उर्ध्वं विंशतिहस्तेभ्यः प्राकारं न शुभप्रदम् । सूत्रधारं तैलाकारं स्वर्णकारं च हीरकम्
वीस हातांपेक्षा उंच भिंत शुभ नसते; तसेच सुतार, तेलवाला, सोनार आणि हिरे व्यापारी यांनाही.
वाटीमूले ग्राममध्ये न कुर्यात्स्थापनं बुधः । ब्राह्मणं क्षत्त्रियं वैश्यं सच्छूद्रं गणकं शुभम्
शहाण्या माणसाने बागेच्या मुळाशी किंवा गावाच्या मध्यभागी घर बांधू नये; ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, सच्चा शूद्र आणि शुभ ज्योतिषी हे मात्र योग्य आहेत.
भट्टं वैद्यं पुष्पकारं स्थापयेच्छिबिरान्तिके । प्रस्थे च परिखामानं शतहस्तं प्रशस्तकम्
शिबिराजवळ एक पुरोहित, एक वैद्य आणि एक फुलांची सजावट करणारा ठेवावा. शिबिराभोवती शंभर हात रुंद आणि नीट बांधलेली खंदक करावी.
परितः शिबिराणां च गम्भीरं दशहस्तकम् । संकेतपूर्वकं चैव परिखाद्वारमीप्सितम्
शिबिराभोवती दहा हात खोल अशी खंदक करावी. खंदकात प्रवेश करण्यासाठी हवी तशी जागा आधीच ठरवावी.
शत्रोरगम्यं मित्रस्य गम्यमेव सुखेन च । शाल्मलीनां तिन्तिडीनां हिन्तालानां तथैव च
ती खंदक शत्रूंना जाऊ न शकणारी, पण मित्रांना सहज जाण्यासारखी असावी. शाल्मली, तिंतिडी आणि हिंताल या झाडांचाही तसाच वापर करावा.
निम्बाणां सिन्धुवाराणां बदरीणामभद्रकम् । धत्तूराणां वटानां चाप्येरण्डानामवाञ्छितम्
निंबा, सिंधुवारा, बोर, अभद्र, धत्तूरा, वड आणि एरंड या झाडांचाही इच्छेनुसार वापर करावा.
एतेषामतिरिक्तानां शिबिरे काष्ठमीप्सितम् । वृक्षं च वज्रहस्तं च भूधरो वर्जयेदधः
याशिवाय इतरही लाकूड शिबिरासाठी योग्य आहे. पण वीज पडलेली किंवा वारुळावर वाढलेली झाडे टाळावीत.
पुत्रदारधनं हन्यादित्याह कमलोद्भवः । कथितं लोकशिक्षार्थं कुरु काष्ठं विना पुरीम्
कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने सांगितले आहे की, अशी झाडे वापरल्याने मुलं, पत्नी आणि संपत्ती नष्ट होते. म्हणून लोकांना शिकवण्यासाठी असे सांगितले आहे—अशा लाकडाशिवायच नगरी बांधावी.
शुभक्षणं चाप्यधुना गच्छ वत्स यथासुखम् । विश्वकर्मा हरिं नत्वा जगाम् पक्षिणा सह
आता शुभ मुहूर्त आहे, बाळा, तू हवे तसे जा. विश्वकर्म्याने हरिला वंदन करून त्या पक्षासोबत निघाला.
समुद्रस्य समीपं च वटमूलं मनोहरम् । सुष्वाप तत्र नक्तं च कारुश्च पक्षिणा सह
समुद्राच्या काठी, वडाच्या मुळाशी जी रमणीय जागा होती, तिथे त्या कारागिराने त्या पक्षासोबत रात्री झोप घेतली.
स्वप्ने द्वारवतीं रम्यां ददर्श गरुडस्तथा । यत्किंचित्कथितं कारुं कृष्णेन परमात्मना
स्वप्नात गरुडाने सुंदर द्वारका नगरी पाहिली आणि परमात्मा कृष्णाने कारागिराला जे काही सांगितले होते ते सर्व त्याने पाहिले.
तदेव लक्षणं सर्वं ददर्श नगरे मुने । कारुं हसन्ति स्वप्ने च सर्वे ते शिल्पकारिणः
मुनिवर, त्या नगरीत त्याने सर्व चिन्हे तशीच पाहिली. आणि स्वप्नात सर्व कारागीर त्या कारागिराची हसत खिल्ली उडवत होते.
गरुडं गरुडाश्चान्ये बलवन्तश्च पक्षिणः । बुद्धो ददर्श गरुडो विश्वकर्मा च लज्जितः
त्याने गरुड, इतर गरुड आणि बलवान पक्षी पाहिले. गरुडाला सर्व कळले आणि विश्वकर्मा लाजला.
अतीव द्वारकां रम्यां शतयोजनविस्तृताम् । ब्रह्मादीनां च नगरं विजित्य च विराजिताम्
त्याने द्वारका नगरी अत्यंत सुंदर, शंभर योजन विस्तारलेली, ब्रह्मा आणि इतरांची नगरी, विजयशाली आणि तेजस्वी अशी पाहिली.
अथ चतुरधिकशततमोऽध्यायः नारायण उवाच एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा भवान्या च भवः स्वयम् । अनन्तश्चापि धर्मश्च भास्करश्च हुताशनः
नारायण म्हणाले—त्या वेळेत ब्रह्मा, भव आणि भवानी, अनंत, धर्म, भास्कर आणि अग्नी हे सर्व तिथे आले.
कुबेरो वरुणश्चैव पवनश्च यमस्तथा । महेन्द्रश्चपि चन्द्रश्च रुद्राश्चैकादशैव ते
कुबेर, वरुण, पवन, यम, महेंद्र, चंद्र आणि अकरा रुद्र हेही आले.
अन्ये देवाश्च मुनयो वसवः सप्त एव च । आदित्याश्चापि दैत्याश्च गन्धर्वाः किन्नरास्तथा
इतर देव, ऋषी, सात वसु, आदित्य, दैत्य, गंधर्व आणि किन्नर हेही आले.
आययुर्द्वारकां द्रष्टुं श्रीकृष्णं च बलं तथा । आगच्छन्तं च सहसा वटमूलं मनोहरम्
हे सर्व श्रीकृष्ण आणि बलराम यांना पाहण्यासाठी द्वारकेला आले आणि ते पटकन वडाच्या मुळाशी रमणीय ठिकाणी पोहोचले.
दृष्ट्वा च देवताः सर्वास्तुष्टुवुः पुरुषोत्तमम् । आकाशाच्च विमानैश्च संप्राप्य वटमूलकम्
सर्व देवांनी पुरुषोत्तमाचे दर्शन घेऊन त्याचे स्तुती केली. आकाशातून आणि विमानातून ते वडाच्या मुळाशी आले.
ददृशुर्द्वारकां रम्यामतीव सुमनोहरम् । मुक्तामाणिक्यहीरेणा रत्नराजिविराजिताम्
त्यांनी द्वारका नगरी पाहिली, जी अतिशय सुंदर आणि मनोहारी होती, मोती, माणिक, हिरा आणि रत्नांच्या रांगांनी शोभलेली होती.
परितश्चतुरस्रां च शतयोजनसंमिताम् । सप्तभिः परिखाभिश्च गम्भीराभिश्च वेष्टिताम्
ती चारी बाजूंनी चौकोनी होती, शंभर योजन लांब आणि रुंद, आणि सात खोल खंदकांनी वेढलेली होती.
प्राकारैर्नवभिर्युक्तां लक्षैः क्रीडासरोवरैः । मनोहरैः सपद्मैश्च सहितैश्च मधुव्रतैः
ती नऊ भक्कम तटांनी सजलेली होती, आणि लक्षावधी कमळांनी भरलेल्या रम्य जलाशयांनी, गोड गूंजणाऱ्या मधमाशांनी मनमोहक बनलेली होती.
शोभितां सर्वतोभद्रैः पुष्पोद्यानत्रिलक्षकैः । प्रफुल्लपुष्पैः पवनैः सर्वत्र सुरभीकृताम्
ती सर्वत्र शुभ फुलांच्या तीन लक्ष बागांनी शोभली होती, आणि फुलांच्या सुगंधी वाऱ्यांनी सर्वत्र दरवळत होती.
आमोदितां च शीतेन मन्दचन्दनवायुना । तरुभिर्नारिकेलाणां शोभितां शतकोटिभिः
ती थंड, मंद, चंदनाच्या सुवासिक वाऱ्यांनी सुगंधित झाली होती, आणि शंभर कोटी नारळाच्या झाडांनी शोभली होती.
गुवाकानां च वृक्षैश्च भूषितां तच्चतुर्गुणैः । चतुर्गुणैर्गुवाकानां युक्तामाम्रमहीरुहैः
ती नारळाच्या झाडांपेक्षा चारपट अधिक गुवाकाच्या झाडांनी, आणि तितक्याच प्रमाणात आंब्याच्या झाडांनी सजलेली होती.
परीतां पनसानां च वृक्षैराम्रसमैर्मुने । सुशोभितां च तालानां द्रुमैराम्रसमैर्मुने
ती पानसाच्या झाडांनी आणि आंब्याच्या झाडांनी वेढलेली होती, आणि तळहाताच्या झाडांनी आणि आणखी आंब्याच्या झाडांनी सुंदर दिसत होती, हे मुनी.
अश्वत्थैर्बदरीभिश्च बिल्वैराम्रातकैर्वटैः । शाल्मलीभिश्च जम्बूभिः कदम्बैश्चापि शोभिताम्
ती अश्वत्थ, बोर, बेल, आम्रातक, वड, शाल्मली, जांभूळ आणि कदंब यांच्या झाडांनी शोभली होती.
वंशैश्च तिन्तिडीभिश्च चम्पकैर्बकुलैस्तथा । नागेश्वरैर्नागरङ्गैर्जम्बीरैर्दाडिमैर्युताम्
ती बांबू, चिंच, चंपा, बकुळ, नागेश्वर, नागरंग, लिंबू आणि डाळिंब यांच्या झाडांनी समृद्ध होती.
खर्जुरैरर्जुनैः पिष्टैरिक्षुभिः काञ्चनैरपि । हरीतकीभिर्धात्रीभिरिन्दुभिः परितः प्लुताम्
ती खजूर, अर्जुन, पिष्ट, ऊस, सोन्या बांबू, हरितकी, आवळा आणि चंद्रासारख्या झाडांनी सर्व बाजूंनी वेढलेली होती.
शालैः प्रियालैर्हिन्तालैः शिरीषैः सप्तपर्णकैः । अन्यैर्नानाद्रुमैरिष्टैरिष्टां युक्तां परिप्लुताम्
ती साल, प्रियल, हिंताळ, शिरीष, सप्तपर्ण आणि अनेक प्रिय झाडांनी भरलेली, अतिशय रमणीय आणि समृद्ध होती.