धात्री माताऽहमेतेषां मूलप्रकृतिरीश्वरी । तेन राधा समाख्याता हरिणा च पुरा बुधैः
मी या सर्वांची पालन करणारी आई आहे, आद्य प्रकृती आणि सर्वांची स्वामिनी आहे. म्हणून हरिने आणि पूर्वीच्या ज्ञानी लोकांनी मला 'राधा' असे नाव दिले आहे.
अहं सुदामशापेन वृषभानसुताऽधुना । शतवर्षं च विच्छेदो हरिणा सह सांप्रतम्
सुदामाच्या शापामुळे मी आता वृषभानूची कन्या झाले आहे. सध्या श्रीहरीपासून शंभर वर्षे वेगळेपण आले आहे.
वृषभानश्च कृष्णस्य पार्षदप्रवरो महान् । पितॄणां मानसी कन्या मम माता कलावती
वृषभानू हा कृष्णाचा श्रेष्ठ आणि महान सेवक आहे. पितरांमध्ये कलावती, माझी आई, ही त्यांच्या मनातून उत्पन्न झालेली कन्या आहे.
अयोनिसंभवाऽहं च मम माता च भारते । पुनः सार्थं च युष्माभिर्यास्यामि श्रीहरेः पदम्
मी गर्भातून जन्मलेली नाही, आणि माझी आईही भारतात तशीच आहे. पुन्हा एकदा तुमच्यासोबत मी श्रीहरीच्या धामात जाईन.
इति ते कथितं सर्वं व्रजं व्रज व्रजेश्वरि । व्रजेश्वरेण सहिता स्वामिना ज्ञानिना सति
हे सर्व मी तुला सांगितले. आता जा, जा, व्रजेची राणी, व्रजेश्वर आणि ज्ञानी स्वामीसोबत.
ममाधुना च भवती ध्यानस्य व्यवधानिका । ध्यानभङ्गे महादोषो नराणामपि सुन्दरि
आता तू माझ्या ध्यानात अडथळा आणतेस. सुंदर स्त्री, ध्यान भंग होणे हे माणसांसाठीही मोठे दोष आहे.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारादनाo राधायशोदासंo एकादशाधिकशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणातील श्रीकृष्ण जन्मकथेत नारद, राधा आणि यशोदा यांचा संवाद असलेला एकशेअकरावा अध्याय संपला.
अथ द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः नारायण उवाच वासुदेवो द्वारकायां वसुदेवाज्ञया मुने । प्रययौ रत्नरुचिरं रुक्मिणीमन्दिरं वरम्
आता एकशेबारा अध्याय सुरू होतो. नारायण म्हणाले: द्वारकेत वसुदेवाच्या आज्ञेने वासुदेवाने, हे मुनी, रत्नांनी उजळलेल्या आणि सुंदर अशा रुक्मिणीच्या महालात प्रवेश केला.
शुद्धस्फटिकसंकाशममूल्यरत्ननिर्मितम् । पुरतः परितो रम्यं नानाचित्रेण चित्रितम्
तो महाल शुद्ध स्फटिकासारखा दिसत होता, अमूल्य रत्नांनी बांधलेला होता. सर्व बाजूंनी सुंदर आणि विविध चित्रांनी सजवलेला होता.
अमूल्यरत्नकलशं श्वेतचामरदर्पणैः । वहनिशुद्धाशुकैः शुद्धैः परितः परिशोभितम्
त्या ठिकाणी अमूल्य रत्नांचे कलश, पांढऱ्या चामरांचे पंखे, आरसे आणि शुद्ध रेशमी वस्त्रांनी सर्वत्र सजावट केली होती.
ददर्श रुक्मिणीं देवीमतीव नवयौवनाम् । रत्नपर्यङ्कमारुह्य शयानां सस्मितां मुदा
कृष्णाने रुक्मिणी देवीला, जी अगदी तरुण वयात होती, रत्नांच्या पलंगावर आनंदाने हसत झोपलेली पाहिली.
अप्रौढां च नवोढां तां नवसंगमलज्जिताम् । अमूल्यरत्ननिर्माणभूषणेन विभूषिताम्
ती अजून पूर्ण वाढलेली नव्हती, नव्याने विवाह झालेली होती आणि पहिल्या संगमाच्या लाजेने लाजलेली होती. तिच्या अंगावर अमूल्य रत्नांची दागिने झळकत होती.
सुचारुकबरीभारां मालतीमल्यभूषिताम् । दृष्टवा कृष्णां भीष्मकन्या सहसा प्रणनाम सा
तिचे सुंदर आणि दाट केस मोगऱ्याच्या माळांनी सजवलेले होते. भीष्मकाची कन्या कृष्णाला पाहताच तिने पटकन नमस्कार केला.
तां संप्राप्य जगन्नाथो रत्नतल्पे उवास सः । शुभक्षणे च शुभया स रेमे रामया सह
जगाचा स्वामी तिला मिळाल्यावर रत्नांच्या पलंगावर विसावला. शुभक्षणी, शुभ रुक्मिणीसोबत त्याने रमण केले.
सुखसंभोगमात्रेण मूर्च्छामाप मुदा सती । तस्यां जज्ञे कामदेवो भस्मीभूतदश्च शंभुना
त्या सुखमय संगामुळे ती आनंदाने बेशुद्ध झाली. तिच्या पोटी शंभूने ज्या कामदेवाला भस्म केले होते, तो जन्मास आला.
स शम्बरं निहत्यैव तत्र प्राप रतिं सतीम् । रतिर्मायावतीनाम्ना संकेतेन सुरस्य च
त्याने शंबराचा वध करून तेथे सती रुक्मिणीसोबत रमण केले. रती, जी मायावती नावाने ओळखली जाते, तीही त्या देवाची पत्नी होती.
नरद उवाच जहार शम्बरं कामो दैत्यं केन प्रकारतः । कथयस्व माहाभाग विस्तरेण शुभां कथाम्
नारद म्हणाले, "कामदेवाने शंबर राक्षसाला कशा प्रकारे पकडले? हे भाग्यवान, कृपया ती पवित्र गोष्ट मला सविस्तर सांग."
नारायण उवाच समतीते च सप्ताहे रुक्मिणीसूतिकागृहात् । गृहीत्वा बालकं दैत्यो जगाम् स्वालयं जवात्
नारायण म्हणाले, "रुक्मिणीला मुलगा जन्माला आल्यावर सात दिवस झाले, तेव्हा त्या राक्षसाने तो मुलगा घेतला आणि लगेच आपल्या घरी गेला."
अपुत्रकश्च दैत्येशः पुत्रं प्राप्य प्रहर्षितः । मायावत्यै ददौ हृष्टो हृष्टा मायावती सती
राक्षसांचा राजा, ज्याला स्वतःचा मुलगा नव्हता, त्याला मुलगा मिळाल्याने फार आनंद झाला. आनंदात त्याने तो मुलगा मायावतीला दिला आणि मायावतीही खूष झाली.
अतीव पालनेनैव वर्धयामास बारकम् । सरस्वती तां रहसि कथयामास निर्जने
मायावतीने खूप काळजीपूर्वक त्या मुलाचे संगोपन केले. एकांतात सरस्वतीने तिला गुप्तपणे काही सांगितले.
सरस्वत्युवाच शिवकोपानले पूर्व भस्मीभूतः पतिस्तव । स चायं रुक्मिणीपुत्रो दैत्येनैव समाहृतः
सरस्वती म्हणाली, "पूर्वी तुझा पती शंकराच्या रागाने जळून राख झाला होता. आणि हा रुक्मिणीचा मुलगा राक्षसाने इथे आणला आहे."
माययाऽपि च मायेशो रुक्मिणीसूतिकागृहात् । समानीय ददौ तुभ्यं पतिस्तेऽयं न चाऽऽत्मजः
मायेमुळे मायेश्वराने रुक्मिणीच्या सुतिकागृहातून हा मुलगा आणून तुला दिला आहे. हा तुझा पती आहे, तुझा स्वतःचा मुलगा नाही."
कामं च कथयामास जगन्माता च सा सती । तव पत्नी रतिश्चेयं रमस्व रामया सह
जगदंबेने कामदेवाला सांगितले, "हीच तुझी पत्नी रती आहे. तू रामेसोबत आनंदाने रहा."
त्वमेव रुक्मिणीपुत्रो नान्यदैत्यस्य मन्मथः । कुररीव सती नित्यं रोदिति स्म त्वया विना
तूच रुक्मिणीचा मुलगा आहेस, दुसऱ्या राक्षसाचा मनमथ नाहीस. ती सदा तुझ्याविना, करडई पक्षासारखी, रडत राहिली.
इत्युक्त्वा च ययौ वाणी ब्रह्माणी ब्रह्मणः पदम् ।स रेमे निर्जने नित्यं रामया सह सुन्दरः
असं सांगून वाणी, ब्रह्माची पत्नी, ब्रह्माच्या लोकात गेली. आणि सुंदर कामदेव नेहमी एकांतात रतीसोबत रमू लागला.
एकदा मन्मथं दैत्यौ ददर्श रहसि श्थितम् । शृङ्गारं रामया सार्धं कुर्वन्तं कौतुकेन च
एकदा त्या राक्षसाने गुप्तपणे कामदेवाला रतीसोबत प्रेमात मग्न असताना पाहिले.
सस्मितं सस्मितायाश्च मध्यवक्षःस्थलस्थितम् । रतिं ददर्श कामेन मूर्च्छितां सुरतोत्सुकाम्
त्याने हसणाऱ्या रतीला, कामदेवाच्या छातीवर विसावलेली, प्रणयाच्या उत्कटतेने बेशुद्ध झालेली पाहिले.
दृष्ट्वा चुकोप दैत्यश्च जग्राह खड्गमुत्तमम् । उवाच खड्गहस्तश्च कामदेवं रतिं सतीम्
हे पाहून राक्षसाला प्रचंड राग आला. त्याने उत्तम तलवार उचलली आणि तलवार हातात घेऊन कामदेव व सती रतीला बोलू लागला.
शम्वर उवाच धिक्त्वां महाकामुकं च मूर्खं पण्डितमानिनम् । महापातकिनां श्रेष्ठं प्रमत्तं मातृगामिनम्
शंबर म्हणाला, "तुला लाज नाही का? तू मोठा विकारी, मूर्ख असून स्वतःला शहाणा समजतोस, मोठ्या पाप्यांमध्ये श्रेष्ठ, दुसऱ्याच्या पत्नीशी संबंध ठेवणारा आहेस!"
धिक्त्वां च पुंश्चलीं मत्तां कामुकीं हतचेतनाम् । पुत्रं गृहीत्वा रहसि कलोषि सुरतिं सति
"आणि तू, पापी स्त्री, विकारी, वासनेने भरलेली, शुद्धी हरवलेली! माझा मुलगा घेऊन गुपचूप प्रेम करत आहेस, हे विश्वासघातकी!"