । पुरा वामनरूपेण त्वयाऽहं वञ्चितः प्रभो
बली म्हणाला: अदितीच्या प्रार्थनेने आणि देवीच्या व्रतामुळे, प्रभो, पूर्वी वामनरूपाने तू मला फसवले होतेस.
संपद्रूपा महालक्ष्मीर्दत्ता भक्ताय भक्तितः । शक्राय मत्तो भक्ताय भ्रात्रे पुण्यवते ध्रुवम्
समृद्धीचे मूर्तिमंत रूप असलेली महालक्ष्मी भक्ताला भक्तिभावाने दिली गेली. ती इंद्राला, माझ्या भक्ताला, माझ्या पुण्यवान भावाला दिली गेली.
अधुना मम पुत्रोऽयं बाणः शंकरकिंकरः । आराच्च रक्षितः सोऽपि तेनैव भक्तबन्धुना
आता माझा पुत्र बाणा हा शंकराचा सेवक आहे. तोही त्या भक्तांचा मित्र असलेल्या देवतेने दूरून रक्षण केला आहे.
परिपुष्टश्च पार्वत्या यथा मात्रा सुतस्तथा । गृहीतवांश्च तत्कन्यां बलेन युवतीं सतीम्
पार्वतीने त्याचे संगोपन केले, जसे आई मुलाचे करते. त्याने बलपूर्वक त्या सद्गुणी युवतीला पत्नी म्हणून मिळवले.
समुद्यतश्च तं हन्तुं कार्तिकेनापि वारितः । आगतोऽसि पुनर्हन्तुं पौत्रस्य दमने क्षमः
तू त्याला मारायला उठलास, पण कार्तिकेयानेसुद्धा तुला थांबवलं होतं. आता पुन्हा मारायला आला आहेस, आणि आपल्या नातवाला सहज जिंकू शकतोस.
सर्वात्मनश्च सर्वत्र समभावः श्रुतौ श्रुतः । करोषि जगतां नाथ कथमेवं व्यतिक्रमः
शास्त्रात सर्वत्र आत्मा सारखा आहे असं ऐकलंय. जगाच्या नाथा, मग तू असा नियम का मोडतोस?
त्वया च निहतो यो हि तस्य को रक्षिता भुवि । सुदर्शनस्य तेजो हि सूर्यकोटिनिभं परम्
तुझ्या हातून जो मारला जातो, त्याचं या पृथ्वीवर कोण रक्षण करू शकतं? तुझ्या सुदर्शनाचं तेज सूर्याच्या कोटी किरणांसारखं प्रखर आहे.
केषां सुराणामस्त्रेण तदेव च निवारितम् । यथा सुदर्शनं चैवमस्त्राणां प्रवरं वरम्
देवतांपैकी कोण त्या अस्त्राला थांबवू शकतं? जसं सुदर्शन सर्व अस्त्रांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसंच ते सर्वोत्तम आहे.
तथा भवांश्च देवानां सर्वेषामीश्वरः परः । यथा भवांस्तथा कृष्णो विधाता वेधसामपि
तसंच, तू सर्व देवतांचा परमेश्वर आहेस; जसा तू आहेस, तसाच कृष्णसुद्धा सर्व सृष्टीकर्त्यांचा कर्ता आहे.
विष्णुः सत्त्वगुणाधारः शिवः सत्त्वाश्रयस्तथा । स्वयं विधाता रजसः सृष्टिकर्ता पितामहः
विष्णू हा सत्त्वगुणाचा आधार आहे, शिवसुद्धा सत्त्वावर आधारलेला आहे; ब्रह्मा स्वतःच रजोगुणाचा सर्जक आणि सर्वांचा पितामह आहे.