क्व यासि तपसे वत्स सुधां त्यक्त्वा मनोहराम् । श्रीकृष्णपादपद्मं च स्वप्ने जपति यो मुने
रे वत्सा, तू मोहक अमृत सोडून तपासाठी कुठे चाललास? जो मुनी स्वप्नातही श्रीकृष्णाच्या पादपद्माचा जप करतो—
शतजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । यद्बाल्ये यच्च कौमारे वार्धके यच्च यौवने
तो शंभर जन्मांच्या पापांपासून मुक्त होतो—यात शंका नाही—मग ती बालपणात, कुमारवयात, वार्धक्यात किंवा तारुण्यात केलेली असोत.
कामतोऽकामतो वाऽपि भस्मीभूतं च पातकम् । साक्षाद्यो भारते वर्षे श्रीकृष्णचरणाम्बुजम्
इच्छेने किंवा अनिच्छेने, सर्व पापे भस्म होतात; जो भारतभूमीत प्रत्यक्ष श्रीकृष्णाच्या चरणकमळांचे दर्शन करतो—
दृष्ट्वा सद्यो भवेत्पूज्यो जीवन्मुक्तो भवेद्ध्रुवम् । कोटिजन्मार्जितात्सद्यः कृतपापाद्विमुच्यते
तो लगेच पूजनीय होतो आणि निश्चितपणे हयातीतच मुक्ती मिळवतो; कोटी जन्मांनी साठवलेली पापेही तो त्वरित सोडतो.
सर्वाण्येव हि तीर्थानि यतःपूतानि नित्यशः । तद्व्रतं तत्तपः सत्यं तत्पुण्यं तच्च पूजनम्
खरंच, सर्व तीर्थस्थळे त्याच्यामुळे नेहमी पवित्र राहतात; ते व्रत, ते तप, ती सत्यता, ते पुण्य आणि ती पूजा—
सफलं कृष्णसंबन्धि स्वजन्मखण्डनं यतः । कृष्णभक्तिविहीनश्च ब्राह्मणो वेदपारगः
फक्त कृष्णाशी संबंधित असली तरच फळदायी ठरतात, कारण ती जन्ममरणाचा फेरा संपवतात; कृष्णभक्ती नसलेला ब्राह्मण, जरी वेदपारंगत असला—
तत्सङ्गाच्च तदालापा द्भक्तभक्तिः प्रणश्यति । कृष्णस्योच्छिष्टभोजी यः कुष्णभक्तश्च ब्राह्मणः
त्याच्या संगतीने आणि बोलण्याने भक्तांची व कृष्णाची भक्ती नष्ट होते; पण जो ब्राह्मण कृष्णाचा उच्छिष्ट खातो आणि कृष्णभक्त आहे—
आवह्निपवनात्पूतः पूतं कर्तुं जगत्क्षमः । श्रीकृष्णं च परित्यज्य क्वयासि तपसे द्विज
तो यज्ञाच्या अग्नी-हवेतून शुद्ध होतो आणि जगालाही शुद्ध करू शकतो; हे द्विजा, श्रीकृष्णाला सोडून तपासाठी कुठे चाललास?
तपसां फलमाप्नोति श्रीकृष्णस्मरणेन च । यतो भक्तिर्न च भवेच्छ्रीकृष्णे परमात्मनि
तपस्येचे फळ मिळते आणि श्रीकृष्णाचे स्मरण केल्यानेही लाभ होतो; पण जर श्रीकृष्ण, या परमात्म्यावर भक्ती निर्माण झाली नाही,
स गुरुः परमो वैरी करोति जन्म निष्फलम् । पार्वतीवचनं श्रुत्वा शंकरः प्रेमविह्वलः
तर असा गुरु मोठा शत्रू ठरतो आणि त्याने जन्म व्यर्थ जातो. पार्वतीचे बोल ऐकून शंकर प्रेमाने भारावून गेला.
पुलकाञ्चितसर्वाङ्गस्तुष्टाव परमेश्वरीम् । दुर्वासाः प्रणतिं कृत्वा शिवदुर्गापदाम्बुजे
त्याच्या सर्व अंगावर रोमांच उभे राहिले आणि त्याने परमेश्वरीचे स्तवन केले. दुर्वासांनी शिव आणि दुर्गा यांच्या कमलपादांना वंदन केले,
स्मारं स्मारं कृष्णपदं पुनष्च द्वारकां ययौ । तत्र गत्वा हरिं दृष्ट्वा तुष्टाव परमेश्वरम्
आणि पुन्हा पुन्हा कृष्णाच्या पायांचा स्मरण करत द्वारकेला गेला; तिथे जाऊन हरिचे दर्शन घेऊन त्याने परमेश्वराचे स्तवन केले.
एकानंशालयं गत्वा स च रेमे तया सह । कृष्णो युधिष्ठिरध्यानात्प्रययौ हस्तिनापुरम्
एकांशाच्या घरात जाऊन तो तिच्यासोबत रमला; युधिष्ठिराच्या ध्यानामुळे कृष्ण हस्तिनापुराकडे गेला.
कुन्तीं सभाष्य भूपं च भ्रातॄं श्चप्रमुदाऽन्वितः । उपायेन जरासंधं निहत्य शाल्वमेव च
कुंतीशी, राजाशी आणि भावंडांशी आनंदाने बोलून, युक्तीने त्याने जरासंध आणि शाल्वाचा वध केला.
कालयामास यज्ञं च विधिबोधितदक्षिणम् । मुनीन्द्रैश्च नृपेन्द्रैश्च राजसूयमभीप्सितम्
त्याने विधिप्रमाणे दक्षिणा देऊन यज्ञ केला, आणि ऋषी-मुनी व राजांसह राजसूय यज्ञाची इच्छा पूर्ण केली.
शिशुपालं दन्तवक्त्रं तत्र यज्ञे जघान सः । अतीव निन्दां कुर्वन्तं सभायां सुरभूपयोः
त्या यज्ञात, देव आणि राजांच्या सभेत मोठ्या निंदा करणाऱ्या शिशुपाल आणि दंतवक्त्राचा त्याने वध केला.
पपात तच्छरीरं च जीवो गत्वा हरेः पद्म् । तं दृष्ट्वा तत्र सर्वेशं तुष्टावाऽऽगात्य माधवम्
त्याचे शरीर खाली पडले, आणि जीव हरिच्या कमलपादांवर गेला; तिथे सर्वेश्वराचे दर्शन घेऊन त्याने माधवाचे स्तवन केले.
शिशुपाल उवाच वेदानां जनकोऽसि त्वं वेदाङ्गानां च माधव । सुराणामसुराणां च प्राकृतानां च देहिनाम्
शिशुपाल म्हणाला: माधवा, तूच वेदांचा आणि वेदांगांचा जन्मदाता आहेस; देव, दैत्य आणि सर्व सजीवांचा तूच मूळ आहेस.
सूक्ष्मां विधाय सृष्टिं च कल्पभेदं करोषि च । मायया च स्वयं ब्रह्मा शंकरः शेष एव च
तू सृष्टी सूक्ष्म करून कल्पभेद घडवतोस; आपल्या मायेमुळे तूच ब्रह्मा, शंकर आणि शेष आहेस.
मनवो मुनयश्चैव देवाश्च सृष्टिपालकाः । कलांशेनापि कलया दिक्पालाश्च ग्रहादयः
मनु, ऋषी, देव आणि सृष्टीचे रक्षण करणारे, दिशा पालक आणि ग्रह हे सगळे तुझ्या एका अंशामुळेच अस्तित्वात आहेत.
स्वयं पुमान्स्वयं स्त्री च स्वयमेव नपुंसकः । कारणं च स्वयं कार्यं जन्यश्च जनकः स्वयम्
तू स्वतः पुरुष, स्वतः स्त्री आणि स्वतः नपुंसक आहेस; तूच कारण, कार्य, उत्पन्न आणि उत्पन्न करणारा आहेस.
यन्त्रस्य च गुणो दोषो यन्त्रिणश्च श्रुतौश्रुतम् । सर्वे यन्त्रा भवान्यन्त्री त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्
यंत्राचे गुण-दोष, यंत्र चालवणाऱ्याचे ज्ञान-अज्ञान— हे सर्व यंत्र तुझेच आहेत, भगवंत; सर्व काही तुझ्यातच स्थिर आहे.
मम क्षमस्वापराधं मूढस्य द्वारिणस्तव । ब्रह्मशापात्कुबुद्धेश्च रक्ष रक्ष जगद्गुरो
मी तुझ्या दारी उभा राहून, अज्ञानाने केलेल्या माझ्या अपराधाला क्षमा कर. ब्रह्माच्या शापामुळे आणि माझ्या वाईट बुद्धीमुळे, जगद्गुरु, मला वाचव.
इत्येवमुक्त्वा क्रमतो जयो विजय एव च । मुदा तौ ययतुः शीघ्रं वैकुण्ठद्वारमीप्सितम्
असे म्हणून, जय आणि विजय आनंदाने, लवकरच इच्छित वैकुंठाच्या द्वाराकडे गेले.
शिशुपालस्य स्तोत्रेण सर्वे ते विस्मयं ययुः । परिपूर्णतमं कृत्वा मेनिरे कृष्णमीश्वरम्
शिशुपालाच्या स्तोत्रामुळे सर्वजण आश्चर्यचकित झाले; कृष्णच सर्व प्रकारे परिपूर्ण परमेश्वर आहे हे त्यांनी ओळखले.
कारयित्वा राजसूयं भोजयामास ब्राह्मणान् । कुरुपाण्डवयुद्धं च कारयामास भेदतः
त्याने राजसूय यज्ञ घडवून ब्राह्मणांना जेवू घातले; आणि फूट पाडून कुरु-पांडवांचे युद्ध घडवून आणले.
भुवो भारावतरणं चकार स कृपानिधिः । पुनर्ययौ द्वारकां च चिरं स्थित्वा नृपाज्ञया
त्या करुणासागराने पृथ्वीवरील भार हलका केला. मग राजाच्या आज्ञेने तो द्वारकेला परत गेला आणि तिथे बराच काळ राहिला.
विप्राया मृतवत्साया जीवयामास पुत्रकान् । मृतस्थानात्समानीय तन्मात्रे प्रददौ सुतान्
एका ब्राह्मण स्त्रीचे मृत झालेले मुले त्याने पुन्हा जिवंत केली, मृतांच्या ठिकाणाहून त्यांना आणून त्यांच्या आईच्या हाती दिली.
तद्दृष्ट्वा देवकी तुष्टा ययाचे मृतपुत्रकान् । मृतस्थानात्समानीय ददौ मात्रे सहोदरान्
हे पाहून देवकी आनंदली आणि तिने आपली मृत मुले मागितली. मग त्याने मृतांच्या ठिकाणाहून त्यांना आणून आईला सख्यांसह परत दिली.
सद्यो जहार दारिद्र्यं सुदाम्नो ब्राह्मणस्य च । समागतस्य स्वगृहाद्द्वारकां शरणार्थिनः
सुदामा या ब्राह्मणाने द्वारकेत त्याच्या घरी येऊन शरण मागितली, तेव्हा त्याने त्याचे दारिद्र्य ताबडतोब दूर केले.