मूलप्रकृतिरेका सा पूर्णब्रह्मस्वरूपिणी
तीच एक मूळ प्रकृती असून, पूर्ण ब्रह्माचे स्वरूप आहे.
प्राणाधिष्ठातृदेवी या कृष्णस्य परमात्मनः
तीच कृष्ण या परमात्म्याच्या प्राणावर अधिष्ठान करणारी देवी आहे.
नारायणप्रिया लक्ष्मीः सर्वसम्पत्स्वरूपिणी 1.30.
नारायणाची प्रिय लक्ष्मी ही सर्व संपत्तीचे मूर्तिमंत रूप आहे.
सावित्री वेदमाता च पूज्यरूपा विधेः प्रिया
सावित्री ही वेदांची जननी असून, पूजनीय आणि ब्रह्मदेवाला प्रिय आहे.
इति श्रीब्रह्मवैवर्त्ते महापुराणे ब्रह्मखण्डे सौतिशौनकसंवादे भगवत्स्तुतितत्स्वरूपवर्णनं नाम त्रिंशत्तमो ऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणाच्या ब्रह्मखंडातील सौति आणि शौनक यांच्या संवादातील 'भगवंताच्या स्तुतीचे आणि त्याच्या स्वरूपाचे वर्णन' हा तिसावा अध्याय संपला.
श्रीगणेशाय नमः सावित्री वै सृष्टिविधौ प्रकृतिः पञ्चधा स्मृता
श्रीगणेशाला नमस्कार. सृष्टीच्या कार्यात सावित्रीला पाच प्रकारची प्रकृती म्हणून ओळखले जाते.
आविर्बभूव सा केन का वा सा ज्ञानिनां वरा
ती कोणाच्या द्वारे प्रकट झाली, आणि ती कोण आहे—ज्ञान्यांमध्ये श्रेष्ठ कोण आहे?
सर्वासां चरितं पूजाविधानं कथमीप्सितम्
त्यांच्या सर्वांची कथा काय आहे, आणि योग्य पूजा कशी करावी हे कसे समजावे?
नारायण उवाच किंचित्तथापि वक्ष्यामि यच्छ्रुतं धर्मवक्त्रतः
नारायण म्हणाले: तरीही, मी धर्माच्या वचनातून जे ऐकले ते थोडक्यात सांगतो.
प्रकृष्टवाचकः प्रश्च कृतिश्च सृष्टिवाचकः
'प्र' हा शब्द श्रेष्ठत्व दर्शवतो, आणि 'कृती' म्हणजे सृष्टी.
गुणे प्रकृष्टसत्त्वे च प्रशब्दो वर्तते श्रुतौ
शास्त्रांमध्ये 'प्र' हा शब्द गुण आणि श्रेष्ठ सत्त्व दर्शवण्यासाठी वापरला जातो.
त्रिगुणात्मस्वरूपा या सर्वशक्तिसमन्विता
ती जी त्रिगुणात्मक स्वरूपाची असून, सर्व शक्तींनी युक्त आहे.
प्रथमे वर्त्तते प्रश्च कृतिस्स्यात्सृष्टिवाचकः
'प्र' हा शब्द सुरुवातीला येतो आणि 'कृती' म्हणजे सृष्टी.
योगेनात्मा सृष्टिविधौ द्विधारूपो बभूव सः
योगाच्या सहाय्याने, आत्म्याने सृष्टीच्या वेळी दोन रूपे घेतली.
सा च ब्रह्मस्वरूपा स्यान्माया नित्या सनातनी 2.1.
ती ब्रह्मस्वरूप, नित्य आणि सनातन माया आहे.
अतएव हि योगीन्द्रः स्त्रीपुंभेदं न मन्यते
म्हणूनच, श्रेष्ठ योगी पुरुष आणि स्त्री यातील भेद मानत नाही.
स्वेच्छामयस्येच्छया च श्रीकृष्णस्य सिसृक्षया
श्रीकृष्ण आपल्या इच्छेने आणि सृष्टी करायच्या मनाने हे सर्व घडवतात.
तदाज्ञया पञ्चविधा सृष्टिकर्मणि भेदतः
त्यांच्या आज्ञेने पाच प्रकारची सृष्टी वेगवेगळ्या रूपांनी घडते.
गणेशमाता दुर्गा या शिवरूपा शिवप्रिया
गणेशाची आई म्हणजे दुर्गा, जी शिवस्वरूप आणि शिवाची प्रिय आहे.
ब्रह्मादिदेवैर्मुनिभिर्मनुभिः पूजिता सदा
ती ब्रह्मा, इतर देव, ऋषी आणि मनु यांच्याकडून नेहमी पूजली जाते.
यशोमङ्गलधर्मश्रीसत्यपुण्यप्रदायिनी
ती यश, मंगल, धर्म, श्री, सत्य आणि पुण्य देते.
शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणा
ती शरण आलेल्या, दीन आणि दुःखी लोकांचे रक्षण करण्यास नेहमी तत्पर असते.
सर्वशक्तिस्वरूपा च शक्तिरीशस्य सन्ततम्
ती सर्व शक्तींचे मूळ असून, परमेश्वराची अखंड शक्ती आहे.
बुद्धिर्निद्रा क्षुत्पिपासा च्छाया तन्द्रा दया स्मृतिः
बुद्धी, झोप, भूक, तहान, सावली, आळस, दया आणि स्मरणशक्ती,
तुष्टिः पुष्टिस्तथा लक्ष्मीर्वृत्तिर्माता तथैव च 2.1.
समाधान, पोषण, लक्ष्मी, उपजीविका आणि मातृत्व देखील तिच्याच रूपात आहेत.
उक्तः श्रुतौ श्रुतगुणश्चातिस्वल्पो यथागमम्
शास्त्रांमध्ये तिचे गुण थोडक्यात आणि परंपरेप्रमाणे सांगितले आहेत.
शुद्धसत्त्वस्वरूपा या पद्मा च परमात्मनः
शुद्ध सत्त्वस्वरूप असलेली पद्मा ही परमात्म्याची आहे.
कान्ता दान्ताऽतिशान्ता च सुशीला सर्वमङ्गला
ती सुंदर, संयमी, अत्यंत शांत, सुशील आणि सर्व मंगलाची मूळ आहे.
त्यक्ताऽनुरक्ता पत्युश्च सर्वाद्या च पतिव्रता
ती संसारातून अलिप्त असूनही पतीवर प्रेम करणारी, सर्वांत श्रेष्ठ आणि पतीव्रता आहे.
सर्वसस्यात्मिका सर्वजीवनोपायरूपिणी
ती सर्व पिकांची आत्मा आणि सर्व जीवांची उपजीविका आहे.