स्वप्ने द्वारवतीं रम्यां ददर्श गरुडस्तथा । यत्किंचित्कथितं कारुं कृष्णेन परमात्मना
स्वप्नात गरुडाने सुंदर द्वारका नगरी पाहिली आणि परमात्मा कृष्णाने कारागिराला जे काही सांगितले होते ते सर्व त्याने पाहिले.
तदेव लक्षणं सर्वं ददर्श नगरे मुने । कारुं हसन्ति स्वप्ने च सर्वे ते शिल्पकारिणः
मुनिवर, त्या नगरीत त्याने सर्व चिन्हे तशीच पाहिली. आणि स्वप्नात सर्व कारागीर त्या कारागिराची हसत खिल्ली उडवत होते.
गरुडं गरुडाश्चान्ये बलवन्तश्च पक्षिणः । बुद्धो ददर्श गरुडो विश्वकर्मा च लज्जितः
त्याने गरुड, इतर गरुड आणि बलवान पक्षी पाहिले. गरुडाला सर्व कळले आणि विश्वकर्मा लाजला.
अतीव द्वारकां रम्यां शतयोजनविस्तृताम् । ब्रह्मादीनां च नगरं विजित्य च विराजिताम्
त्याने द्वारका नगरी अत्यंत सुंदर, शंभर योजन विस्तारलेली, ब्रह्मा आणि इतरांची नगरी, विजयशाली आणि तेजस्वी अशी पाहिली.
अथ चतुरधिकशततमोऽध्यायः नारायण उवाच एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा भवान्या च भवः स्वयम् । अनन्तश्चापि धर्मश्च भास्करश्च हुताशनः
नारायण म्हणाले—त्या वेळेत ब्रह्मा, भव आणि भवानी, अनंत, धर्म, भास्कर आणि अग्नी हे सर्व तिथे आले.
कुबेरो वरुणश्चैव पवनश्च यमस्तथा । महेन्द्रश्चपि चन्द्रश्च रुद्राश्चैकादशैव ते
कुबेर, वरुण, पवन, यम, महेंद्र, चंद्र आणि अकरा रुद्र हेही आले.
अन्ये देवाश्च मुनयो वसवः सप्त एव च । आदित्याश्चापि दैत्याश्च गन्धर्वाः किन्नरास्तथा
इतर देव, ऋषी, सात वसु, आदित्य, दैत्य, गंधर्व आणि किन्नर हेही आले.
आययुर्द्वारकां द्रष्टुं श्रीकृष्णं च बलं तथा । आगच्छन्तं च सहसा वटमूलं मनोहरम्
हे सर्व श्रीकृष्ण आणि बलराम यांना पाहण्यासाठी द्वारकेला आले आणि ते पटकन वडाच्या मुळाशी रमणीय ठिकाणी पोहोचले.
दृष्ट्वा च देवताः सर्वास्तुष्टुवुः पुरुषोत्तमम् । आकाशाच्च विमानैश्च संप्राप्य वटमूलकम्
सर्व देवांनी पुरुषोत्तमाचे दर्शन घेऊन त्याचे स्तुती केली. आकाशातून आणि विमानातून ते वडाच्या मुळाशी आले.
ददृशुर्द्वारकां रम्यामतीव सुमनोहरम् । मुक्तामाणिक्यहीरेणा रत्नराजिविराजिताम्
त्यांनी द्वारका नगरी पाहिली, जी अतिशय सुंदर आणि मनोहारी होती, मोती, माणिक, हिरा आणि रत्नांच्या रांगांनी शोभलेली होती.
परितश्चतुरस्रां च शतयोजनसंमिताम् । सप्तभिः परिखाभिश्च गम्भीराभिश्च वेष्टिताम्
ती चारी बाजूंनी चौकोनी होती, शंभर योजन लांब आणि रुंद, आणि सात खोल खंदकांनी वेढलेली होती.
प्राकारैर्नवभिर्युक्तां लक्षैः क्रीडासरोवरैः । मनोहरैः सपद्मैश्च सहितैश्च मधुव्रतैः
ती नऊ भक्कम तटांनी सजलेली होती, आणि लक्षावधी कमळांनी भरलेल्या रम्य जलाशयांनी, गोड गूंजणाऱ्या मधमाशांनी मनमोहक बनलेली होती.
शोभितां सर्वतोभद्रैः पुष्पोद्यानत्रिलक्षकैः । प्रफुल्लपुष्पैः पवनैः सर्वत्र सुरभीकृताम्
ती सर्वत्र शुभ फुलांच्या तीन लक्ष बागांनी शोभली होती, आणि फुलांच्या सुगंधी वाऱ्यांनी सर्वत्र दरवळत होती.
आमोदितां च शीतेन मन्दचन्दनवायुना । तरुभिर्नारिकेलाणां शोभितां शतकोटिभिः
ती थंड, मंद, चंदनाच्या सुवासिक वाऱ्यांनी सुगंधित झाली होती, आणि शंभर कोटी नारळाच्या झाडांनी शोभली होती.
गुवाकानां च वृक्षैश्च भूषितां तच्चतुर्गुणैः । चतुर्गुणैर्गुवाकानां युक्तामाम्रमहीरुहैः
ती नारळाच्या झाडांपेक्षा चारपट अधिक गुवाकाच्या झाडांनी, आणि तितक्याच प्रमाणात आंब्याच्या झाडांनी सजलेली होती.
परीतां पनसानां च वृक्षैराम्रसमैर्मुने । सुशोभितां च तालानां द्रुमैराम्रसमैर्मुने
ती पानसाच्या झाडांनी आणि आंब्याच्या झाडांनी वेढलेली होती, आणि तळहाताच्या झाडांनी आणि आणखी आंब्याच्या झाडांनी सुंदर दिसत होती, हे मुनी.
अश्वत्थैर्बदरीभिश्च बिल्वैराम्रातकैर्वटैः । शाल्मलीभिश्च जम्बूभिः कदम्बैश्चापि शोभिताम्
ती अश्वत्थ, बोर, बेल, आम्रातक, वड, शाल्मली, जांभूळ आणि कदंब यांच्या झाडांनी शोभली होती.
वंशैश्च तिन्तिडीभिश्च चम्पकैर्बकुलैस्तथा । नागेश्वरैर्नागरङ्गैर्जम्बीरैर्दाडिमैर्युताम्
ती बांबू, चिंच, चंपा, बकुळ, नागेश्वर, नागरंग, लिंबू आणि डाळिंब यांच्या झाडांनी समृद्ध होती.
खर्जुरैरर्जुनैः पिष्टैरिक्षुभिः काञ्चनैरपि । हरीतकीभिर्धात्रीभिरिन्दुभिः परितः प्लुताम्
ती खजूर, अर्जुन, पिष्ट, ऊस, सोन्या बांबू, हरितकी, आवळा आणि चंद्रासारख्या झाडांनी सर्व बाजूंनी वेढलेली होती.
शालैः प्रियालैर्हिन्तालैः शिरीषैः सप्तपर्णकैः । अन्यैर्नानाद्रुमैरिष्टैरिष्टां युक्तां परिप्लुताम्
ती साल, प्रियल, हिंताळ, शिरीष, सप्तपर्ण आणि अनेक प्रिय झाडांनी भरलेली, अतिशय रमणीय आणि समृद्ध होती.
असंख्यैर्मन्दिरै रम्यैरत्युच्चैरपि संस्कृताम् । रत्नेन्द्रसारनिर्माणैर्मुक्तामाणिक्यभूषितैः
ती अनगिनत सुंदर, उंच इमारतींनी सजलेली होती, ज्या रत्न आणि चंदनाच्या लाकडांनी बांधलेल्या होत्या, आणि मोती व माणिकांनी सुशोभित होत्या.
माणिक्यहीरकैश्चित्रैः सद्रत्नकलशान्वितैः । मणिभिर्निर्मितैरिष्टैः सोपाननिकरैर्वरैः
ती विलक्षण माणिक आणि हिरा यांनी, शुभ रत्नजडित कलशांनी, आणि सुंदर रत्नांच्या पायऱ्यांनी सजलेली होती.
कपाटैः कठिनैर्दव्यैरर्गलाकीलकैर्युताम् । हरिन्मणीनां स्तम्भानां कदम्बैरपि संयुतैः
ती मजबूत आणि कठीण दरवाज्यांनी, अर्गळ आणि किल्यांनी सुरक्षित होती, आणि पंक्तीने लावलेल्या पाचूच्या खांबांनी, जणू कदंबाच्या फुलांसारख्या, सजलेली होती.
नानाचित्रैर्विचित्रैश्च सुचित्रैश्च परिष्कृतैः । दर्पणैः सूक्ष्मवस्त्रैश्च शोभितैः श्वेतचामरैः
ती विविध सुंदर आणि कलात्मक सजावटींनी, आरश्यांनी, सूक्ष्म वस्त्रांनी आणि शुभ्र चामरांनी शोभली होती.
प्राङ्गणैः पद्मरागाद्यरिन्द्रनीलपरिष्कृताम् । वीथीभी रत्नखचितैराजमार्गैः समन्विताम्
तीचे अंगण पद्मराग आणि इंद्रनील या रत्नांनी सजलेले होते, आणि रत्नजडित रस्ते व राजमार्गांनी युक्त होती.
ग्रीष्मध्याह्नसूर्याभां ज्वलितां रत्नतेजसा । गवाक्षलक्षैः संयुक्तां वाजिशालापरिष्कृताम्
ती रत्नांच्या तेजाने झगमगत होती, जणू उन्हाळ्यातील दुपारच्या सूर्यासारखी, आणि लक्षावधी खिडक्या व घोड्यांच्या तबेल्यांनी सजलेली होती.
दृष्ट्वा च द्वारकां रम्यां ते देवा विस्मयं ययुः । प्रसन्नवदनो देवो लाङ्गली भगवानजः
ती रम्य द्वारका पाहून देवांना आश्चर्य वाटले; प्रसन्न चेहऱ्याने भगवान बलराम आनंदित झाले.
सस्मार यदुवंशानां समूहमुग्रसेनकम् । वसुदेवं देवकीं च पाण्डवांश्च समातृकान्
त्यांनी यदुवंशातील सर्व मंडळी, उग्रसेन, वसुदेव, देवकी आणि पांडवांसह त्यांच्या मातांची आठवण काढली.
नन्दं यशोदां गोपालान्राजेन्द्रमुनिपुंगवाम् । गन्धर्वान्किन्नरांश्चैव सहितो यदुपुंगवैः
नंद, यशोदा, गवळण, राजांचे आणि ऋषींचे श्रेष्ठ, गंधर्व, किन्नर आणि यदुवंशातील प्रमुख मंडळी—
नन्दो यशोदा गोपाश्च जनन्या सह पाण्डवाः । गन्धर्वाः किन्नराश्चैव विद्याधर्यश्च नारद
नंद, यशोदा, गवळण, त्यांच्या आईबरोबर पांडव, गंधर्व, किन्नर, विद्याधरी आणि नारद—