श्रीकृष्ण उवाच हे समुद्र महाभाग स्थलं च शातयोजनम् । देहि मे नगरार्थं च पश्चाद्दास्यामि निश्चितम्
श्रीकृष्ण म्हणाले: हे समुद्रराजा, मला नगरासाठी शंभर योजन रुंदीचं भूमीस्थान दे; मी नंतर ते तुला नक्की परत देईन.
नगरं कुरु हे कारो त्रिषु लोकेषु दुर्लभम् । रमणीयं च सर्वेषां कमनीयं च योषिताम्
हे विश्वकर्मा, तिन्ही लोकांत दुर्मिळ, सर्वांना रमणीय आणि स्त्रियांना आकर्षक असं नगर बांध.
वाञ्छितं चापि भक्तानां वैकुण्ठसदृशं परम् । सर्वेषामपि स्वर्गाणां परं पारमभीप्सितम्
ते भक्तांच्या इच्छेनुसार असावं, वैकुंठासारखं श्रेष्ठ असावं आणि सर्व स्वर्गांपेक्षा वरचढ, सर्वांच्या मनातील अंतिम ध्येय असावं.
दिवानिशं खगश्रेष्ठ संनिधौ विश्वकर्मणः । स्थितिं कुरु महाभाग यावन्निर्माति द्वारकाम्
हे पक्षीराज, विश्वकर्म्याजवळ दिवसरात्र राहा, जोपर्यंत द्वारका पूर्ण होत नाही.
दिवानिशं च मत्पार्श्वे चक्रश्रेष्ठ स्थितिं कुरु । ओमित्युक्त्वा तु प्रययुः सर्वे चक्रं विना मुने
हे चक्रश्रेष्ठ, तूही माझ्या जवळ दिवसरात्र राहा; असं 'ॐ' उच्चारून सर्वजण, फक्त चक्र सोडून, निघून गेले.
कंसस्य पितरं भद्रमुग्रसेनं महाबलम् । नृपं चकार नगरे क्षत्रियाणां सतामपि
कंसाचा वडील, बलवान आणि सद्गुणी उग्रसेन याला, त्या नगरात क्षत्रियांमध्येही राजा केलं.
विजित्य च जरासंधं निहत्य यवनं तथा । उपायेन महाभाग निर्माणक्रममीश्वरः
जरा संध आणि यवनाचा पराभव करून, प्रभूंनी युक्तीने नगर उभारणीची तयारी सुरू केली.
श्रीभगवानुवाच शतयोजनपर्यन्तं नगरं सुमनोहरम् । पद्मरागैर्मरकतैरिन्द्रनीलैरनुत्तमैः
श्रीभगवान म्हणाले: शंभर योजन विस्तारलेलं, अत्यंत सुंदर असं नगर, उत्तम पद्मराग, पाचू आणि निळमणी यांनी सजवलं जाईल.
रुचकैः पारिभद्रैश्च पलङ्कैश्च स्यमन्तकैः । गन्धकैर्गालिमैश्चैव चन्द्रकान्तादिभिस्तथा
रुचक, पारिभद्र, पलंक, स्यमंतक या रत्नांनी, तसेच गंधक, गालीम या दगडांनी आणि चंद्रकांत वगैरे इतर रत्नांनी,
सूर्यकान्तादिभिश्चैव पुत्रैश्च स्फटिकाकृतैः । हरिद्वर्णैश्च मणिभिः श्यामैर्गौरमुखैश्चषैः
सूर्यकांत वगैरे रत्नांनी, स्फटिकासारख्या मुलांच्या आकाराच्या रत्नांनी, हिरवे व काळसर, तसेच गोऱ्या चेहऱ्याच्या रत्नांनी,
गोरोचनाभिः पीतैश्च दाडिमीबीजरूपकैः । पद्मबीजनिभैश्चैव नीलैः कमलवर्णकैः
गोरचनासारख्या पिवळ्या रत्नांनी, डाळिंबाच्या बीसारख्या आकाराच्या दगडांनी, तसेच निळ्या कमळाच्या बियांसारख्या रत्नांनी,
मणिभिः कज्जलाकारैरुज्ज्वलैश्च परिष्कृतैः । श्वेतचम्पकवर्णाभैस्तप्तकाञ्चनसंनिभैः
काजळासारख्या, तेजस्वी व सुंदरपणे सजवलेल्या रत्नांनी, पांढऱ्या चंपकाच्या फुलांसारख्या आणि तापलेल्या सोन्यासारख्या चमकणाऱ्या रत्नांनी,
स्वर्णमूल्यशतगुणैरीषद्रक्तैः सुशोभनैः । गरिष्ठैश्च वरिष्ठैश्च मणिश्रेष्ठैश्च पूजितैः
सोन्याच्या किमतीपेक्षा शंभरपट अधिक मोलाच्या, किंचित लालसर, सुंदर, जड, उत्तम आणि सर्वश्रेष्ठ अशा पूज्य रत्नांनी,
यथाविधानं यद्योगं यत्र यन्मुक्तमीप्सितम् । मणीनां हरणं चैव यक्षसंघा हिमालयात्
योग्य पद्धतीने आणि गरजेनुसार, जिथे ज्या रत्नांची इच्छा असेल, तेथे हिमालयातून यक्षांच्या समूहांनी रत्नांची आणणी,
दिवानिशं करिष्यन्ति यावन्निर्माणपूर्वकम् । यक्षैश्च सप्तभिर्लक्षैः कुबेरप्रेरितैरपि
रचना पूर्ण होईपर्यंत, दिवस-रात्र सात लाख यक्ष, अगदी कुबेराने पाठवलेले, हे कार्य करतील,
वेताललक्षैः कूष्माण्डलक्षैः शंकरयोजितैः । दानवैर्ब्रह्मरक्षोभिः शैलकन्यानियोजितैः
शंभर हजार वेताळ, कूष्मांड, शंकराने नेमलेले, दानव, ब्रह्मराक्षस आणि पर्वतकन्या यांच्या सहाय्याने,
कुरु दिव्यं च पत्नीनां सहस्राणां च षोडश । अन्यपत्नीजनस्यापि चाष्टाधिकशतस्य च
सोळा हजार पत्नींसाठी आणि इतर पत्नी, ज्यांची संख्या शंभर आठ आहे, त्यांच्यासाठीही दिव्य छावणी तयार कर,
शिबिरं परिखायुक्तमुच्चैः प्राकारवेष्टितम् । युक्तद्वादशशालं च सिंहद्वारपरिष्कृतम्
परिखा असलेली, उंच तटबंदीने वेढलेली, बारा सभागृहांनी युक्त आणि सिंहद्वारांनी सजलेली छावणी,
युक्तं चित्रैर्विचित्रैश्च कृत्रिमैश्च कपाटकैः । निषिद्धवृक्षरहितं प्रसिद्धैश्च परिष्कृतम्
नानाविध सुंदर व कृत्रिम दरवाजे असलेली, निषिद्ध वृक्ष नसलेली आणि प्रसिद्ध वस्तूंनी सजलेली,
सुलक्षणं चन्द्रवेधं प्राङ्गणं च तथैव च । यदूनामाश्रमं दिव्यं किंकराणां तथैव च
सुव्यवस्थित, चंद्राच्या आकाराच्या वेदीसह अंगण, तसेच यादवांसाठी आणि सेवकांसाठी दिव्य आश्रम,
सर्वत्र सिद्धं निलयमुग्रसेनस्य भूभृतः । आश्रमं सर्वतोभद्रं वसुदेवस्य मत्पितुः
सर्वत्र उग्रसेन राजासाठी उत्तम निवासस्थान आणि माझ्या वडिल वसुदेवांसाठी सर्व बाजूंनी मंगल आश्रम,
विश्वकर्मोवाच के ते वृक्षाः प्रशस्ताश्च निषिद्धाश्चापि केचन । भद्राभद्रप्रदाश्चापि तान्वदस्व जगद्गुरो
विश्वकर्मा म्हणाला: कोणते वृक्ष प्रशंसनीय आहेत आणि कोणते वर्ज्य आहेत? कोणते शुभ किंवा अशुभ फल देतात? हे जगद्गुरु, ते मला सांगा.
केषामस्थिनियुक्तं च शिबिरं च शुभाशुभम् । दिशि कुत्र जलं भद्रमभद्रं च वद प्रभो
कोणत्या छावण्यांत हाडांचा वापर केला आहे आणि त्या शुभ की अशुभ आहेत? कोणत्या दिशेला पाणी शुभ किंवा अशुभ असते, हे प्रभो, मला सांगा.
भद्रप्रदश्च को वृक्षो दिशि कृत्र प्रवर्तते । किं प्रमाणं गृहाणां च प्राङ्गणानां सुरेश्वर
कोणता वृक्ष शुभ फल देतो आणि तो कोणत्या दिशेला वाढतो? घरे आणि अंगण यांचे योग्य माप काय आहे, हे सुरेश्वर, मला सांगा.
मङ्गलं कुसुमोद्यानं दिशि कुत्र तरोस्तथा । प्राकाराणां किं प्रमाणं परिखाणां सुरेश्वर
फुलांचे शुभ बाग कुठे असावी आणि वृक्ष कोणत्या दिशेला असावा? तटबंदी आणि परिखा यांचे योग्य माप काय आहे, हे सुरेश्वर, मला सांगा.
द्वाराणां च गृहाणां च प्राकाराणां प्रमाणकम् । कस्य कस्य तरोः काष्ठं प्रशस्तं शिबिरे प्रभो
दार, घरे आणि तटबंदी यांचे माप काय असावे? छावणीत कोणत्या वृक्षाचे लाकूड उत्तम मानले जाते, हे प्रभो, मला सांगा.
अमङ्गलं वा केषां च सर्वं मां वक्तुमर्हसि
कोणासाठी आणि काय अमंगल आहे ते सर्व तू मला सांग.
श्रीभगवानुवाच आश्रमे नारिकेलश्च गृहिणां च धनप्रदः । शिबिरस्य यदीशाने पूर्वे पुत्रप्रदस्तरुः
श्रीभगवान म्हणाले: आश्रमात नारळाचे झाड गृहस्थांसाठी धन देणारे आहे; छावणीच्या ईशान्य दिशेला झाड लावल्यास पुत्रप्राप्ती होते.
सर्वत्र मङ्गलार्हश्च तरुराजो मनोहरः । रसालवृक्षः पूर्वस्मिन्नृणां संपत्प्रदस्तथा
सर्वत्र सुंदर आणि सर्वांना मंगल देणारा वृक्षराज आहे; पूर्वेला रसाळ वृक्ष लोकांना संपत्ती देतो.
शुभप्रदश्च सर्वत्र सुरकारो निशामय । बिल्वश्च पनसश्चैव जम्बीरो बदरी तथा
सर्वत्र सुरक वृक्ष शुभ देतो; तसेच बेल, फणस, लिंबू आणि बोर हेही लक्षात घे.