ब्रह्मेशशेषादिभवैश्च वन्द्यं ध्यानैर्न किंचित्सनकादिभिश्च । वेदैः पुराणैर्न निरूपितं च भजस्व भक्त्या नवनीतचोरम्
ब्रह्मा, शंकर, शेष आणि इतरांनी ज्या देवाचं पूजन केलं, तो ध्यानानं किंवा सनकादी ऋषींनीही पूर्णपणे जाणला नाही; वेदांनी किंवा पुराणांनीही ज्याचं स्वरूप सांगितलं नाही—त्या लोण्याच्या चोराचं भक्तीनं पूजन कर.
क्व चापि दुग्धं क्व दघि घृतं वा नवोद्धृतं वा क्व च तक्रमीप्सितम् । तेषां क्व चोरोभवतिं क्व चापि क्व बन्धनं ते भवमूलमध्ये
कुठे दूध, कुठे दही, ताजं लोणी किंवा त्यांना हवं असलेलं ताक आहे? त्यांच्यात चोर कुठे आहे, आणि या सृष्टीच्या मुळाशी त्याच्यासाठी बंधन कुठे आहे?
न योगिभिः सिद्धगणैर्मुनीन्द्रैर्न भक्तसंघैर्भवपद्मशेषैः । योगैर्न बद्धो न हि रक्षितुं क्षमैः कथं स वद्धस्तव मूलमध्यतः
योग्यांनी, सिद्धांनी, मोठ्या ऋषींनी, भक्तगणांनी, किंवा विश्वपद्माच्या अधिपतींनी, किंवा योगाच्या उपायांनीही त्याला बांधता येत नाही, ना त्याचं रक्षण करता येतं—मग या सृष्टीच्या मुळाशी तू त्याला कसा बांधलंस?
प्रम्णानु भक्त्या स्तवनेन पूजया भजस्व पुत्रं तरसा च भारते । हृत्पद्ममध्ये स्थितमीश्वरं परं ध्यानेन यत्नेन च संततं सति
अपरंपार भक्ती, स्तुती आणि पूजेनं, हे भारती, तू त्या बालकाची जलद सेवा कर; हृदयकमळाच्या मध्यात असलेल्या त्या परमेश्वराचं, सातत्याने आणि प्रयत्नपूर्वक ध्यान कर.
वरं वृणुष्व भद्रं ते यत्ते मनसि वाञ्छितम् । सर्वं दास्यामि जगति देवानामपि दुर्लभम्
तुला जे हवं आहे, ते मनातल्या मनात माग; मी तुला जगातली सगळी काही देईन, अगदी देवांनाही जे मिळणं कठीण आहे तेही.
यशोदोवाच हरौ च निश्चला भक्तिस्तद्दास्यं वाञ्छितं मम । तव नाम्नश्च व्युत्पत्तिः का वा तद्वक्तुमर्हसि
यशोदा म्हणाली: मला हरिप्रती अढळ भक्ती आणि त्याची सेवा करण्याची इच्छा मिळो; आणि तुझ्या नावाचा अर्थ काय आहे, तेही मला सांग.
राधिकोवाच भवेद्भक्तिर्निश्चला ते हरेर्दास्यं च दुर्लभम् । लभस्व मद्वरेणापि कथयामि सुनिर्णयम्
राधिकेने सांगितलं: तुला हरिप्रती अढळ भक्ती आणि त्याची सेवा, जी दुर्मिळ आहे, मिळो; माझ्या वराने तुला ते मिळेल—मी तुला निश्चित सत्य सांगते.
पुरा नन्देन दृष्टाऽहं भाण्डीरे वटमूलके । मया च कथितो नन्दो निषिद्धश्च प्रजेश्वरः
पूर्वी नंदानं मला भांडीर वनात वडाच्या मुळाशी पाहिलं होतं; मी नंदाशी बोलले, पण प्रजाधिपतीनं मला मनाई केली.
अहमेव स्वयं राधा छाया रायणकामिनी । रायणः श्रीहरेरंशः पार्षदप्रवरो महान्
मीच स्वतः राधा आहे, छाया आणि रायणाची प्रियसी. रायण हा श्रीहरीचा अंश असून, तो त्यांचा श्रेष्ठ आणि महान सेवक आहे.
राशब्दश्च महाविष्णुर्विश्वानि यस्य लोमसु । विश्वप्राणिषु विश्वेषु धा धात्री मातृवाचकः
'रा' हा अक्षर म्हणजे महाविष्णू, ज्याच्या रोमकूपांत सर्व विश्वे आहेत. सर्व सजीव आणि विश्वांमध्ये 'धा' म्हणजे पालन करणारी आई.
धात्री माताऽहमेतेषां मूलप्रकृतिरीश्वरी । तेन राधा समाख्याता हरिणा च पुरा बुधैः
मी या सर्वांची पालन करणारी आई आहे, आद्य प्रकृती आणि सर्वांची स्वामिनी आहे. म्हणून हरिने आणि पूर्वीच्या ज्ञानी लोकांनी मला 'राधा' असे नाव दिले आहे.
अहं सुदामशापेन वृषभानसुताऽधुना । शतवर्षं च विच्छेदो हरिणा सह सांप्रतम्
सुदामाच्या शापामुळे मी आता वृषभानूची कन्या झाले आहे. सध्या श्रीहरीपासून शंभर वर्षे वेगळेपण आले आहे.
वृषभानश्च कृष्णस्य पार्षदप्रवरो महान् । पितॄणां मानसी कन्या मम माता कलावती
वृषभानू हा कृष्णाचा श्रेष्ठ आणि महान सेवक आहे. पितरांमध्ये कलावती, माझी आई, ही त्यांच्या मनातून उत्पन्न झालेली कन्या आहे.
अयोनिसंभवाऽहं च मम माता च भारते । पुनः सार्थं च युष्माभिर्यास्यामि श्रीहरेः पदम्
मी गर्भातून जन्मलेली नाही, आणि माझी आईही भारतात तशीच आहे. पुन्हा एकदा तुमच्यासोबत मी श्रीहरीच्या धामात जाईन.
इति ते कथितं सर्वं व्रजं व्रज व्रजेश्वरि । व्रजेश्वरेण सहिता स्वामिना ज्ञानिना सति
हे सर्व मी तुला सांगितले. आता जा, जा, व्रजेची राणी, व्रजेश्वर आणि ज्ञानी स्वामीसोबत.
ममाधुना च भवती ध्यानस्य व्यवधानिका । ध्यानभङ्गे महादोषो नराणामपि सुन्दरि
आता तू माझ्या ध्यानात अडथळा आणतेस. सुंदर स्त्री, ध्यान भंग होणे हे माणसांसाठीही मोठे दोष आहे.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारादनाo राधायशोदासंo एकादशाधिकशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणातील श्रीकृष्ण जन्मकथेत नारद, राधा आणि यशोदा यांचा संवाद असलेला एकशेअकरावा अध्याय संपला.
अथ द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः नारायण उवाच वासुदेवो द्वारकायां वसुदेवाज्ञया मुने । प्रययौ रत्नरुचिरं रुक्मिणीमन्दिरं वरम्
आता एकशेबारा अध्याय सुरू होतो. नारायण म्हणाले: द्वारकेत वसुदेवाच्या आज्ञेने वासुदेवाने, हे मुनी, रत्नांनी उजळलेल्या आणि सुंदर अशा रुक्मिणीच्या महालात प्रवेश केला.
शुद्धस्फटिकसंकाशममूल्यरत्ननिर्मितम् । पुरतः परितो रम्यं नानाचित्रेण चित्रितम्
तो महाल शुद्ध स्फटिकासारखा दिसत होता, अमूल्य रत्नांनी बांधलेला होता. सर्व बाजूंनी सुंदर आणि विविध चित्रांनी सजवलेला होता.
अमूल्यरत्नकलशं श्वेतचामरदर्पणैः । वहनिशुद्धाशुकैः शुद्धैः परितः परिशोभितम्
त्या ठिकाणी अमूल्य रत्नांचे कलश, पांढऱ्या चामरांचे पंखे, आरसे आणि शुद्ध रेशमी वस्त्रांनी सर्वत्र सजावट केली होती.
ददर्श रुक्मिणीं देवीमतीव नवयौवनाम् । रत्नपर्यङ्कमारुह्य शयानां सस्मितां मुदा
कृष्णाने रुक्मिणी देवीला, जी अगदी तरुण वयात होती, रत्नांच्या पलंगावर आनंदाने हसत झोपलेली पाहिली.
अप्रौढां च नवोढां तां नवसंगमलज्जिताम् । अमूल्यरत्ननिर्माणभूषणेन विभूषिताम्
ती अजून पूर्ण वाढलेली नव्हती, नव्याने विवाह झालेली होती आणि पहिल्या संगमाच्या लाजेने लाजलेली होती. तिच्या अंगावर अमूल्य रत्नांची दागिने झळकत होती.
सुचारुकबरीभारां मालतीमल्यभूषिताम् । दृष्टवा कृष्णां भीष्मकन्या सहसा प्रणनाम सा
तिचे सुंदर आणि दाट केस मोगऱ्याच्या माळांनी सजवलेले होते. भीष्मकाची कन्या कृष्णाला पाहताच तिने पटकन नमस्कार केला.
तां संप्राप्य जगन्नाथो रत्नतल्पे उवास सः । शुभक्षणे च शुभया स रेमे रामया सह
जगाचा स्वामी तिला मिळाल्यावर रत्नांच्या पलंगावर विसावला. शुभक्षणी, शुभ रुक्मिणीसोबत त्याने रमण केले.
सुखसंभोगमात्रेण मूर्च्छामाप मुदा सती । तस्यां जज्ञे कामदेवो भस्मीभूतदश्च शंभुना
त्या सुखमय संगामुळे ती आनंदाने बेशुद्ध झाली. तिच्या पोटी शंभूने ज्या कामदेवाला भस्म केले होते, तो जन्मास आला.
स शम्बरं निहत्यैव तत्र प्राप रतिं सतीम् । रतिर्मायावतीनाम्ना संकेतेन सुरस्य च
त्याने शंबराचा वध करून तेथे सती रुक्मिणीसोबत रमण केले. रती, जी मायावती नावाने ओळखली जाते, तीही त्या देवाची पत्नी होती.
नरद उवाच जहार शम्बरं कामो दैत्यं केन प्रकारतः । कथयस्व माहाभाग विस्तरेण शुभां कथाम्
नारद म्हणाले, "कामदेवाने शंबर राक्षसाला कशा प्रकारे पकडले? हे भाग्यवान, कृपया ती पवित्र गोष्ट मला सविस्तर सांग."
नारायण उवाच समतीते च सप्ताहे रुक्मिणीसूतिकागृहात् । गृहीत्वा बालकं दैत्यो जगाम् स्वालयं जवात्
नारायण म्हणाले, "रुक्मिणीला मुलगा जन्माला आल्यावर सात दिवस झाले, तेव्हा त्या राक्षसाने तो मुलगा घेतला आणि लगेच आपल्या घरी गेला."
अपुत्रकश्च दैत्येशः पुत्रं प्राप्य प्रहर्षितः । मायावत्यै ददौ हृष्टो हृष्टा मायावती सती
राक्षसांचा राजा, ज्याला स्वतःचा मुलगा नव्हता, त्याला मुलगा मिळाल्याने फार आनंद झाला. आनंदात त्याने तो मुलगा मायावतीला दिला आणि मायावतीही खूष झाली.
अतीव पालनेनैव वर्धयामास बारकम् । सरस्वती तां रहसि कथयामास निर्जने
मायावतीने खूप काळजीपूर्वक त्या मुलाचे संगोपन केले. एकांतात सरस्वतीने तिला गुप्तपणे काही सांगितले.