अथानिरुद्धः संनाही शस्त्रपाणिर्बभूव ह । ऊषादत्तं रथं प्राप्य चकाराऽऽरोहणं मुदा
मग अनिरुद्ध शस्त्रधारी सज्ज झाला. उषाने दिलेला रथ मिळवून, तो आनंदाने त्यावर चढला.
बहिः संभूय शिबिराद्ददर्श बाणमीश्वरः । सांनाहिकं शस्त्रपाणिं रक्तास्यलोचनं परम्
शिबिराबाहेर येऊन, प्रभूने बाणाला पाहिलं—तो युद्धासाठी सज्ज, शस्त्र हातात, तोंड आणि डोळे रक्तासारखे लाल, फार भयंकर दिसत होता.
दृष्ट्वाऽनिरुद्धं बाणश्च तमुवाच रुषाऽन्वितः । घोरसंग्राममध्ये च विषोक्तिं प्रज्वलन्निव
अनिरुद्धला पाहून, बाण संतापून त्याच्याशी बोलला—त्या भयंकर युद्धात तो जणू क्रोधाने जळत होता.
बाण उवाच अये वीर महादुष्ट नीतिशास्त्रविवर्जित । चन्द्र वंशकुलाङ्गार पुण्यक्षेत्रेऽयशस्कर
बाण म्हणाला, "अरे वीर, पण मोठा दुष्ट! तुला नीतीशास्त्राची काहीच जाणीव नाही. चंद्रवंशाचं नाव खराब करणारा, या पुण्यभूमीत अपकीर्ती पसरवणारा आहेस तू."
पिता ते शम्बरं हत्वा जग्राह तस्य कामिनीम् । ततो जातो भवनेव निरोधं स्वकुलक्षमम्
तुझ्या वडिलांनी शंबराचा वध करून त्याची प्रिया स्त्री मिळवली; त्यामुळे तू या घरात जन्मलास, पण असं वागणं तुझ्या घराण्याला शोभत नाही.
पितामहो वासुदेवो मथुरायां च क्षत्रियः । गोकुले वैश्यपुत्रश्च नाम्ना च नन्दनन्दनः
तुझे आजोबा वासुदेव मथुरेत क्षत्रिय होते; गोकुळात ते वैश्यपुत्र होते, आणि त्यांना नंदनंदन असं नाव पडलं.
वृन्दावने च गोपस्य नन्दस्य पशुरक्षकः । साक्षाज्जारश्च गोपीनां दुष्टः परमलम्पटः
वृंदावनात नंद नावाच्या गवळ्याच्या तो गायी राखत असे; पण त्याच वेळी गोपिकांचा तो खरा परपुरुष होता, वाईट आणि फारच वासनाधीन होता.
जघान पूतनां सद्यो नारीघाती ह्यधार्मिकः । आगत्य मथुरां कुब्जां जघान मैथुनेन च
त्याने पूतना या स्त्रीहत्यारिणीला लगेच मारले; अधार्मिक होता. मग मथुरेला गेल्यावर कुब्जेला मैथुन करून जिंकले.
दुर्बलं नरकं हत्वा स्त्रीसमूहं मनोहरम् । जग्राह योनिलुब्धश्च स्वपुत्रमतिनिष्ठुरः
दुर्बळ नरकासुराला मारून त्याने सुंदर स्त्रियांचा समूह पकडला; तो नेहमी स्त्रियांसाठी लालायित असे आणि स्वतःच्या मुलावर फारच कठोर होता.
भीष्मकं मानवं जित्वा तत्पुत्रं चापि दुर्बलम् । जग्राह कन्यकां तस्य देवयोग्यां च रुक्मिणीम्
भीष्मक नावाच्या माणसाला आणि त्याच्या दुर्बळ मुलाला हरवून त्याने त्या माणसाची कन्या, देवांना सुद्धा योग्य असलेली रुक्मिणी, तिला मिळवली.
सत्राजितः सूर्यभृत्यो देवात्प्राप मणीश्वरम् । घातयित्वा ह्युपायेन जग्राह मणिकन्यकाम्
सत्राजित हा सूर्याचा भक्त होता, त्याने देवाकडून श्रेष्ठ मणी मिळवला; पण त्याला फसवून मारून मणी आणि कन्या दोन्ही मिळवले.
कुरुपाण्डवयुद्धं च कारयित्वा च दारुणम् । युधिष्ठिरस्य यज्ञे च शिशुपालं जघान सः
त्याने कुरू आणि पांडवांमध्ये भयंकर युद्ध घडवून आणले; आणि युधिष्ठिराच्या यज्ञात शिशुपालाला मारले.
दन्तवक्त्रं च शाल्बं च जरासंधं च दारुणः । संजहार भुवो भूपसमूहमतिदारुणम्
दंतवक्त्र, शाल्व आणि क्रूर जरासंध यांना त्याने नष्ट केले; आणि पृथ्वीवरील राजांचा फारच भयंकर समूह संपवला.
उपायान्नरकं हत्वा सर्वस्वं तज्जहार सः । दुर्बलो राजभीतश्चसमुद्रं शरणं गतः
फसवून नरकासुराला मारून त्याची सर्व संपत्ती घेतली; नंतर दुर्बळ आणि राजांपासून घाबरून समुद्रात आश्रय घेतला.
जित्वा च भ्रातरं शक्रं भार्याया वचनेन च । जग्राह पारिजातं च पुष्पं च स्वर्गदुर्लभम्
त्याने आपल्या पत्नीच्या सांगण्यावरून आपल्या भाऊ इंद्राला जिंकले आणि स्वर्गात सुद्धा दुर्मिळ असे पारिजातक झाड आणि फुल मिळवले.
कंसं निहत्याधर्मिष्ठो भ्रातरं मातुरेव च । जग्राह तस्य सर्वस्वं परं किं कथयामि ते
त्याने अधार्मिक कंस, त्याचा भाऊ आणि स्वतःच्या आईलाही मारले; आणि त्यांची सर्व संपत्ती घेतली. यापेक्षा अजून काय सांगू?
जत्वा च भल्लुकं युद्धे जग्राह तस्य कन्यकाम् । तत्पितुर्भगिनी कुन्ती चतुर्णां कामिनी भुवि
भल्लुकाला युद्धात हरवून त्याची कन्या मिळवली; तिचा वडिलांची बहीण कुंती पृथ्वीवर चार पुरुषांची प्रियतमा होती.
द्रौपदी भ्रातृपत्नी च प़ञ्चानां कामिनी तथा । गोष्ठीनो योनिलुब्धश्च शश्वत्परमलम्पटः
द्रौपदी ही सुद्धा भावांची पत्नी होती, ती पाच जणांची प्रियतमा होती; गवळ्यांमध्ये तो नेहमी स्त्रियांसाठी लालायित आणि फारच वासनाधीन होता.
तज्ज्येष्ठो बरदेवश्च शश्वत्पिबति वारुणीम् । यमुनां भ्रातृपत्नीं च करोत्याह्वानमीप्सितम्
त्याचा मोठा भाऊ बलराम नेहमी मद्य पित असे; तो यमुना, जी आपल्या भावाची पत्नी आहे, तिला हवे तसे बोलावतो.
जहार भगिनीं तस्य कौःतेयः शक्रनन्दनः । सुभद्रां मातुलसुतां संनिबोध कुलक्रमम्
कौन्तेय, जो इंद्राचा पुत्र आहे, त्याने त्याची बहीण सुभद्रा, जी मामा मुलगी आहे, तिला पळवून नेली; वंशाचा क्रम समजून घे.
बाणस्य वचनं श्रुत्वा चुकोप कामनन्दनः । उवाच परमार्थं च योग्यं प्रत्युत्तरं मुने
बाणाची वचने ऐकून, कामाचा पुत्र रागावला; त्याने योग्य आणि सत्य उत्तर त्या ऋषीला दिले.
अनिरुद्ध उवाच पिता मे कामदेवश्च ब्रह्मपुत्रः पुरा शुचिः । यस्यास्त्रेण वशीभूतं त्रैलोक्यं सततं शृणु
अनिरुद्ध म्हणाला: माझे वडील कामदेव, ब्रह्माचा पुत्र, पूर्वी पवित्र होते; ज्याच्या बाणाने तीनही लोक नेहमी वश होत, ते ऐक.
शिवकोपानलेनैव भस्मीभूतः स्वकर्मतः । कृष्णस्य पुत्रोऽप्यधुना सर्वेषां परमात्मनः
शिवाच्या रागाच्या ज्वाळेत, त्याच्या स्वतःच्या कर्मामुळे तो भस्म झाला; आता कृष्णाचा पुत्र सुद्धा सर्वांचा परमात्मा आहे.
पतिव्रता रतिर्माता पतिशोकेन सांप्रतम् । शम्बरस्य गृहे तस्थौ हृता तेन बलेन च
माझी आई रती, पतीव्रता आहे, सध्या पतीच्या दुःखाने शंबराच्या घरी राहते, कारण त्याने तिला बळजबरीने पळवले.
छायां मायावतीं दत्त्वा मायया शयनेन च । रतिं स्वधर्म संरक्ष्य धर्मसाक्षी च तद्गृहे
मायावतीचं छायारूप देऊन, मायेनं आणि शय्येच्या साहाय्यानं, त्यानं आपला धर्म पाळून, धर्माला साक्षी ठेवून त्या घरात रती केली.
निहत्य शम्बरं शत्रुं गृहीत्वा स्वप्रियां सतीम् । आजगाम द्वारकां च चन्द्रसुर्यौ च साक्षिणौ
शत्रू शंबराला मारून, आपली प्रिय आणि सती पत्नी घेऊन, तो द्वारकेला गेला, चंद्र आणि सूर्य साक्षी ठेवून.
पितामहं वासुदेवं त्वं किं जानामि मूढवत् । यं च सन्तोन जानन्ति वेदाश्चत्वार एव च
पितामह वासुदेव, मी काय जाणतो, जणू काही अज्ञानीच आहे; संतांना सुद्धा ज्याचं ज्ञान नाही, आणि चारही वेदांनाही नाही.
वासुः सर्वनिवासश्च विश्वानि यस्य लोमसु । तस्य देवः परं ब्रह्म वासुदेव इति स्मृतः
वासु म्हणजे सर्वांचं निवासस्थान; ज्याच्या केसांत सगळं विश्व आहे. तो देव, परब्रह्म, वासुदेव म्हणून ओळखला जातो.
शंकरं पृच्छ साक्षाच्च यस्य भृत्योऽधुना भवान् । कृष्णभृत्यस्य च बलेः पुत्रोऽसि किंकरात्मजः
शंकराला थेट विचार, ज्याचा तू आता सेवक आहेस; तू बलीचा मुलगा, कृष्णभक्ताच्या सेवकाचा पुत्र आहेस.
गोकुले वैश्यपुत्रत्वं ब्रूहि त्वं ज्ञानदुर्बल । भोजनं वेदविहितं शश्वत्क्षत्त्रियवैश्ययोः
गोळकुलात वैश्यपुत्र म्हणून जन्म कसा झाला, हे सांग, कारण तुझं ज्ञान कमी आहे; वेदांनी सांगितलेलं अन्न नेहमी क्षत्रिय आणि वैश्यांसाठीच असतं.