द्व्यधिकशततमोऽध्यायः नारायण उवाच कृण्णः सांदीपनेर्गेहं गत्वा च सबलो मुदा । नमश्चकार स्वगुरुं गुरुपत्नीं पतिव्रताम्
दोनशे दुसरा अध्याय. नारायण म्हणाले: कृष्ण आपल्या भावासह आनंदाने सांदीपनी ऋषींच्या घरी गेला आणि आपल्या गुरू व त्यांच्या पतिव्रता पत्नीला नमस्कार केला.
शुभाशिषं गृहीत्वा च दत्त्वा रत्नमणिं हरिः । गुरवे तस्य भार्यायै तमुवाच यथोचितम्
शुभाशीर्वाद घेऊन आणि रत्न देऊन हरीने गुरू व त्यांच्या पत्नीला योग्य त्या प्रकारे संबोधले.
श्रीकृष्ण उवाच त्वत्तो विद्यां लभिष्यामि वाञ्छितां वाञ्छितं मम । कृत्वा शुभक्षणं विप्र मां पाठय यथोचितम्
श्रीकृष्ण म्हणाला: मला तुझ्याकडून हवी ती विद्या मिळेल. हे ब्राह्मण, शुभ मुहूर्तावर मला योग्य ते शिकव.
ओमित्युक्त्वा मुनिश्रेष्ठः पूजयामास तं मुदा । मधुपर्कप्राशनेन गवा वस्त्रेण चन्दनैः
‘ॐ’ असे म्हणून त्या श्रेष्ठ ऋषीने आनंदाने मधुपर्क, गाय, वस्त्रे आणि चंदनाने त्याची पूजा केली.
मिष्टान्नं भोजयामास ताम्बूलं च सुवासितं । सुप्रियं कथयामास तुष्टाव परमेश्वरम्
त्यांनी गोड पदार्थ, सुवासिक तांबूल दिले, प्रेमाने बोलले आणि परमेश्वराची स्तुती केली.
सांदीपनिरुवाच परं ब्रह्म परं धाम परमीश परात्पर । स्वेच्छामयं स्वयंज्योतिर्निलिप्तैको निरङ्कुशः
सांदीपनी म्हणाले: तूच परब्रह्म, परमधाम, सर्वश्रेष्ठ ईश्वर, सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ, स्वेच्छेने वागणारा, स्वयंप्रकाश, कुठल्याही दोषापासून दूर आणि निर्बंधमुक्त आहेस.
भक्तैकनाथ भक्तेष्ट भक्तानुग्रहविग्रह । भक्तवाञ्छाकल्पतरो भक्तानां प्राणवल्लभ
भक्तांचा एकमेव आधार, भक्तांना प्रिय, भक्तांवर कृपा करणारा, भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करणारा कल्पवृक्ष आणि भक्तांच्या प्राणांचा लाडका.
मायया बालरूपोऽसि ब्रह्मेशशेषवन्दितः । मायया भुवि भूपाल भुवो भारक्षयाय च
मायेने तू बालरूप धारण करतोस, ब्रह्मा, शंकर आणि शेष यांनी वंदन केलेला आहेस; आणि मायेनेच या पृथ्वीवर राजाच्या रूपात पृथ्वीचा भार हलका करण्यासाठी येतोस.
योगिनो यं विदन्त्येवं ब्रह्मज्योतिः सनातनम् । ध्यायन्ते भक्तनिवहा ज्योतिरभ्यन्तरे मुदा
योगी तुला सनातन ब्रह्मतेज म्हणून जाणतात; भक्तगण तुझ्या अंतरंग तेजाचे आनंदाने ध्यान करतात.
द्विभुजं मुरलीहस्तं सुन्दरं श्यामहुपकम् । चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं सस्मितं भक्तवत्सलम्
दोन हातांत मुरली असलेला, सुंदर, श्यामवर्णाचा, सर्व अंगांना चंदन लावलेला, हसरा आणि भक्तांवर प्रेम करणारा.
पीताम्बरधरं देवं वनमालविभूषितम् । लीलापाङ्गतरङ्गैश्च निन्दितानङ्गमूर्च्छितम्
पिवळे वस्त्र परिधान केलेला, वनमाळेने सुशोभित, आणि त्याच्या लीलामय कटाक्षांनी कामदेवालाही लाजवणारा.
अलक्तभवनं तद्वत्पादपद्मं सुशोभनम् । कौस्तुभोद्भासिताङ्गं च दिव्यमूर्तिं मनोहरम्
त्याचे पाय कमलासारखे सुंदर, अलक्तकाने रंगवलेले, कौस्तुभ मण्याने झळाळणारे शरीर आणि दिव्य, मनोहारी मूर्ती.
ईषद्धास्यप्रसन्नं च सुवेषं प्रस्तुतं सुरैः । देवदेवं जगन्नाथं त्रेलोक्यमोहनं परम्
तो हलका हसरा, प्रसन्न, सुंदर पोशाख घातलेला, देवांनी स्तुती केलेला, देवांचा देव, जगाचा स्वामी, आणि तीनही लोकांना मोहून टाकणारा परमेश्वर होता.
कोटिकन्दर्पलीलाभं कमनीयमनीश्वरम् । अमूल्यरत्ननिर्माणभूषणौघेन भूषितम्
त्याच्यात कोट्यवधी मदनासारखी लीलाचाळाखी होती, तो अत्यंत देखणा आणि अद्वितीय स्वामी होता, अमूल्य रत्नांनी बनवलेल्या दागिन्यांनी तो सजलेला होता.
वरं वरण्यं वरदं वरदानामभीप्सितम् । चतुर्णामपि वेदानां कारणानां च कारणम्
तो सर्वश्रेष्ठ, सर्वांना हवेहवेसे वाटणारे, वर देणारा, वर देणाऱ्यांनाही प्रिय, चारही वेदांचा आणि सर्व कारणांचा मूळ कारण आहे.
पाठार्थ मत्प्रियस्थानमागतोऽसि च मायया । पाठं ते लोकशिक्षार्थं रमणं गमनं रणम्
पठणासाठी, माझ्या आवडत्या ठिकाणी, तू स्वतःच्या मायेमुळे इथे आला आहेस; तुझे पठण, लोकांना शिकवण्यासाठी, तुझे रमण, येणे आणि खेळ सर्व काही आहे.
गुरुपत्न्युवाच अद्य मे सफलं जन्म सफलं जीवनं मम । पातिव्रत्यं च सफलं सफलं च तपोवनम्
गुरुपत्नी म्हणाली: आज माझा जन्म सफल झाला, माझे जीवनही सफल झाले; माझे पतीव्रत्य सफल झाले आणि माझे तपोवनही सफल झाले.
मद्दक्षहस्तः सफलो दत्तं येनान्नमीप्सितम् । तदाश्रमं तीर्थपरं तीर्थपादपदाङ्कितम्
माझ्या उजव्या हाताने मी जे इच्छित अन्न दिले, त्यामुळे तो हात सफल झाला; हे आश्रम पवित्र तीर्थ बनले, कारण तुझ्या पावन पावलांनी ते पावन झाले.
त्वत्पादरजसा पूता गृहाः प्राङ्गणमुत्तमम् । त्वत्पादपद्मं दृष्ट्वा चैवाऽऽवयोर्जन्मखण्डनम्
तुझ्या पायांच्या धुळीने आमचे घर आणि सुंदर अंगण पवित्र झाले; तुझे कमलासारखे पाय पाहून आमच्या जन्मबंधनाचा नाश झाला.
तावद्दुःखं च शोकश्च तावद्भोगश्च रोगकः । तावज्जन्मानि कर्माणि क्षुत्पिपासादिकानि च
जोपर्यंत तुझ्या पायांचे भक्तीभावाने स्मरण किंवा दर्शन होत नाही, तोपर्यंत दुःख, शोक, भोग, रोग, जन्म, कर्म, भूक, तहान आणि असे अनेक त्रास राहतात.
यावत्त्वत्पादपद्मस्य भजनं नास्ति दर्शनम् । हे कालकाल भगवन्स्रष्टुः संहर्तुरीश्वर
जोपर्यंत तुझ्या कमलपादांचे भक्तीने पूजन किंवा दर्शन होत नाही, हे काळाचा काळ, भगवंत, सृष्टीकर्ता, संहारकर्ता, सर्वांचा स्वामी—
कृपां कुरु कृपानाथ मायामोहनिकृन्तन । इत्युक्त्वा साश्रुनेत्रा सा क्रोडे कृत्वा हरिं पुनः स्वस्तनं पाययामास प्रेम्णा च देवकी यथा
दया कर, दयाळू प्रभो, मायेमुळे निर्माण झालेला मोह दूर करणारा! असे म्हणत तिने अश्रू भरलेल्या डोळ्यांनी पुन्हा हरिला मांडीवर घेतले आणि प्रेमाने, जशी देवकीने केले, तशी त्याला स्तनपान केले.
श्रीकृष्ण उवाच मातस्त्वं मां कथं स्तौषि बालं दुग्धमुखं सुतम् । गच्छ गोलोकमिष्टं च स्वामिना सहसाप्रतम्
श्रीकृष्ण म्हणाले: आई, तू मला—दूध पिणाऱ्या लहान बाळाला, आपल्या मुलाला—कसा काय स्तुती करतेस? आता आपल्या पतीसह, तू आपल्या इच्छित गोळोकात जा.
त्यक्त्वा प्राकृतिकं मिथ्या नश्वरं च कलेवरम् । विधाय निर्मलं देहं जन्ममृत्युजराहरम्
हे नश्वर, खोटे आणि नैसर्गिक शरीर सोडून, जन्म, मृत्यू आणि वार्धक्यापासून मुक्त असे निर्मळ शरीर धारण कर.
इत्युक्तवा चतुरो वेदान्पठित्वा मुनिपुंगवात् । मासेन परया भक्त्या दत्त्वा पुत्रं मृतं पुरा
असे सांगून, आणि श्रेष्ठ ऋषीने शिकवलेले चारही वेद पठण करून, एक महिना अत्यंत भक्तीने, तिने पूर्वी मरण पावलेला मुलगा परत दिला.
रत्नानां च त्रिलक्षं च मणीनां पञ्चलक्षणम् । हीरकाणां चतुर्लक्षं मुक्तानां पञ्चलक्षकम्
तीन लाख रत्ने, पाच लाख मौल्यवान मणी, चार लाख हिरा आणि पाच लाख मोती दिले.
माणिक्यानां द्विलक्षं च वस्त्रं त्रैलोक्यदुर्लभम् । हारं च दुर्गया दतं हस्तरत्नाङ्गुलीयकम्
दोन लाख माणके, तीनही लोकात दुर्मिळ वस्त्रे, दुर्गेने दिलेला हार आणि हातातील रत्नजडित अंगठ्या दिल्या.
दशकोटिं सुवर्णानां गुरवे दक्षिणां ददौ । अमूल्यरत्ननिर्माणं नारीसर्वाङ्गभूषणमा
गुरूंना दक्षिणा म्हणून दहा कोटी सुवर्णमुद्रा, अमूल्य रत्नांची दागिने आणि सर्व प्रकारच्या स्त्रियांच्या अलंकारांची भेट दिली.
गुरुप्रियायै प्रददौ वह्निशुद्धांशुकं वरम् । मुनिर्दत्त्वा च पुत्राय तःसर्वं प्रियया सह
गुरुपत्नीला अग्निपरिक्षित उत्तम वस्त्र दिले; आणि ऋषीने आपल्या पत्नीसमवेत ते सर्व आपल्या मुलाला दिले.
सद्रत्नरथमारुह्य ययौ गोलोकमुत्तमम् । तमद्भूतं हरिं दृष्ट्वा प्रययौ स्वालयं मुदा
रत्नांनी सजवलेल्या रथावर बसून तो श्रेष्ठ गोळोकात गेला; त्या अद्भुत हरिचे दर्शन घेऊन तो आनंदाने आपल्या घरी परतला.