इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तं नारदनाo गणेशपूजा नाम त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणातील श्रीकृष्ण जन्मकथेत नारदांनी सांगितलेल्या 'गणेशपूजा' नावाच्या एकशेतेराव्या अध्यायाचा समारोप झाला.
अथ चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः नारायण उवाच कृष्णपुत्रश्च प्रद्युम्नो महाबलपराक्रमः । तत्पुत्रोऽप्यनिरुद्धश्च विधातुरंश एव च
आता एकशेचौदाव्या अध्यायास प्रारंभ. नारायण म्हणाले: कृष्णाचा पुत्र प्रद्युम्न, अत्यंत बलवान आणि पराक्रमी होता. त्याचा पुत्र अनिरुद्ध, जो प्रत्यक्ष विधात्याचा अंश आहे.
एकदाऽसावनिरुद्धो नवयौवनसंयुतः । सुप्तो रहसि पर्यङ्के पुष्पचन्दनचर्चिते
एकदा अनिरुद्ध, नवयौवनाने भरलेला, एकटाच फुलांनी आणि चंदनाने सुशोभित अशा पलंगावर गुप्त ठिकाणी झोपला होता.
स्वप्ने ददर्श युवतीं पुष्णोद्याने सुपुष्पिते । सुगन्धिपुष्पतल्पे च स्निग्धचन्दनचर्चिते
स्वप्नात त्याने पुष्णाच्या बागेत, फुलांनी बहरलेल्या आणि सुगंधी फुलांच्या पलंगावर, मृदू चंदन लावलेल्या एका युवतीला पाहिले.
शयानां सुस्मितां रम्यां नवयौवनसंयुताम् । अमूल्यरत्ननिर्माणभूषणेन विभूषिताम्
ती तेथे पडली होती, सुंदर, हसतमुख, नवयौवनाने उजळलेली, अमूल्य रत्नांनी बनवलेल्या दागिन्यांनी सजलेली.
चारुकेयूरवलयशङ्खकङ्कणशोभिताम् । मणिकुण्डलयुग्मेन गण्डस्थलविराजिताम्
ती मनोहर केयूर, बांगड्या, शंखाच्या कड्या घातलेली होती आणि तिच्या गालांवर मणींच्या कुंडलांची जोडी चमकत होती.
अतीव सूक्ष्मवसनां क्वणन्मञजीररञ्जिताम् । पक्वबिम्बाधरोष्ठीं च शरत्कमललोचनाम्
ती अतिशय सूक्ष्म वस्त्र घातलेली, मंजिरांच्या निनादाने सजलेली, पिकलेल्या बिंब फळासारखी ओठ आणि शरद ऋतूतील कमळासारखी डोळे असलेली होती.
शरत्पद्मप्रभामुष्टकोटीन्दुनिन्दिताननाम् । मुक्तापङ्क्तिसमासाद्यदन्तपङ्क्तिमनोहराम्
तिचा चेहरा शरद ऋतूतील कमळासारखा तेजस्वी, कोटी चंद्रालाही लाजवणारा, आणि तिचे दात मोत्यांच्या माळेसारखे आकर्षक होते.
त्रिवक्रकबरीभारां मालतीमाल्यभूषिताम् । कस्तूरीकुङ्कुमालक्तस्निग्धचन्दनकज्जलैः
तिचे केस तीन वळ्यांत मांडलेले, माळतीच्या फुलांच्या माळेने सजलेले, आणि ती कस्तुरी, कुंकू, आलक्तक, मृदू चंदन व काजळ यांनी अंगरंगलेली होती.
पत्रावलीविरचितसुकपोलस्थलोज्ज्वलाम् । दाडिमीकुसुमाकारसिन्दूरबिन्दुभूषिताम्
तिचे गाल पानांच्या नक्षीने सजवलेले उजळत होते, आणि डाळिंबाच्या फुलासारख्या आकाराचा कुंकवाचा टिळा तिच्या कपाळावर शोभत होता.
श्रीरामकदलीस्तम्भनिन्दितोरुस्थलोज्ज्वलाम् । अत्युच्चैर्वर्तुलाकारस्तनयुग्मविभूषिताम्
तिच्या उरू श्रीराम केळीच्या खोडांनाही लाजवणाऱ्या, तेजस्वी होत्या, आणि तिची स्तनयुग्मे अतिशय उंच व गोल, सुंदरपणे उठून दिसत होती.
नितम्बभारन म्रां च कामबाणप्रपीडिताम् । कामुकीं कमनीयां च पश्यन्तीं वक्रचक्षुषा
तिचे नितंब भरदार व आकर्षक, कामदेवाच्या बाणांनी व्याकुळ, ती कामुक आणि मनोहारी, वक्रदृष्टीने पाहणारी होती.
कुङ्कुमालक्तरक्ताक्तपादपद्मविराजिताम् । वायुप्रेरणवस्त्रेण व्यक्तगुव्तस्थलोज्ज्वलाम्
कुंकवाने आणि लाल रंगाच्या उटण्याने सजलेले तिचे कमलासारखे पाय फारच सुंदर दिसत होते. वाऱ्याने हलणाऱ्या वस्त्रामुळे तिच्या अंगाचा गुप्त भाग उजळून निघाला होता.
तां दृष्ट्वा कामपुत्रश्च कामोन्मथितमानसः । उवाच मधुरं रम्यं काममत्तां सुकोमलाम्
तिला पाहून, कामदेवाचा मुलगा, ज्याचे मन इच्छेने अस्वस्थ झाले होते, त्या सुंदर, प्रेमात रंगलेल्या आणि कोमल स्त्रीला गोड आणि मोहक शब्दांत बोलला.
चारुचम्पकवर्णाभां कामेन पुलकान्विताम् । अतिप्रौढां नवोढां च शृङ्गानेच्छासुचञ्चलाम्
ती सुंदर चंपक फुलासारखी तेजस्वी होती, कामाने रोमांचित झाली होती, अत्यंत प्रौढ, नव्याने लग्न झालेली आणि प्रेमाच्या खेळासाठी आतुर होती.
अनिरुद्ध उवाच किं देवी किं च गान्धर्वोका त्वं कामिनिकानने । कस्य सत्री कस्य कन्या वा कं वा वाञ्छसि सुन्दरि
अनिरुद्ध म्हणाला: देवी, तू कोण आहेस? गंधर्व कन्या आहेस का, की कामाच्या वनात राहतेस? सुंदर स्त्री, तू कुणाची पत्नी किंवा मुलगी आहेस, आणि तुला कोण हवा आहे?
त्रैलोक्यातुलसौन्दर्या मुनिमानसमोहिनी । न बिभेषि कथं ब्रूहि स्वयमेकाकिनी च माम्
त्रैलोक्यात तुझ्या सौंदर्याला तोड नाही, ऋषींच्या मनालाही मोहून टाकतेस; सांग, मी एकटा असताना तुला भीती का वाटत नाही?
अहं त्रैलोक्यनाथस्य पौत्रः कामात्मजोऽधुना । कान्तेऽहमनिरुद्धश्च नवीनयौवनाहतः
मी त्रैलोक्यनाथाचा नातू आहे, कामाचा मुलगा आहे; सुंदर स्त्री, मी अनिरुद्ध आहे, आणि नव्या तारुण्याने भारलेला आहे.
कमनीयश्च कामी च कामशास्त्रविशारदः । कामुकीकामनां पूर्णां कर्तुमेवेश्वरः स्वयम्
मी देखणा आणि कामुक आहे, प्रेमशास्त्रात पारंगत आहे, आणि स्वतःच कामुक स्त्रियांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करणारा स्वामी आहे.
मां भजस्व सुशीरे त्वं सुवेषं च सुशीलकम् । रतिशूरं रतिरसप्राज्ञं रतिरसप्रियम्
सुंदरिणी, माझ्याशी एकरूप हो, कारण मी नीटनेटक्या वेशात, चांगल्या स्वभावाचा, प्रेमात धाडसी, प्रेमाच्या आनंदात कुशल आणि त्या रसाचा प्रिय आहे.
रतिपुत्रं रतिरसं प्रमत्तं रसिकं प्रिये । युवानं व्याधिहीनं च कामुकं कामुकीच्छति
प्रिये, मी रतीचा पुत्र आहे, प्रेमाचा सार आहे, प्रेमात बेधुंद आणि रसिक आहे, तरुण आहे आणि रोगरहित आहे; कामुक स्त्रीला नेहमी कामुक पुरुषच हवा असतो.
विदग्धामु विदग्धं च कान्तमायाति कामतः । विदग्धाया विदग्धेन संगमो गुणवान्भवेत्
चतुर स्त्री इच्छेने चतुर पुरुषाकडे जाते; चतुर आणि चतुर यांचा संग खरोखरच गुणकारी असतो.
प्रच्छाद्य लोजनास्यं च नवसंगमलज्जिता । विलोकयन्ती वक्राक्षिकोणेन तमुवाच सा
ती नव्या संगामुळे लाजून, डोळे आणि चेहरा झाकून, डोळ्यांच्या कोपऱ्यातून त्याच्याकडे पाहत म्हणाली.
कामिन्युवाच कामुकः कामपुत्रोऽसि कामेन व्याकुलोऽधुना । भवांश्चेत्कामुकीयोग्यो न कामश्चिन्तितः कथम्
स्त्री म्हणाली: तू कामुक आहेस, कामाचा पुत्र आहेस, आणि आता इच्छेने अस्वस्थ झालेला आहेस; जर तू खरोखरच कामुक स्त्रीसाठी योग्य असशील, तर इच्छा पूर्ण का होत नाही?
पौत्रस्त्रैलोक्यनाथस्य स्वतः संभावितस्य च । स्वयं योग्यो योग्यपुत्रो विवाहं न कथं (व्यधाः) चन
तू त्रैलोक्यनाथाचा नातू आहेस, स्वतःच्या गुणांनी सन्मानित आहेस; स्वतः योग्य असून आणि योग्याचा पुत्र असूनही, तू लग्न का केले नाहीस?
विवाहीता यज्ञपत्नी सा च पुण्यव्रता सती । निश्चला सततं साध्या वर्धिनी सङ्गिनी सदा
लग्न केलेली पत्नी ही यज्ञाची सोबती असते, पुण्यव्रती, सती, नेहमी स्थिर, नेहमी जपावी अशी, वाढ करणारी आणि सदैव सोबत असणारी असते.
भयप्रीतिदानसाध्या गुप्तपत्नी त्वनिश्चला । नैमित्तिका न नीत्या सा सा च वेदविवर्जिता
ती प्रेम आणि भीतीच्या दानाने मिळवावी लागते, गुप्त पत्नी असते, स्थिर असते, केवळ हेतूसाठी घेतलेली असते, नियमाने नाही आणि वेदाबाहेर असते.
परं नरकसोपाना परत्रेहायशस्करा । साधुस्तत्र न हि रतो वंशजो वैष्णवो यदि
अशी संगती नरकाकडे नेणारी आहे, या जन्मात आणि पुढच्या जन्मात अपयश आणणारी आहे; विशेषतः वैष्णव वंशज असला तर, सज्जन माणूस अशा गोष्टीत कधीही रमण करत नाही.
यदि पूर्व भवेद्भ्रान्तो निवृत्तः साधुसङ्गतः । प्रवृत्तिरेषा भूतानां निवृत्तिस्तु महाफला
पूर्वी चुकला असला, पण आता वाईट मार्ग सोडून सत्पुरुषांच्या संगतीत आला, तर अशी निवृत्ती सर्व जीवांसाठी मोठे फळ देणारी असते.
प्रायश्चित्ती पुनर्लिप्तो निवृत्तः पातकी यदि । उवहास्यो भुवि भवेत्सर्वं कुञ्जरशौचवत्
पाप केलेल्या माणसाने प्रायश्चित्त करून आणि वाईट मार्ग सोडूनही, लोक त्याची टिंगल करतात, जसे हत्तीने आंघोळ केली तरी तो पुन्हा मळतो.