गोतमस्य शतानन्दो वेदवेदाङ्गपारगः । आप्तः प्रवक्ता विज्ञश्च धर्मी कुलपुरोहितः
गोतमाचा पुत्र शतानंद, वेद आणि वेदांगांचा जाणकार, कुशल, वक्तृत्ववान, बुद्धिमान, धर्मनिष्ठ आणि कुलगुरू, त्याने सांगितले.
शतानन्द उवाच राजेन्द्र त्वं च धर्मज्ञो धर्मशास्त्रविशारदः । पृर्वाख्यानं च वेदोक्तं कथयामि निशामय
शतानंद म्हणाला — राजेंद्र, तू धर्माची जाण असलेला आणि धर्मशास्त्रात निपुण आहेस; आता मी तुला वेदात सांगितलेली प्राचीन कथा सांगतो, नीट ऐक.
भुवो भारावतरणे स्वयं नारायणो भुवि । वसुदेवसुतः श्रीमान्परिबूर्णतमः प्रभुः
पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी, स्वतः नारायण, वसुदेवाचा तेजस्वी पुत्र, सर्व गुणांनी परिपूर्ण प्रभु, पृथ्वीवर अवतरला.
विधातुश्च विधाता च ब्रह्मेशशेषवन्दितः । ज्योतिःस्वरूपः परमो भक्तानुग्रहविग्रहः
जो सृष्टीकर्त्याचाही कर्ता आहे, ब्रह्मा, शंकर आणि शेष यांनी वंदिला आहे, ज्याचे रूप प्रकाशमय आहे, जो सर्वश्रेष्ठ आणि भक्तांवर कृपा करणारा आहे.
परमात्मा च सर्वेषां प्राणिनां प्रकृतेः परः । निर्लिप्तश्च निरीहप्तश्च साक्षी च सर्वकर्मणाम्
तो सर्व जीवांचा परमात्मा आहे, प्रकृतीच्या पलीकडचा, कोणत्याही गोष्टीला न लागणारा, इच्छा नसलेला आणि सर्व कर्मांचा साक्षी आहे.
राजेन्द्र तस्मै कन्यां च परिपूर्णतमाय च । दत्त्वा यास्यसि गोलोकं पितॄणां शतकैः सह
राजेंद्र, त्या सर्वगुणसंपन्न प्रभूला कन्या दिल्यास, तू आपल्या शेकडो पितरांसह गोलोकात जाशील.
लभ सारूप्यमुक्तिं च कन्या दत्त्वां परत्र च । इहैव सर्वपूज्यश्च भव विश्वगुरोर्गुरुः
कन्या दान केल्यावर, परलोकात तुला सायुज्य मुक्ती मिळेल; आणि इथे सर्वांचा सन्मान मिळेल, विश्वगुरूच्या गुरूचा मान मिळेल.
सर्वस्वं दक्षिणां दत्त्वा महालक्ष्मीं च रुक्मिणीम् । समर्पणं कुरुविभो कुरुष्व जन्मखण्डनम्
आपली सर्व संपत्ती आणि महालक्ष्मी, रुक्मिणी यांचे दान करून, हे प्रभो, जन्मबंधन तोडणारे कर्म कर.
विधाता निखितो राजन्संबन्धः सर्वसंमतः । द्वारकानगरे कृष्णं शीघ्रं प्रस्थापय द्विजम्
राजा, हे सर्व विधाता यांनी ठरवले आहे आणि सर्वांना मान्य आहे; लवकरच ब्राह्मणाला द्वारकानगरीत कृष्णाकडे पाठव.
कृत्वा शुभक्षणं तूर्ण सर्वेषामपि संमतम् । आनीय परमात्मानं भक्तानुग्रहविग्रहम्
सर्वांच्या संमतीने आणि शुभ मुहूर्त ठरवून, लवकरच त्या भक्तवत्सल परमात्म्याला आण.
ध्यानानुरोधहेतुं च नित्यदेहमनुत्तमम् । दृष्टिमात्रात्कुरु नृप स्वजन्मकर्मखण्डनम्
जो ध्यानाचा आणि भक्तीचा आधार आहे, नित्य आणि श्रेष्ठ देहधारी आहे; फक्त त्याचे दर्शन घेऊन, राजन, आपल्या जन्मकर्मांचे बंधन तोड.
यं न जानन्ति चत्वारो वेदाः संतश्च देवताः । सिद्धेन्द्राश्च मुनीन्द्राश्च देवा ब्रह्मादयस्तथा
ज्याला चारही वेद, संत, देवता, सिद्ध, मोठे ऋषी आणि अगदी ब्रह्मा पासूनचे देवही ओळखू शकत नाहीत.
ध्यायन्ते ध्यानपूताश्च योगिनो न विदन्ति यम् । सरस्वती जडीभूता वेदाः शास्त्राणियानि च
ध्यानाने शुद्ध झालेले योगीही ज्याचा ध्यान करतात, पण ओळखू शकत नाहीत; सरस्वती गप्प होते, वेद आणि सर्व शास्त्रेही मूक होतात.
सहस्रवक्त्रः शेषश्च पञ्चवक्त्रः सदाशिवः । चतुर्मुखो जगद्धाता कुमारः कार्तिकस्तथा
शेष हजार मुखांनी, सदाशिव पाच मुखांनी, चतुर्मुख ब्रह्मा, कुमार, कार्तिकेय — हे सर्वही.
ऋषयो मुनयश्चैव भक्ताः परमवैष्णवाः । अक्षमाः स्तवने यस्य ध्यानासाध्यश्च योगिनाम्
ऋषी, मुनी आणि श्रेष्ठ वैष्णव भक्त — हे सगळेही ज्याची योग्य स्तुती करू शकत नाहीत, आणि योग्यांना ध्यानानेही तो गाठता येत नाही.
बालकोऽहं महाराज तद्गुणं कथयामि किम् । शतानन्दवचः श्रुत्वा प्रफुल्लवदनो नृपः
महाराज, मी तर एक लहान मुलगा आहे — त्याचे गुण मी काय सांगू? शतानंदाचे शब्द ऐकून राजाचा चेहरा आनंदाने फुलून गेला.
आनिङ्गनं ददौ तस्मै समुत्थाय जवेन च । नानारत्नं मुवर्ण च वस्त्रं च रत्नभूषणम्
तो पटकन उठला आणि त्याने त्याला सुंदर हार, विविध रत्ने, सोनं, वस्त्रं आणि रत्नांनी सजवलेली दागिने दिली.
ददौ तस्मै प्रदानं च प्रसादसुमुखो नृपः । गजेन्द्र तुरगं श्रेष्ठं रथं च मणिनिर्मितम्
राजा आनंदाने हसत त्याला हत्ती, उत्तम घोडा, रत्नांनी मढवलेली रथ आणि इतर बहुमूल्य भेटवस्तू दिल्या.
रत्नसिहासनं रम्यं धनं च विपुलं तथा । भूमिं च सर्वसस्याढ्यां शश्वद्वृष्टिकरीं शुभाम्
त्याने सुंदर रत्नांचा सिंहासन, भरपूर संपत्ती आणि नेहमी पाऊस पडणारी, सर्व पिकांनी समृद्ध अशी शुभ जमीन दिली.
अकृष्टसाध्यां पूज्यां च ग्रामं सर्वप्रशंसितम् । एतस्मिन्नन्तरे रुक्मिश्चुकोप नृपनन्दनः
ज्याला नांगरणीची गरज नाही, सर्वांनी पूजलेलं आणि प्रशंसा केलेलं असं एक गाव दिलं; एवढ्यात राजांचा लाडका रुक्मी रागावला.
कम्पितोऽधर्मयुक्तश्च रक्तास्यो रक्तलोचनः । उवाच पितरं व्रिप्रं सभायामस्थिरस्तदा
तो अधर्मयुक्त, थरथरत, चेहरा आणि डोळे लाल झालेले, सभेत अस्थिरपणे उभा राहून वडिलांना म्हणाला.
उत्याय तिष्ठन्पुरतः सर्वेषां च सभासदाम्
तो सर्व सभासदांसमोर उभा राहिला—
रुक्मिरुवाच श्रृणु राजेन्द्र वचनं हितं तथयं प्रशंसितम् । त्यज वाक्यं भिक्षुकाणां लोभिनां क्रोधिनामहो
रुक्मी म्हणाला: 'हे राजेंद्र, हे हितकारक आणि सर्वांनी मान्य केलेले माझे शब्द ऐका; भिकारी, लोभी आणि रागीट लोकांच्या बोलण्याकडे लक्ष देऊ नका.'
नर्तकानां च वैश्यानां भट्टानामर्थिनामपि । कायस्थानां च भिक्षूणामसत्यं वचनं सदा
नर्तक, व्यापारी, भाडोत्री, मागणी करणारे, कारकून आणि भिकाऱ्यांची वचने नेहमीच खोटी असतात.
घटकानां नाटकानां स्त्रीलुब्धाना च कामिनाम् । दरिद्राणां च मूर्खाणां स्तुतिपूर्व वचः सदा
कुंभार, नट, स्त्रीलंपट, वासना असलेले, गरीब आणि मूर्ख यांच्या बोलण्याची सुरुवात नेहमीच स्तुतीने होते.
निहत्य कालयवनं राजेन्द्रं दूरतो भिया । उवायेन महाबाहो लब्धं कृष्णेन तद्धनम्
कालयवनाचा वध केल्यावर, कृष्णाने भीतीपोटी युक्तीने ते धन दूरवरून मिळवलं, हे महाबाहू राजा.
द्वारकाया धनी कृष्णो यवनस्य धनेन च । जरासंधभयेनैव समुद्राभ्यन्तरे गृही
द्वारकेत कृष्ण यवनाच्या धनामुळे श्रीमंत झाला आणि जरासंधाच्या भीतीने समुद्राच्या आत आश्रय घेतला.
जरासंधशतं चैव क्षणेनैव च लीलया । क्षमोऽहं हन्तुमेकाकी राज्ञश्चान्यस्य का कथा
मी एकटाच सहजपणे क्षणात शंभर जरासंधांचा पराभव करू शकतो; मग इतर राजांची काय कथा!
दुर्वाससश्च शिष्योऽहं रणशास्त्रविशारदः । ध्रुवं भीष्मक तेनैव विश्वं संहर्तुमीश्वरः
मी दुर्वासांचा शिष्य आहे, युद्धविद्येत पारंगत आहे; फक्त या सामर्थ्याने, भीष्मक, मी संपूर्ण जग नष्ट करू शकतो.
मत्समः पर्शुरामश्च शिशुपालश्च मत्समः । सखा च बलवाञ्छूरः स्वर्गं जेतुं स च क्षमः
परशुराम माझ्यासारखाच आहे, शिशुपालही माझ्या बरोबरीचा आहे; माझा मित्रही बलवान आणि शूर आहे, तोसुद्धा स्वर्ग जिंकू शकतो.