विप्रपादोदकक्लिन्ना यावत्तिष्ठति मेदिनी । तावत्पुष्करपत्रेषु पिबन्ति पितरो जलम्
जोपर्यंत पृथ्वी ब्राह्मणांच्या पादोदकाने ओलसर आहे, तोपर्यंत पितर कमळाच्या पानावरून पाणी पितात.
विप्रपादोदकं भुक्त्वा दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् । स्रानानां सर्वतीर्थानां फलमाप्नोति निश्चितम्
ब्राह्मणाचं पादोदक पिऊन, त्याला दक्षिणा दिल्यावर, सर्व तीर्थस्नानांचं फळ नक्कीच मिळतं.
निकृन्तनं च विपदां व्याधिनिर्मुलकारणम् । सुखदं शुभदं सारं विप्रपादोदकं नृणाम्
ब्राह्मणांचं पादोदक संकटांचं नाश करणारं, रोगांचं मूळ काढणारं, सुख आणि शुभ देणारं, माणसांसाठी सार्थक असतं.
न गङ्गासदृशं तीर्थ न देवो माधवात्परः । सनत्कुमारा द्भक्तो न न हि कल्पतरोस्तरुः
गंगा सारखं तीर्थ नाही, माधवापेक्षा श्रेष्ठ देव नाही, सनत्कुमारासारखा भक्त नाही, आणि कल्पवृक्षासारखं झाड नाही.
न पुष्पं पारिजाताच्च न व्रतं हरिवासरात् । पूजने न हि पूज्यं च न पत्रं तुलसीपरम्
पारिजातासारखं फूल नाही, हरिवासरासारखं व्रत नाही, पूजा करताना तुळशीच्या पानापेक्षा पूज्य काहीच नाही.
न देवी प्रकृतेश्चापि नाऽऽधारः पवनात्परः । न हि स्थूलो महाविष्णोर्न सूक्ष्मं परमाणुतः
प्रकृतीपेक्षा श्रेष्ठ देवी नाही, वायूपेक्षा मोठा आधार नाही, महाविष्णूपेक्षा स्थूल काही नाही, आणि परमाणूपेक्षा सूक्ष्म काही नाही.
न ब्राह्मणात्परः पूतो नाऽऽश्रमश्च न तीर्यकम् । न देवो न परः कोऽपि चेत्याह कमलोद्भवः
ब्राह्मणापेक्षा पवित्र कोणी नाही, कोणताही आश्रम किंवा तीर्थ श्रेष्ठ नाही, कोणताही देव श्रेष्ठ नाही, असं कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने सांगितलं.
ब्रह्मविष्णुशिवादीनां प्रकृतेश्च परः प्रभुः । ध्यानासाध्यो दुराराध्यो योगिनामपि निश्चितम्
ब्रह्मा, विष्णु, शिव आणि प्रकृती यांच्याही पलीकडचा जो प्रभू आहे, तो ध्यानानेच प्राप्त होतो, योग्यांनाही आराधना कठीण आहे, हे निश्चित.
निर्गुणश्च निराकारो भक्तानुग्रहविग्रहः । स एव चक्षुषो नॄणां साक्षाद्देवश्च मद्गृहे
तो निर्गुण, निराकार असला तरी भक्तांवर कृपा करण्यासाठी तो स्वतः रूप घेतो; तोच परमेश्वर, जो माणसांच्या डोळ्यांना प्रत्यक्ष दिसतो, माझ्या घरी प्रकट झाला आहे.
देवैर्ब्रह्मेशशेषैश्च ध्यातं यत्पादपङ्कजम् । धनेशेन गणेशेन दिनेशेनापि दुर्लभम्
ज्याच्या चरणकमळाचे ब्रह्मा, शंकर, शेष आणि देवता ध्यान करतात, ते चरण कुबेर, गणपती आणि सूर्यालाही सहज मिळत नाहीत.
इत्युक्त्वा भीष्मकः कृष्णं समानीय स्वयं पुरः । तुष्टाव सामवेदोक्तस्तोत्रेण परमेश्वरम्
असे म्हणून भीष्मकाने कृष्णाला स्वतः समोर आणले आणि सामवेदात सांगितलेल्या स्तोत्राने त्या परमेश्वराची स्तुती केली.
भीष्मक उवाच सर्वान्तरात्मा सर्वेषां साक्षी निर्लिप्त एव च । कर्मिणां कर्मणामेव कारणानां च कारणम्
भीष्मक म्हणाला: तू सर्वांचा अंतरात्मा आहेस, सर्वांचा साक्षी आहेस, कोणत्याच गोष्टीला लागून राहत नाहीस; कर्त्यांच्या कर्माचा आणि कारणांच्या कारणाचा तूच मूळ आहेस.
केचिद्वदन्ति त्वामेकं ज्योतीरूपं सनातनम् । केचिच्च परमात्मानं जीवो यत्प्रतिबिम्बकः
काही लोक तुलाच एकटा सनातन तेजस्वी रूप मानतात; तर काही तुला परमात्मा म्हणतात, ज्याचे प्रतिबिंब जीव आहे.
केचित्प्राकृतिकं जीवं सगृणं भ्रान्तबुद्धयः । केचिन्नित्यशरीरं च बुद्धा (धा) श्च सूक्ष्मबुद्धयः
काहींच्या गोंधळलेल्या बुद्धीमुळे ते जीवाला प्रकृतिक, गुणयुक्त समजतात; तर काही सूक्ष्म बुद्धीचे लोक त्याला नित्य शरीरी आणि ज्ञानी मानतात.
ज्योतिरभ्यन्तरे नित्यं देहरूपं सनातनम् । कस्मात्तेजः प्रभवति साकारमीश्वरं विना
त्या अंतर्गत तेजात नेहमीच सनातन देहरूप असते; परमेश्वराशिवाय तुझे तेज साकार कसे प्रकट होईल?
एवं स्तुत्वा स चाऽऽचान्तः स्मरन्विष्णुं च नारद । पाद्यं पद्मार्चिते पादपद्मे चायं ददौ मुदा
अशी स्तुती करून, विष्णूचे स्मरण करत नारदाने आनंदाने पद्मेने पूजलेल्या चरणकमळांवर पाद्य अर्पण केले.
अर्ध्यं च प्रददौ तत्र दूर्वापुष्पजलान्वितम् । मधुपर्कं च सुरभिं सर्वाङ्गे गन्धयन्दनम्
त्याने तिथे दूर्वा, फुले आणि पाण्यासह अर्घ्य दिले; तसेच सुगंधी मधुपर्क, आणि संपूर्ण अंगाला लावण्यासाठी चंदन दिले.
यत्प्रदत्तं महेन्द्रेण शुभकर्मणि यौतुकम् । पारिजातस्य माल्यं च जामातुश्च गले ददौ
महेंद्राने शुभ कार्यासाठी दिलेली पारिजाताची माळ त्याने जावयाच्या गळ्यात घातली.
कुबेरेण च यदत्तममूल्यरत्नभूषणम् । चकार वरणं तस्य स राजा भक्तिपूर्वकम्
कुबेराने दिलेली अमूल्य रत्नांची दागिने त्याने भक्तीपूर्वक अर्पण केली.
कह्निशुद्धांशुकयुगं यद्दत्तं वाह्निना पुरा । ददौ तदेव कृष्णाय परिपूर्णतमाय च
पूर्वी अग्नीने दिलेले शुद्ध वस्त्रांचे जोड त्याने पूर्णत्वास पोहोचलेल्या कृष्णाला दिले.
ज्वलितं रत्नमुकुटं यद्दत्तं विश्वकर्मणा । ददौ तन्मस्तके राजा कृष्णस्य परमात्मनः
विश्वकर्म्याने दिलेला तेजस्वी रत्नमुकुट राजा कृष्णाच्या, त्या परमात्म्याच्या, डोक्यावर ठेवला.
धूपं रत्नप्रदीपं च नैवेद्यं सुमनोहरम् । नानाप्रकारपुष्पं च रत्नसिहासनं ददौ
त्याने धूप, रत्नांचा दिवा, मनोहारी नैवेद्य, विविध प्रकारची फुले आणि रत्नांचा सिंहासन अर्पण केले.
सप्ततीर्थोदकं चैव पुनराचमनीयकम् । ताम्बूलं च वरं रम्यं कर्पूरादिसुवासितम्
सात तीर्थांचे पवित्र पाणी, पुन्हा आचमनासाठी पाणी, आणि उत्तम, कर्पूरादी सुगंधी तांबूल त्याने दिले.
शय्यां रतिकरी रम्यां पानार्थं वासितं जलम् । कृत्वा च वरणं राजा परिहारं चकारतम्
रत्नांनी सजवलेली सुंदर शय्या, पिण्यासाठी सुगंधी पाणी तयार केले, आणि सर्व विधी करून राजा परंपरेप्रमाणे परिहार केला.
कृताञ्जलिपुटो राजा तस्मै पुष्पाञ्जलीं ददौ
राजाने दोन्ही हात जोडून त्याला फुलांची अंजली अर्पण केली.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदनाo रुक्मिण्युद्वाहे सप्ताधिकशततमोऽध्यायः
श्रीब्रह्मवैवर्त पुराणातील श्रीकृष्ण जन्म, नारदाची कथा आणि रुक्मिणी विवाह यांचा एकशे सातवा अध्याय येथे संपला.
अथाष्टाधिकशततमोऽध्यायः नारायाण उवाच एतस्मिन्नन्तरे देवी महालक्ष्मीश्च रुक्मिणी । आजगाम सभामध्ये मुनिदेवादिभिर्युते
त्याच वेळी, देवी महालक्ष्मी, जी रुक्मिणी म्हणूनही ओळखली जाते, मुनी, देव आणि इतरांसह सभागृहात आली.
रत्नसिंहासनस्था च रत्नालंकारभूषिता । वह्निशुद्धाशुकाधाना कबरीभारभूषिता
ती रत्नांनी मढवलेल्या सिंहासनावर बसली होती, तिच्या अंगावर मौल्यवान रत्नांची दागिने झळकत होती, अग्नीने शुद्ध केलेले शुभ्र वस्त्र तिने परिधान केले होते आणि तिच्या केसांचा गुच्छ सुंदरपणे मांडलेला होता.
पश्यन्ती सस्मिता साध्वीह्यमूल्यरत्नदर्पणम् । कस्तूरीबिन्दुभिर्युक्ता स्निग्धचन्दनचर्चिता
ती सोज्वळ हास्याने, मनमिळावू नजरेने, अनमोल रत्नांच्या आरशात पाहत होती; तिच्या अंगावर कस्तुरीचे टिळे होते आणि सुगंधी चंदनाचा लेप लावलेला होता.
सिधूरबिदुना शश्वद्भालमध्यस्थलोज्ज्वला । तप्तकाञ्चनवर्णभा शतचन्द्रसमप्रभा
तिच्या कपाळावर नेहमीच कुंकू आणि चंद्रकांतीसारखा तेज झळकत होता; तिच्या अंगाचा रंग तापलेल्या सोन्यासारखा होता आणि तिच्या तेजाची तुलना शंभर चंद्रांशी करता येईल अशी होती.