रथमारोहयामास निद्वितं बालकं मुदा । सा मनोयायिनी भद्रा गृहीत्वा बालकं मुने
तिने झोपलेल्या मुलाला आनंदाने रथावर ठेवले; मनाने प्रवास करणारी भद्रा, त्या मुलाला घेऊन गेली, हे ऋषी.
मुहूर्ताच्छोणितपुरं कृत्वा शङ्खध्वनिं ययौ । अथाऽऽश्रमाभ्यन्तरे च रुरुदुः सर्वयोषितः
क्षणात शंखध्वनी करून ती शोनितपुरात गेली; मग आश्रमातल्या सर्व स्त्रिया रडू लागल्या.
अहो बाणहरो वत्सः क्वगतः प्राणवल्लभः । कृष्णस्ताश्च समाश्वास्य सर्वज्ञः सर्वतत्त्ववित्
अरे, बाणाचा प्रिय पुत्र कुठे गेला, आमच्या प्राणांचा लाडका? कृष्ण, सर्वज्ञ आणि सर्व तत्त्वांचा जाणता, त्यांना धीर दिला.
साम्बकामबलैः सार्ध कृष्णाः सात्यकिना तथा । गृहीत्वा गानुडं वीरं रथमारुह्य सत्वरः
सांबा, कामबला आणि सात्यकी यांच्यासह, कृष्णाने वीर गानुडाला घेऊन, तात्काळ रथावर चढले.
सुदर्शनं पाञ्चजन्यं पद्मं कौमोदकीं गदाम् । पश्चाद्यास्यतिदेवेशो नगरं शोणितं तथा
देवांचा स्वामी पुढे शोनित या नगरात येईल, हातात सुदर्शन, पाञ्चजन्य, पद्म, कौमोदकी आणि गदा घेऊन.
सगणैःशंकेरणैव पार्वत्या परिरक्षितम् । अथ सा योगिनी धन्या पुण्या मान्या च योषिताम्
शंकर स्वतः पार्वतीसह आणि आपल्या गणांसह, त्या योगिनीला, धन्य, पुण्यवान आणि स्त्रियांमध्ये मान्य असलेल्या, संरक्षण देत होता.
शिष्या दुर्वाससः शान्ता सिद्धयोगेन सिद्धिदा । बारकं बोधयामास रुदन्तं मातरं स्मरन्
दुर्वासाचा शिष्य शांता, सिद्धयोगाने सिद्धी देणारी, बारकाला जागं करून त्याला आईची आठवण येत असताना त्याचे अश्रू पुसले.
स्नापयित्वा ददौ तस्मै माल्यचन्दनभूषणम् । कृत्वा सुवेषं बालस्य कन्यान्तः पुरमीप्सितम्
त्याला स्नान घालून, माळा, चंदन आणि दागिने दिले; मुलाला सुंदर वेषात सजवून, त्या कन्येच्या इच्छित अंतःपुरात नेले.
चक्रे प्रवेशं योगेन रक्षकैश्चापि रक्षितम् । तामूषां निद्रितां दृष्ट्वा निराहारां कृशोदरीम्
योगाने प्रवेश करून, रक्षकांनी सुरक्षित ठेवले; उषा झोपलेली, उपवास करणारी आणि सडपातळ कंबर असलेली दिसली.
शीघ्रं च बोधयामास सखीभिः परिरक्षिताम् । ऊषां कृत्वा च सुस्नातां वस्त्रभूषणभूषिताम्
सखींच्या संरक्षणाखाली असलेल्या उषाला तिने पटकन जागं केले; उषाला नीट स्नान घालून, वस्त्र आणि दागिन्यांनी सजवले.
वस्त्रैर्माल्यैश्चन्दनैश्च सिन्दूरपत्रकैः शुभैः । द्वयोः संभाषणं तत्र माहेन्द्रे च शुभक्षणे
वस्त्रे, माळा, चंदन आणि शुभ सिंदूराच्या पानांनी सजवून, शुभ क्षणी तिथे त्या दोघांचा संवाद झाला.
कारयामास गुप्त्या च सखीनां संमतेन च । पतिव्रता पतिं दृष्ट्वा सा रेमे विगतज्वरा
सखींच्या संमतीने आणि गुप्तपणे त्यांची भेट घडवून आणली; पतीव्रता पत्नीने पतीला पाहून, सगळा त्रास विसरून आनंद केला.
गान्धर्वेण विवाहेन तामुवाह स्मरात्मजः । रतिर्बभूव सुचिरमुभयोः सुखकारणम्
गंधर्व विवाहाने स्मराचा पुत्र तिला पत्नी म्हणून घेऊन गेला; दोघांच्या संगतीने दीर्घकाळ सुख मिळाले.
दिवानिशं न बुबुधे स्मरपुत्रः स्मरातुरः । ऊषा कामातुरा प्रौढा नवोढा नवसंगमात्
स्मराचा पुत्र, प्रेमाने भारावून, दिवस-रात्र काहीच कळत नव्हता; उषा, प्रौढ आणि नवविवाहित, नव्या संगमामुळे प्रेमात रंगली होती.
मूर्च्छां संप्राप पुंसश्च स्पर्शमात्रेण कामुकी । एवं नित्यं च रहसि संगमः सुमनोहरः बभूव सुचिरं विप्र राजा शुश्राव रक्षकात्
फक्त स्पर्शानेच ती प्रेमात बेशुद्ध झाली; अशा प्रकारे, रोज गुप्तपणे त्यांचा सुंदर संगम दीर्घकाळ चालू राहिला, आणि राजा रक्षकांकडून हे ऐकू लागला.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदानाo ऊषानिरुद्धयोः संगमे चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः
श्रीब्रह्मवैवर्त पुराणातील श्रीकृष्ण जन्मखंडातील नारदांनी सांगितलेल्या उषा-अनिरुद्ध यांच्या संगमाचा एकशेचौदावा अध्याय येथे संपतो.
अथ पञ्चदशाधिकशततमोऽध्यायः नारायण उवाच अथ भीता रक्षकास्ते समूतुर्बाणमीश्वरम् । स्कन्दं गणेशं दुर्गां च दण्डवत्प्रणिपत्य च
आता एकशेपंधरावा अध्याय सुरू होतो. नारायण म्हणतो: तेव्हा भयभीत रक्षकांनी बाणेश्वरासमोर जमून, स्कंद, गणेश आणि दुर्गेला दंडवत घातला.
रक्षका ऊचुः अहो दुष्टश्च कालोऽयमतीव दुरतिक्रमः । स्वतन्त्रा बालिका प्रौढा पतिमिच्छति सांप्रतम्
रक्षक म्हणाले: अहो, हा काळ फारच दुष्ट आणि पार करणे कठीण आहे; आता प्रौढ झालेली कन्या स्वतःच्या इच्छेने पती मागते.
असङ्गसंगमं नाथ साधूनां दुःखकारणम् । संसर्गजा गुणा दोषा भवन्ति सततं नृणाम्
असंगतीचा संग साधूंसाठी दुःखाचा कारण ठरतो; संगतीमुळे सतत लोकांत गुणदोष निर्माण होतात.
चित्रलेखा स्वयं दूती समानीय परं वरम् । रणशूरं महावीरं नृपेन्द्रं च महारथम्
चित्रलेखा स्वतः दूत बनून, उत्तम वर—रणशूर, महावीर, राजा आणि महान रथी—घेऊन आली.
युवानं व्याधिहीनं च कन्दर्पादपि सुन्दरम् । संभोगं कारयामास बुबुधे न दिवानिशम्
तरुण, रोगमुक्त आणि कामापेक्षाही सुंदर, त्यांचा संग घडवून आणला; तो दिवस-रात्र काहीच कळत नव्हता.
सांप्रतं तव कन्या साऽप्यूषागर्भवती सती । कुलजा कुलयोश्चैव तप्ताङ्गारस्वरूपिणी
आता तुझी कन्या उषा, गर्भवती झाली आहे, हे स्वामी; कुलीन असून, ती जणू तापलेल्या अंगारासारखी आहे.
दौहित्रो वाऽपि दौहित्री बभुव सांप्रतं तव। कन्यां पश्य महाप्रौढां नगरीं नागरान्विताम्
तुझी नात सध्या मोठी, सुंदर आणि वयात आलेली झाली आहे. पहा, ती आपल्या नगरासह आणि नगरवासीयांसह शोभून दिसते.
नखविक्षतसर्वाङ्गीं वराधीनां च चञ्चलाम् । पुंसश्च सङ्गिरीं शश्वद्रहस्ये रतिसङ्गिनीम्
तिच्या अंगावर नखांचे ओरखे आहेत, ती आपल्या निवडलेल्या वरावर अवलंबून असून सतत अस्वस्थ आणि पुरुषासोबत गुप्त संगासाठी आतुर आहे.
सस्मितां सकटाक्षां च च़ञ्चलेक्षणवीक्षताम् । एवं श्रुत्वा लज्जितश्च बाणस्तत्र चुकोप ह
ती हसते, कटाक्ष टाकते आणि डोलणाऱ्या डोळ्यांनी पाहते; हे ऐकून बाण लाजला आणि तेथे रागावला.
युद्धाय च मतिं चक्रे वारितः शभुना भृशम् । वारितश्च गणेशेन स्कन्देन शिवया तथा
तो युद्ध करायचे ठरवतो, पण शंभूने त्याला जोरात थांबवले; गणेश, स्कंद आणि शिवा यांनीही त्याला रोखले.
भैरव्या भद्रकाल्या च योगिनीभिश्च संततम् । अष्टभिर्भैरवैश्चैव रुद्रैरेकादशात्मकैः
भैरवी, भद्रकाळी, योगिनी, आठ भैरव आणि अकरा रुद्र यांनी त्याला सतत रोखले.
भूतैः प्रेतैश्च कूष्माण्डैर्वेतालैर्ब्रह्मराक्षसैः । योसीन्द्रैरपि सिद्धेन्द्रै रुद्रैश्चण्डादिभिस्तथा
भूत, प्रेत, कूष्मांड, वेताळ, ब्रह्मराक्षस, योगींचे आणि सिद्धांचे स्वामी, तसेच चंडासारखे उग्र रुद्र यांनीही त्याला थांबवले.
कोटर्या प्रामदेव्या च यथा मात्रा हिताय च । उवाच शंकरो बाणं मूढं पण्डितमानिनम् हितं सत्यं नीतिशास्त्रं परिणामसुखावहम्
कोटरा, प्रामादेवी आणि त्याच्या आईने त्याच्या हितासाठी केले; शंकराने बाणाला, जो स्वतःला शहाणा समजत होता पण मूढ होता, हिताचे, सत्याचे आणि दीर्घ सुख देणाऱ्या नीतीशास्त्राचे बोल सांगितले.
महादेव उवाच शृणु बाण प्रवक्ष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । भुवो भारावतरणे भारते स्वयमीश्वरः
महादेव म्हणाले: ऐक बाण, मी तुला ही प्राचीन गोष्ट सांगतो; पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी प्रभू स्वतः भारतात प्रकट झाला.