दृष्ट्वा तं जगतां राथमुत्तस्थौ प्रजवेन च । स्वयं विधाता शंभुश्च शेषो धर्मश्च भास्करः
जगाचा सारथी पाहून, स्वतः ब्रह्मा, शंकर, शेष, धर्म आणि भास्कर यांनी पटकन उठून नमस्कार केला.
देवाश्च मुनयश्चैव कार्तिकेयो गणेश्वरः । पृथक्पृथक् क्रमेणैव तुष्टाव परमेश्वरम्
देव, ऋषी, कार्तिकेय आणि गणेश्वर यांनी एकामागोमाग एक, स्वतंत्रपणे, परमेश्वराचे स्तवन केले.
ब्रह्मोवाच नाथानिर्वचनोयोऽसि भक्तानुग्रहविग्रहः । वेदानिर्वचनीयं च कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः
ब्रह्मा म्हणाले — प्रभो, तुझी महती शब्दात मांडता येत नाही, भक्तांवर कृपा करणारा तुझा मूर्तरूप आहे; वेदही तुला सांगू शकत नाहीत, मग इथे तुला कोण स्तुती करू शकेल?
महादेव उवाच देहेषु देहिनां शश्वत्स्थितं निर्लिप्तमेव च । कर्मिणां कर्मणां शुद्धं साक्षिणां साक्षतं विभुम्
महादेव म्हणाले — तू सर्व प्राण्यांच्या देहात नेहमी वास करतोस, पण तुझ्यावर काहीही चिकटत नाही; कर्म करणाऱ्यांमध्ये तू शुद्ध आहेस, साक्षीदारांमध्ये खरा साक्षी आहेस, सर्वत्र व्यापून राहिलेला आहेस.
अनन्त उवाच किंवा जानाम्यहं नाथ त्वामज्ञोऽनन्तमीश्वरम् । अनन्तकोटिब्रह्माण्डकारणं दुःखतारणम्
अनंत म्हणाले — प्रभो, मी अज्ञानी, मग मी तुझ्या अनंत स्वरूपाला, अनंत ब्रह्मांडांचा कारणीभूत आणि दुःखातून तारणारा तुला कसा ओळखू?
महाविष्णोश्च लोम्नां च विवरेषु जलेषु च । सन्ति विश्वान्यसंख्यानि चित्राणि कृत्रिमाणि च
महाविष्णूच्या रोमकूपांमध्ये आणि पाण्यात असंख्य, अद्भुत आणि विविध जगं आहेत.
सन्ति सन्तश्च देवाश्च ब्रह्मविष्णुशिवात्मकाः । त्वदंशाः प्रतिबिम्बेषु तीर्थानि भारतं तथा
तेथे सत्पुरुष, देव, ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांच्या अंशरूपात तुझ्या प्रतिबिंबासारखे आहेत, तसेच तीर्थक्षेत्रे आणि भारतभूमीही आहेत.
ब्रह्माण्डैकस्थितोऽहं च सूक्ष्मनागस्वरूपकः । स्थापितश्च त्वया कूर्मे गजेन्द्रे मशको यथा
मी एका ब्रह्मांडात सूक्ष्म नागरूपात राहतो, आणि तूच मला, कूर्म, गजेंद्र आणि अगदी माशीप्रमाणे, स्थापन केलेस.
परमाणुपरं सूक्ष्मं विश्वेषु नास्ति कुत्रचित् । महाविष्णोः परं स्थूलं समो नास्ति च कुत्रचित्
सर्व विश्वात परमाणूपेक्षा सूक्ष्म काहीच नाही, आणि महाविष्णूपेक्षा मोठं काहीच नाही; त्याच्या बरोबरीचं कोणीच नाही.
महाविष्णोः परस्त्वं च त्वत्परो नास्ति कश्चन । स्थूलात्स्थूलतरो देवः मूक्ष्मात्सूक्ष्मतमो महान्
तू महाविष्णूपेक्षाही श्रेष्ठ आहेस, आणि तुझ्यापेक्षा वर कुणीच नाही; प्रभो, तू सर्वात मोठा आणि सर्वात सूक्ष्म, खरा महान आहेस.
आधारश्च महाविष्णो जलरूपो भवान्स्वयम् । जलाधारो हि गोलोकस्त्वं च स्थावररूपधृक्
महाविष्णू आधार आहे, आणि तू स्वतः जलस्वरूप आहेस; जलाचा आधार असलेला गोलोक तुझं निवासस्थान आहे, आणि तू स्थावर रूपही धारण करतोस.
मर्वाधारो महान्वायुः श्वासनिः श्वासरूपकः । भक्तानुग्रहदेहस्य नित्यस्य भवतो दिभो
पृथ्वीचा आधार मोठा वायू आहे, जो श्वास आणि त्याचं रूप घेतो; तुझं दिव्य, नित्य शरीर भक्तांवर कृपा करण्यासाठी आहे.
वक्त्रैर्बहुतरैर्वांऽथ त्वया दत्तैः पुरैव च । स्तोतुमिच्छामि त्वद्योगं न दत्तं ज्ञानमैश्वरम्
तू पूर्वी मला अनेक तोंडं दिलीस, तरीही मी तुला योग्य रीतीने स्तुती करण्यासाठी आवश्यक असं दैवी ज्ञान माझ्याकडे नाही.
देवा ऊचुः त्वामनन्तं यदि स्तोतुं देवोऽनन्तो न हीश्वरः । न हि स्वयं विधाता च न हि ज्ञानात्मकः शिवः
देव म्हणाले — जर अनंत देवही तुला स्तुती करू शकत नाही, आणि स्वतः ब्रह्मा किंवा ज्ञानस्वरूप शंकरही नाहीत—
मुनीन्द्रा ऊचुः वेदा न शक्ताः स्तोतुं चेत्त्वां चैव ज्ञातुमीश्वरम् । वयं वेदविदः सन्तः किं कुर्मः स्तवनं तव
मुनीश्रेष्ठ म्हणाले — वेदसुद्धा तुला ओळखू किंवा स्तुती करू शकत नाहीत, मग आम्ही वेदज्ञ लोक तुझी स्तुती काय करू शकतो?
इदं स्तोत्रं महापुण्यं देवैश्च मुनिमिः कृतम् । यः पठेत्संयतः शुद्धः पूजाकाले च भक्तितः
हे अत्यंत पुण्यदायक स्तोत्र देवांनी आणि ऋषींनी रचले आहे; जो कोणी संयम, शुद्धता आणि भक्तीने पूजेच्या वेळी हे म्हणतो—
इह लोके सुखं भुक्त्वा लब्ध्वा ज्ञानं निरञ्जनम् । रत्नायानं समारुह्य गोलोकं स च गच्छति
तो या जगात सुख उपभोगतो, निर्मळ ज्ञान मिळवतो, आणि रत्नजडित रथावर बसून गोलोकात जातो.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदनाo भगवदुपनयने शाततमोऽयायः
श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराण, श्रीकृष्णजन्मखंड, 'नारदांनी भगवंताचे उपनयन' या शततम अध्यायाचा येथे समाप्ती.
अथैकाधिकशततमोध्यायः नारायण उवाच संस्तूय देवा मुनयो विरेमुर्नहि मानसे । ददृशुः प्राङ्गणे कृष्णं शोभितं पीतवाससा
नारायण म्हणाले — देवता आणि ऋषींनी स्तुती करून मानस सरोवरातून निवृत्त झाले. त्यांनी अंगणात पिवळ्या वस्त्रात शोभणारा कृष्ण पाहिला.
यथा सौदामिनीयुक्तं नवीनजलदं मुने । बकपङ् क्तियुतं चैव मालतीमालया तथा
हे मुनी, जसा वीजेने युक्त नवा काळा मेघ सुंदर दिसतो, किंवा बगळ्यांच्या रांगेने माळतीच्या हाराला शोभा येते, तशी कृष्णाची शोभा होती.
कपाले मण्डलाकारकस्तूरीयुक्तचन्दनम् । सकलङ्कं मृगाङ्कं च शोभितं जलदे तथा
त्याच्या कपाळावर चंदन आणि कस्तुरीने गोल उठाव केलेला होता, जणू काही डागांसह चंद्र मेघावर चमकत आहे.
द्विभुजं श्यामलंकान्तं राधाकान्तं मनोहरम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यं भक्तानुग्रहविग्रहम्
तो दोन हातांचा, काळा, देखणा, राधेचा प्रिय, मनाला भुरळ घालणारा होता. त्याच्या चेहऱ्यावर हलकी हसू आणि प्रसन्नता होती, भक्तांवर कृपा करणारा त्याचा देह होता.
रत्नकेयूरवलयरत्नमञ्जीररञ्जितम् । रुदन्तं पितुरुत्सङ्गे बलेन सहितं परम्
रत्नांच्या केयूर, कडे आणि पैंजणांनी सजलेला तो, वसुदेव यांच्या मांडीवर बसून, बलरामासोबत रडत होता.
अथ मङ्गलकाले च शुभलग्ने मनोरमे । संपीक्षिते ग्रहैः सौम्यैर्जांग्रल्लग्नाधिपे स्थिते
मग एक शुभ आणि रम्य मुहूर्त आला, सौम्य ग्रहांनी युक्त असा, आणि लग्नाचा स्वामी उत्तम स्थितीत असताना,
असद्ग्रहैरदृष्टे च सद्ग्रहेक्षित एव च । शुभकर्मसमारम्भं स्वस्तिवाचनपूर्वकम्
दुष्ट ग्रहांचा प्रभाव नसताना आणि केवळ शुभ ग्रह दिसत असताना, मंगल कार्याची सुरुवात झाली, आणि आधी मंगलाष्टक म्हणण्यात आले.
चकार वसुदेवश्चाप्याज्ञया सुरविप्रयोः । दत्त्वा सुवर्णशतकं ब्राह्मणाय च सादरम्
वसुदेवांनी देव आणि ऋषींच्या आज्ञेने विधी केले आणि आदरपूर्वक ब्राह्मणाला शंभर सुवर्णमुद्रा दिल्या.
देवेन्द्रांश्च मुनीन्द्राश्च नमस्कृत्य पुरोहितम् । गणेशं च दिनेशं च वह्निं च शंकरं शिवाम्
देवेंद्र, ऋषी, पुरोहित, गणेश, सूर्य, अग्नी, शंकर आणि शिव यांना वंदन करून,
संपूज्य देवषट्कं च साक्षतैर्देवसंसदि । उपचारैः षोडशभिः संयतो भक्तिपूर्वकम्
त्यांनी त्या देवमंडळात सहा देवतांची सोळा उपचारांनी, भक्तीभावाने आणि संयमाने पूजा केली.
पुत्राधिवासनं चक्रै वेदमन्त्रेण संसदि । संपूज्य नानादेवांश्च दिक्पालांश्च नवग्रहान्
पुत्राचा अधिवास विधी वेदमंत्रांनी सभेत केला, विविध देवता, दिशांचे रक्षक आणि नवग्रह यांची पूजा केली.
दत्त्वा पञ्चोपचारांश्च भक्त्या षोडशमातृकाः । दत्त्वा च वसुधारां च सप्तवारान्घृतेन च
सोळा मातृका यांना भक्तीने पाच प्रकारची पूजा केली आणि सात वेळा तुपासह पृथ्वीचा दान दिला.