चतुःषष्टिसहस्राणि लक्षैरष्टभिरेव च । नृणां वर्षैर्द्वापरं च कालज्ञैः परिकीर्तितम्
द्वापरयुग काळ जाणणाऱ्यांनी सहाशे चाळीस हजार आणि आठ लाख माणसांची वर्षे असे सांगितले आहे.
अधिकं द्विशतं चैव दिव्यं वर्षसहस्रकम् । एवंमितं कलियुगं वत्स प्राज्ञैर्निरूपितम्
वत्सा, कलीयुग ज्ञानी लोकांनी बारा शंभर दिव्य वर्षे आणि दोनशे अधिक असे ठरवले आहे.
द्वात्रिंशच्च सहस्रं च चतुर्लक्षं नृमानकम् । वर्ष चेति कलियुगे चकार कालकोविदः
कलीयुगात काळ जाणणाऱ्यांनी माणसांसाठी बत्तीस हजार आणि चार लाख वर्षे असे मोजमाप सांगितले आहे.
लक्षैर्द्विचत्वारिंशद्भिः सह विंशत्सहस्रकैः । नृमानवर्षैः कालज्ञैर्व्यक्तमेव चतुर्युगम्
काळ जाणणाऱ्यांनी चार लाख वीस हजार आणि वीस हजार माणसांची वर्षे असे चार युगांचे मोजमाप स्पष्ट सांगितले आहे.
इति ते कथितं वत्स कालसंख्यानिरूपणम् । यथाश्रुतं यथाज्ञानं गच्छ वत्स हरेः पुरम्
वत्सा, तुला काळाची गणना सांगितली; जसे ऐकलेस आणि समजलेस तसे, वत्सा, आता श्रीहरीच्या नगरीत जा.
अथ सप्तनवतितमोऽध्यायः नारायण उवाच गच्छन्तमुद्धवं दृष्ट्वा संत्रस्ता श्रीहरेः प्रिया । समुत्थायाऽऽसनाच्छीघ्रं हृदयेन विदूयता
नारायण म्हणाले: उद्धव निघताना पाहून श्रीहरीच्या प्रियका घाबरल्या, त्या पटकन आपल्या आसनावरून उठल्या आणि त्यांच्या हृदयात खूप बेचैनी वाटली.
गोपीभिः सहिता शीघ्रं समुद्विग्ना सहासती । ददौ शुभाशिषं तस्मै तस्य मूर्ध्नि करं तथा
गोपींना सोबत घेऊन, ती घाबरलेली आणि थरथरत, लवकरच त्याला शुभाशीर्वाद दिला आणि त्याच्या डोक्यावर हात ठेवला.
स्तिग्धदूर्वाक्षतं शुक्लधान्यं पुष्पं च मङ्गलम् । प्रेरयामास लाजांश्च फलं पर्णं तथा दधि
ती ओलसर दुर्वा, अक्षता, पांढरे धान्य, शुभ फुले, लाज, फळे, पाने आणि दही यांचा पाठवून दिला.
दर्मणं दर्शयामास पूर्णकुम्भ सपल्लवम् । सफलं गन्धसिन्धूरकस्तूरीचन्दनान्वितम्
तिने त्याला पानांसह फळांनी भरलेला कलश दाखवला, जो सुगंधी चंदन, कस्तुरी आणि सिंदूराने सुशोभित होता.
पुष्पमाल्यं प्रदीपं च रत्नं गन्धं द्विजोत्तम । पतिपुत्रवती साध्वी काञ्चनं रजतं तथा
तिने फुलांची माळ, दिवा, रत्न, सुगंध, आणि पती-पुत्र असलेल्या त्या सतीने सुवर्ण व चांदी दिली.
तमुवाच महासाध्वी हितं सत्यं च मङ्गलम् । संगोप्यं साश्रुनेत्रं च पतितं दुःखिता हृदि
ती महा साध्वी स्त्री त्याला हितकारक, सत्य आणि मंगल अशी शब्दे बोलली. तिच्या डोळ्यांतून अश्रू लपवत, मनात खोल दु:ख दडवत तिने हे सांगितले.
राधिकोवाच शुभं भवतु मार्गस्ते कल्याणमस्तु संततम् । ज्ञानं लभ हरेः स्थानात्कृष्णस्य सुप्रियो भव
राधिकेने म्हटले: तुझा मार्ग शुभ असो, सदैव तुझे कल्याण व्हावे. हरिच्या धामातून तुला ज्ञान मिळो आणि तू कृष्णाला अत्यंत प्रिय होवो.
कृष्णभक्तिः कृष्णदास्यं दलेषु च वरं वरम् । श्रेष्ठा पञ्चविधा मुक्तेर्हरिभक्तिर्गरीयसी
कृष्णभक्ती, कृष्णाची सेवा आणि सर्व समूहांमध्ये श्रेष्ठ असणारे हेच खरे महान आहे. पाच प्रकारच्या मुक्तींपैकी हरिभक्ती ही सर्वांत श्रेष्ठ आहे.
ब्रह्मत्वादपि देवत्वादिन्द्रत्वादमरादपि । अमृतात्सिद्धिलाभाच्च हरिदास्यं सुदुर्लभम्
ब्रह्मत्व, देवपद, इंद्रपद किंवा अमरपद, तसेच अमृत किंवा सिद्धी मिळवण्यापेक्षा हरिची सेवा मिळवणे फारच दुर्मिळ आहे.
अनेकनन्मतपसा संभूय भारते द्विजः । हरिभक्तिं यदि लभेत्तस्य जन्म सुदुर्लभम्
भारतात एखाद्या द्विजाने असंख्य तपश्चर्या करून जर हरिभक्ती मिळवली, तर त्याचे जन्म खरोखरच दुर्मिळ असते.
सफलं जीवनं तस्य कुर्वतः कर्मणः क्षयम् । पितॄणां च सहस्राणि स्वस्य मातुश्च निश्चितम्
त्याचे जीवन फळते, त्याची कर्मे संपतात आणि त्याच्या हजारो पितरांना व स्वतःच्या आईलाही निश्चितच लाभ होतो.
मातामहानां पुंसां च शतानां सोदरस्य च । बान्धवस्यापि पत्न्याश्च गुरूणां शिष्यभृत्ययोः
शेकडो मातामहालोक, भाऊ, नातेवाईक, पत्नी, गुरु, शिष्य आणि नोकर ह्यांनाही त्याचा लाभ होतो.
तत्कर्म शोभरं वत्स यच्च कृष्णो समर्पणम् । तत्कर्म शोभनं शुद्धं कुष्णसंतोषणं यतः
मुला, जे कर्म कृष्णाला अर्पण केले जाते तेच सुंदर असते. ते कर्म शुद्ध असते आणि कृष्णाला संतोष देणारे असते.
संकल्पसाधनं कर्म संप्रीतिविधिपूर्वकम् । तदेव मङ्गलं धन्यं परिणामसुखावहम्
ठरवून आणि प्रेमपूर्वक नियमाने केलेले कर्म हेच खरे मंगल, धन्य आणि शेवटी सुख देणारे असते.
तद्व्रतं तत्तपः सत्यं तद्भक्तिः पूजनं तथा । तदुद्देश्यमनशनं केवलं दास्यकालणम्
त्याच्यासाठी घेतलेले व्रत, तप, सत्य, भक्ती, पूजा, उपवास आणि सेवा यालाच खरे अर्थ आहे.
समस्तपृथिवीदानं प्रदक्षिण्यं भुवस्तथा । समस्ततीर्थस्नानं च समस्तं च व्रतं तपः
संपूर्ण पृथ्वी दान देणे, पृथ्वीची प्रदक्षिणा करणे, सर्व तीर्थांमध्ये स्नान करणे आणि सर्व व्रत-तप करणे—
समस्तयज्ञकरणं सर्वदानफलं तथा । समस्तवेदवेदाङ्गपठनं पाठनं तथा
सर्व यज्ञ करणे, सर्व दानांचे फळ मिळवणे, सर्व वेद व वेदांगांचे पठण व अध्यापन करणे—
भीतस्थं रक्षणं चैव ज्ञानदानं सुदुर्लभम् । अतिथीनां पूजनं च शरणागतरक्षणम्
भीतीने ग्रस्त असणाऱ्यांचे रक्षण करणे, अतिशय दुर्मिळ असे ज्ञान देणे, पाहुण्यांचे स्वागत करणे आणि शरण आलेल्यांचे रक्षण करणे—
सर्वदेवार्चनं चैव वन्दनं जपनं मनोः । भोजनं विप्रदेवानां पुरश्चरणपूर्वकम्
सर्व देवांची पूजा करणे, वंदन, जप, ब्राह्मण व देवांना योग्य विधीने भोजन घालणे—
गुरुशुश्रूषणं चैव पित्रोर्भक्तिश्च पोषणम् । सर्वं श्रीकृष्णदास्यस्य कलां नार्हति षोडशीम्
गुरूची सेवा करणे, पितृभक्ती व त्यांचे पालनपोषण—हे सर्व श्रीकृष्णाच्या सेवेला सुद्धा सोळाव्या भागाइतकेही नाही.
तस्मादुद्धव यत्नेन भज कृष्णं परात्परम् । निर्गुणं च निरीहं च परमात्मानमीश्वरम्
म्हणून, उद्धवा, प्रयत्नपूर्वक कृष्णाची उपासना कर. तोच सर्वश्रेष्ठ, निर्गुण, निःस्पृह, परमात्मा आणि ईश्वर आहे.
नित्यं सत्यं परं ब्रह्म प्रकृतेः परमीश्वरम् । परिपूर्णतमं शुद्धं भक्तानुग्रहविग्रहम्
तो नित्य, सत्य, परब्रह्म, प्रकृतीच्या पलीकडचा ईश्वर, पूर्णत्वाचा मूर्तिमंत, शुद्ध आणि भक्तांवर कृपा करणारा आहे.
कर्मिणां कर्मणां साक्ष्यप्रदं निर्लिप्तमेव च । ज्योतिः स्वरूपं परमं कारणानां च कारणम्
तो कर्ता आणि कर्माचा साक्षी आहे, परंतु त्याला काहीही लिप्त होत नाही. तोच परम तेज, सर्वात श्रेष्ठ आणि सर्व कारणांचा कारण आहे.
सर्वस्वरूपं सर्वेशं सर्वसंपत्प्रदं शुभम् । भक्तिदं दास्यदं स्वस्य निजसंपत्पदप्रदम्
तो सर्वांचा मूळस्वरूप, सर्वांचा स्वामी, सर्व संपत्ती देणारा, शुभ, भक्ती देणारा, सेवेला पात्र करणारा आणि स्वतःची खरी संपत्ती व श्रेष्ठ स्थान देणारा आहे.
विसृज्य ज्ञातिबुद्धिं च मात्सर्यमशुभप्रदम् । भज तं परमानन्दं सानन्दं नन्दनन्दनम्
नातेवाईकांची भावना आणि हेवा, जे अशुभ घडवतो, सोडून दे. त्या परमानंदस्वरूप, आनंदी नंदनंदनाचे भक्तीभावाने स्मरण कर.