स्वयं विधाता जगतां प्रदाता सर्वसंपदाम् । स्वप्रे यत्पादपद्मं च द्रष्टुं नैव क्षमः प्रभो
ज्यांनी हे जग निर्माण केलं, सर्व संपत्ती दिली, असे विधाता सुद्धा, प्रभो, आपल्या प्रेमात ज्या चरणकमळांचं दर्शन करू शकत नाहीत.
तपसां फरदाता च संस्रष्टा प्राङ्गणे मम । स्वात्मारामेषु पूर्णेषु शुभप्रश्नमनीप्सितम्
तपस्येचं फळ देणारा, माझ्या अंगणात उभा असलेला सृष्टीकर्ता, स्वतःमध्ये तृप्त आणि पूर्ण असलेल्या साधूंमध्ये, शुभ प्रश्न विचारण्याची इच्छा धरतो.
योगीन्द्रैरपि सिद्धेन्द्रैः सुरेन्द्रैश्च मुनीन्द्रकैः । ध्यानादृष्टश्च यो देवः स शिवः प्राङ्गणे मम
योग्यांचे, सिद्धांचे, देवांचे आणि ऋषींचे श्रेष्ठ, ध्यानातच ज्यांचं दर्शन होतं, तेच शिव माझ्या अंगणात प्रत्यक्ष आहेत.
कालस्य कालो भगवान्मृत्योर्मृत्युश्च यः प्रभुः । मृत्युंजयश्च सर्वेशोनराणां दृष्टिगोचरः
जो काळाचाही काळ आहे, मृत्यूचाही मृत्यू आहे, मृत्यूवर विजय मिळवणारा, सर्वांचा स्वामी, तो सर्वांना दिसत आहे.
यस्यमूर्ध्नां सहस्रेषु मूर्ध्नि विश्वं चराचरम् । नास्त्यन्तः सर्ववेदेषु सोऽयं च मम प्राङ्गणे
ज्याच्या हजारो शिरांवर हे चराचर विश्व टिकून आहे, ज्याचा शेवट सर्व वेदांमध्येही सापडत नाही, तोच माझ्या अंगणात आहे.
सर्वकामप्रणेयो हि सर्वाग्रे यस्य पूजनम् । श्रेष्ठो देवगणानां च स गणेशो ममाङ्गणे
सर्वांच्या आधी ज्याची पूजा करावी लागते, सर्व इच्छा पूर्ण करणारा, देवांमध्ये श्रेष्ठ, तो गणेश माझ्या अंगणात आहे.
मुनीनां वैष्णवानां च प्रवनो ज्ञानिनां गुरुः । सनत्कुमारो भगवान्प्रत्यक्षः प्राङ्गणे मम
मुनींमध्ये, वैष्णवांमध्ये श्रेष्ठ, ज्ञानींचे गुरु, भगवंत सनत्कुमार माझ्या अंगणात प्रत्यक्ष प्रकट झाले आहेत.
ब्रह्मपुत्राश्च पौत्राश्च प्रपौत्राश्चापि वंशजाः । ते सर्वे मदगृहेऽद्यैव ज्वलन्तो ब्रह्मतेजसा
ब्रह्मदेवाचे पुत्र, नातू, पणतू आणि वंशज, हे सर्व आज माझ्या घरात ब्रह्मतेजाने उजळून निघाले आहेत.
अहो कल्पान्तपर्यन्तं तीर्थीभूतो ममाऽऽश्रमः । येषां पादोदकैस्तीर्थ विशुद्धं तद्गृहे मम
वा! कल्पाच्या शेवटापर्यंत माझं आश्रम पवित्र स्थळ झालं आहे; ज्यांच्या पादोदकामुळे तीर्थ शुद्ध होतं, ते माझ्या घरात आहेत.
पृथिव्यां यानि तीर्थानि तानि तीर्थानि सागरे । सागरे यानि तीर्थानि विप्रपादेषु तानि च
पृथ्वीवरची सर्व तीर्थस्थळं, समुद्रातील तीर्थस्थळं, आणि समुद्रातली तीर्थस्थळं, ती सर्व ब्राह्मणांच्या पायांपाशी आहेत.
विप्रपादोदकक्लिन्ना यावत्तिष्ठति मेदिनी । तावत्पुष्करपत्रेषु पिबन्ति पितरो जलम्
जोपर्यंत पृथ्वी ब्राह्मणांच्या पादोदकाने ओलसर आहे, तोपर्यंत पितर कमळाच्या पानावरून पाणी पितात.
विप्रपादोदकं भुक्त्वा दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् । स्रानानां सर्वतीर्थानां फलमाप्नोति निश्चितम्
ब्राह्मणाचं पादोदक पिऊन, त्याला दक्षिणा दिल्यावर, सर्व तीर्थस्नानांचं फळ नक्कीच मिळतं.
निकृन्तनं च विपदां व्याधिनिर्मुलकारणम् । सुखदं शुभदं सारं विप्रपादोदकं नृणाम्
ब्राह्मणांचं पादोदक संकटांचं नाश करणारं, रोगांचं मूळ काढणारं, सुख आणि शुभ देणारं, माणसांसाठी सार्थक असतं.
न गङ्गासदृशं तीर्थ न देवो माधवात्परः । सनत्कुमारा द्भक्तो न न हि कल्पतरोस्तरुः
गंगा सारखं तीर्थ नाही, माधवापेक्षा श्रेष्ठ देव नाही, सनत्कुमारासारखा भक्त नाही, आणि कल्पवृक्षासारखं झाड नाही.
न पुष्पं पारिजाताच्च न व्रतं हरिवासरात् । पूजने न हि पूज्यं च न पत्रं तुलसीपरम्
पारिजातासारखं फूल नाही, हरिवासरासारखं व्रत नाही, पूजा करताना तुळशीच्या पानापेक्षा पूज्य काहीच नाही.
न देवी प्रकृतेश्चापि नाऽऽधारः पवनात्परः । न हि स्थूलो महाविष्णोर्न सूक्ष्मं परमाणुतः
प्रकृतीपेक्षा श्रेष्ठ देवी नाही, वायूपेक्षा मोठा आधार नाही, महाविष्णूपेक्षा स्थूल काही नाही, आणि परमाणूपेक्षा सूक्ष्म काही नाही.
न ब्राह्मणात्परः पूतो नाऽऽश्रमश्च न तीर्यकम् । न देवो न परः कोऽपि चेत्याह कमलोद्भवः
ब्राह्मणापेक्षा पवित्र कोणी नाही, कोणताही आश्रम किंवा तीर्थ श्रेष्ठ नाही, कोणताही देव श्रेष्ठ नाही, असं कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने सांगितलं.
ब्रह्मविष्णुशिवादीनां प्रकृतेश्च परः प्रभुः । ध्यानासाध्यो दुराराध्यो योगिनामपि निश्चितम्
ब्रह्मा, विष्णु, शिव आणि प्रकृती यांच्याही पलीकडचा जो प्रभू आहे, तो ध्यानानेच प्राप्त होतो, योग्यांनाही आराधना कठीण आहे, हे निश्चित.
निर्गुणश्च निराकारो भक्तानुग्रहविग्रहः । स एव चक्षुषो नॄणां साक्षाद्देवश्च मद्गृहे
तो निर्गुण, निराकार असला तरी भक्तांवर कृपा करण्यासाठी तो स्वतः रूप घेतो; तोच परमेश्वर, जो माणसांच्या डोळ्यांना प्रत्यक्ष दिसतो, माझ्या घरी प्रकट झाला आहे.
देवैर्ब्रह्मेशशेषैश्च ध्यातं यत्पादपङ्कजम् । धनेशेन गणेशेन दिनेशेनापि दुर्लभम्
ज्याच्या चरणकमळाचे ब्रह्मा, शंकर, शेष आणि देवता ध्यान करतात, ते चरण कुबेर, गणपती आणि सूर्यालाही सहज मिळत नाहीत.
इत्युक्त्वा भीष्मकः कृष्णं समानीय स्वयं पुरः । तुष्टाव सामवेदोक्तस्तोत्रेण परमेश्वरम्
असे म्हणून भीष्मकाने कृष्णाला स्वतः समोर आणले आणि सामवेदात सांगितलेल्या स्तोत्राने त्या परमेश्वराची स्तुती केली.
भीष्मक उवाच सर्वान्तरात्मा सर्वेषां साक्षी निर्लिप्त एव च । कर्मिणां कर्मणामेव कारणानां च कारणम्
भीष्मक म्हणाला: तू सर्वांचा अंतरात्मा आहेस, सर्वांचा साक्षी आहेस, कोणत्याच गोष्टीला लागून राहत नाहीस; कर्त्यांच्या कर्माचा आणि कारणांच्या कारणाचा तूच मूळ आहेस.
केचिद्वदन्ति त्वामेकं ज्योतीरूपं सनातनम् । केचिच्च परमात्मानं जीवो यत्प्रतिबिम्बकः
काही लोक तुलाच एकटा सनातन तेजस्वी रूप मानतात; तर काही तुला परमात्मा म्हणतात, ज्याचे प्रतिबिंब जीव आहे.
केचित्प्राकृतिकं जीवं सगृणं भ्रान्तबुद्धयः । केचिन्नित्यशरीरं च बुद्धा (धा) श्च सूक्ष्मबुद्धयः
काहींच्या गोंधळलेल्या बुद्धीमुळे ते जीवाला प्रकृतिक, गुणयुक्त समजतात; तर काही सूक्ष्म बुद्धीचे लोक त्याला नित्य शरीरी आणि ज्ञानी मानतात.
ज्योतिरभ्यन्तरे नित्यं देहरूपं सनातनम् । कस्मात्तेजः प्रभवति साकारमीश्वरं विना
त्या अंतर्गत तेजात नेहमीच सनातन देहरूप असते; परमेश्वराशिवाय तुझे तेज साकार कसे प्रकट होईल?
एवं स्तुत्वा स चाऽऽचान्तः स्मरन्विष्णुं च नारद । पाद्यं पद्मार्चिते पादपद्मे चायं ददौ मुदा
अशी स्तुती करून, विष्णूचे स्मरण करत नारदाने आनंदाने पद्मेने पूजलेल्या चरणकमळांवर पाद्य अर्पण केले.
अर्ध्यं च प्रददौ तत्र दूर्वापुष्पजलान्वितम् । मधुपर्कं च सुरभिं सर्वाङ्गे गन्धयन्दनम्
त्याने तिथे दूर्वा, फुले आणि पाण्यासह अर्घ्य दिले; तसेच सुगंधी मधुपर्क, आणि संपूर्ण अंगाला लावण्यासाठी चंदन दिले.
यत्प्रदत्तं महेन्द्रेण शुभकर्मणि यौतुकम् । पारिजातस्य माल्यं च जामातुश्च गले ददौ
महेंद्राने शुभ कार्यासाठी दिलेली पारिजाताची माळ त्याने जावयाच्या गळ्यात घातली.
कुबेरेण च यदत्तममूल्यरत्नभूषणम् । चकार वरणं तस्य स राजा भक्तिपूर्वकम्
कुबेराने दिलेली अमूल्य रत्नांची दागिने त्याने भक्तीपूर्वक अर्पण केली.
कह्निशुद्धांशुकयुगं यद्दत्तं वाह्निना पुरा । ददौ तदेव कृष्णाय परिपूर्णतमाय च
पूर्वी अग्नीने दिलेले शुद्ध वस्त्रांचे जोड त्याने पूर्णत्वास पोहोचलेल्या कृष्णाला दिले.