इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदनाo रुक्मिण्यु- द्वाहेऽष्टाधिकशाततमोऽध्यायः
या प्रकारे, श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणाच्या श्रीकृष्णजन्मखंडातील, नारदांनी सांगितलेल्या रुक्मिणी विवाहाच्या उत्कृष्ट कथनाचा एकशेआठवा अध्याय संपला.
अथ नवाधिकशततमोऽध्यायः नारायण उवाच एतस्मिन्नन्तरे राज्ञी रुक्मिणीजननी शभा । पतिपुत्रवतीभिश्च साध्वीभिः सहिता मुदा
त्याच वेळी, रुक्मिणीची आई, जी राणी होती, आपल्या पती आणि पुत्र असलेल्या सती स्त्रियांसह आनंदाने सभागृहात आली.
आगत्य मङ्गलं कृत्वा तत्र निर्मञ्छनादिकम् । दंपती वेशयामास रत्ननिर्माणमन्दिरम्
ती तेथे पोहोचली, मंगलकार्य आणि शुद्धीकरणाची विधी करून, त्या दांपत्याला रत्नांनी बांधलेल्या महालात घेऊन गेली.
नानाचित्रविचित्राढ्यं हीरहारेण भूषितम् । मुक्तामाणिक्यरत्नेन मुदीप्तं दर्पणेन च
त्या महालात विविध सुंदर चित्रे होती, हिरक्यांच्या हारांनी तो सजवलेला होता, आणि मोती, माणिक, रत्नांनी व आरशाने तो उजळून निघाला होता.
ददर्श कृष्णस्तत्रैव दुर्गां दुर्गतिनाशिनीम् । सरस्वतीं च सावित्रीं रतिं च रोहिणीं सतीम्
श्रीकृष्णाने तिथे दुर्गा — जी सर्व दुःखांचा नाश करणारी आहे — तसेच सरस्वती, सावित्री, रती, रोहिणी आणि सती यांना पाहिलं.
देवपत्नीं राजपत्नीं मुनिपत्नीं पतिव्रताम् । रत्नमिहानस्थां च रत्नभूषणभूषिताम्
त्यांनी देवांच्या पत्नी, राजांच्या पत्नी, ऋषींच्या पत्नी — या सर्व पतीपरायण स्त्रिया आणि रत्नांनी सजलेल्या, रत्नांच्या दागिन्यांनी मढवलेल्या स्त्रिया तिथे उभ्या पाहिल्या.
उत्तस्थुराराद्दृष्ट्वा च श्रीकृष्णं जगतीपतिम् । रत्नसिहासने रम्ये वारयामास तां मुदा
श्रीकृष्ण, जगाचा स्वामी, तिथे येताच त्या भक्तिभावाने उठल्या आणि आनंदाने त्यांना सुंदर रत्नांच्या सिंहासनावर बसायला थांबवलं.
स्तुतिं चक्रुश्च देवाश्च मुनिपत्न्यश्च माधवम् । पुटाञ्जलियुतास्तत्र त्रमेण च पृधक्पृथक्
त्या देवी आणि ऋषींच्या पत्नी यांनी हात जोडून, एकेक करून आणि स्वतंत्रपणे, माधवाची स्तुती केली.
भोजयामास राज्ञी च वरेण सह कन्यकाम् । सकर्पूरं सताम्बूलं प्रददौ वासितं जलम्
राणीने त्या कन्येसह भोजन वाढलं, सुगंधी पाणी, कर्पूर आणि तांबूल देऊन आदराने त्यांचं स्वागत केलं.
दुर्गा कृष्णाय प्रददौ तत्र मङ्गलपत्रिकाम् । सर्वासामाज्ञया देवी पठेति तमुवाच सा
दुर्गेने तिथे कृष्णाला मंगलपत्र दिलं; सर्वांच्या आज्ञेने तिने त्यांना ते वाचायला सांगितलं.
पपाठ पत्रिकां कृष्णो देवीसंसदि सस्मितः । लक्ष्मी सरस्वती दुर्गा सावित्री राधिका सती
कृष्णाने हसत-हसत त्या देवींच्या सभेत पत्र वाचलं; लक्ष्मी, सरस्वती, दुर्गा, सावित्री, राधिक आणि सती तिथे होत्या.
तुलसी पृथिवी गङ्गाऽरुन्धति यमुनाऽदितिः । शतरूपा च सीता च देवहूतिश्च मेनका
तुलसी, पृथ्वी, गंगा, अरुंधती, यमुना, अदिती, शतरूपा, सीता, देवहूती आणि मेनका या सगळ्याही तिथे उपस्थित होत्या.
दैव्यश्चैताश्च दंपत्योः कुर्वन्तु परम् । पपाठ चेति कृष्णश्च शुश्रुवुर्जहसुश्च ताः
ही दैवी दांपत्ये दोघांना उत्तम आशीर्वाद देवोत, असं कृष्णाने वाचलं आणि त्या सर्व देवींनी ऐकून हसून आनंद व्यक्त केला.
पार्वत्युवाचरुक्मिणीं रुक्मिणीकान्त त्वां पश्यन्तीं च सस्मिताम् । पश्य प्रौढां रुपवतीं सुन्दरीं नवयौवनाम्
पार्वती म्हणाली — रुक्मिणीच्या प्रिय कृष्णा, ती हसत तुझ्याकडे पाहते आहे; तिचं तारुण्य, सौंदर्य आणि प्रौढता पाहा.
शच्युवाच तव योग्या च युवती रत्नभूषणभूषिता । त्वां प्रार्थयन्ती सुचिरमवमन्यान्यमीश्वरम्
शची म्हणाली — ही तुझ्यासाठी योग्य अशी युवती आहे, रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली, जी खूप दिवसांपासून तुला इच्छित होती आणि इतर कोणत्याही स्वामीकडे तिने पाहिलं नाही.
सावित्र्युवाच यथा वरस्तथा कन्या विधिना योजिता पुरा । विदग्धाया विदग्धेन सर्वत्र संगमः शुभः
सावित्री म्हणाली — जसा वर तशी वधू, पूर्वीपासून विधीने त्यांचा संग केला आहे; बुद्धिमानांसाठी बुद्धिमानाची संगत नेहमीच शुभ असते.
रत्युवाच ईश्वरेण परीहासं का वा कर्तुं क्षमा भुवि । ध्यानासाध्यो दुराराध्यश्चावमन्यान्यमीश्वरम्
रती म्हणाली — पृथ्वीवर कोणाला परमेश्वराशी विनोद करणे शक्य आहे? तो ध्यानानेच प्राप्त होतो, साधना कठीण आहे, आणि तिने इतर कोणत्याही स्वामीकडे पाहिलं नाही.
गायत्र्युवाच यथा वरस्तथा कन्या चाक्षुब्धे भैष्मके गृहे
गायत्री म्हणाली — जसा वर तशी वधू, भीष्मकाच्या शांत घरात.
रोहिण्युवाच सत्यं ब्रूहि जगन्नाथ कामिनीनां च संसदि । कीदृशी राधिका रम्या रुक्मिणी चापि कीदृशी
रोहिणी म्हणाली — जगाच्या स्वामी, स्त्रियांच्या सभेत खरी गोष्ट सांग; राधिका कशी आहे आणि रुक्मिणी कशी आहे?
सरस्वत्युवाच राधायां यादृशी प्रीती रुक्मिण्यां नैव तादृशी । सा सङ्गिनी पूर्वकाले सर्वक्रीडासु वर्धिनी
सरस्वती म्हणाली — राधेच्या प्रेमासारखं प्रेम रुक्मिणीकडे नाही; ती पूर्वीपासून संगिनी होती आणि सर्व लीला-खेळात पुढे होती.
प्राणाधिष्ठातुदेवी सा पञ्चप्राणाधिका सती । रुक्मिणी कमला साक्षात्संपदामधिदेवता
ती सती प्राणांची अधिष्ठात्री देवी आहे, पाचही प्राणांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; रुक्मिणी म्हणजे कमलाच, सर्व संपत्तीची अधिदेवी.
सर्वशक्तिस्वरूपा च कृष्णस्य परमात्मनः । बुद्धेरप्यधिदेवी च दुर्गा नारायणी परा
ती कृष्ण परमात्म्याच्या सर्व शक्तींचं मूर्तिमंत रूप आहे; दुर्गा, सर्वोच्च नारायणी, बुद्धीचीही अधिदेवी आहे.
देवाधिष्ठातृदेवी त्वं सावित्री वेदमातृका । विद्याधिदेवताऽहं च ततोऽन्याश्च कलाकलाः
तू देवतांची अधिष्ठात्री देवी आहेस, सावित्री, वेदांची जननी; मी विद्या देवता आहे, आणि इतर अनेक कला व रूपे आहेत.
न ब्रह्मणि शिवे शेषे गणेशे च दिनेश्वरे । न भक्तेषु च पद्मायां न शिवायां च मय्यपि
जशी कृपा तिच्यात आहे, तशी ब्रह्मा, शिव, शेष, गणेश, सूर्य, भक्त, पद्मा, शिवा किंवा माझ्यातही नाही.
प्रसादो यादृशस्तस्यामन्येषु च न तादृशः । त्रैलोक्ये पृथिवी धन्या सुपुण्यं भारतं यतः
तिच्यात जी कृपा आहे, ती इतर कुणातही नाही; या तिन्ही लोकांत पृथ्वी धन्य आहे, कारण भारतभूमी अतिशय पवित्र आहे.
तत्र वृन्दावनं धन्यं राधापादाब्जचिह्नितम् । सर्वासामपि देवीनां राधा पुण्यवती सती
त्या भारतभूमीत वृंदावन धन्य आहे, कारण ते राधेच्या कमलपादांनी पावन झाले आहे; सर्व देवींपैकी राधा सर्वात पुण्यवती आणि सती आहे.
राधापादाब्जनखरे ददौ स्निग्धमलक्तकम् । अयमेवमिति श्रुत्वा जहसुः सर्वयोषितः
राधेच्या कमलपादाच्या नखाने तिने मृदू लाल रंग लावला; हे ऐकून सर्व स्त्रिया हसल्या.
ध्यायन्ते दूर्तः सर्वा राधा वक्षःस्थलस्थिता । तस्माद्राधां नमस्कृत्य तुलनां मन्यते किल
सर्व स्त्रिया मन लावून राधेचे, जी वक्षस्थळी वसते, ध्यान करतात; म्हणून राधेला वंदन करून तिला अद्वितीय मानतात.
सरस्वतीवचः श्रुत्वा सावित्री पार्वती सती । अन्याश्च योषितः सर्वाः साध्वित्यूचुश्च संसदि
सरस्वतीचे बोल ऐकून सावित्री, पार्वती, सती आणि इतर सर्व स्त्रिया सभेत 'छान बोललीस' असे म्हणाल्या.
लोपामुद्राऽनसूया चाप्यहल्याऽरुन्धती तथा । सर्वास्ता मुनिपत्न्यश्च रभसं चक्रुरीश्वरम्
लोपामुद्रा, अनसूया, अहल्या, अरुंधती आणि सर्व ऋषिपत्न्या यांनी उत्साहाने प्रभूची पूजा केली.