क्रमेण ताभिः सार्ध च चन्द्रस्तिष्ठति नित्यशः । सप्तविंशति नक्षत्रं कलत्रं च श्रुतौ श्रुतम्
चंद्र त्या सर्वांसोबत एकामागोमाग एक नेहमी राहतो; परंपरेनुसार सत्तावीस नक्षत्रे चंद्राच्या पत्नी म्हणून ओळखली जातात.
अभिजिच्छूवणच्छाया तेनाष्टाविंशतिः स्मृता । एकदा च मधौ चन्द्रो रोहिण्या वामया सह
अभिजित हे सावलीसारखे मानले जाते, म्हणून अठ्ठावीस नक्षत्रे सांगितली आहेत; एकदा मधु महिन्यात चंद्राने रोहिणी या आपल्या प्रियेसोबत आनंद घेतला.
रेमे दिवानिशं नित्यं श्रवणा च चुकोप सा । छायां च दत्त्वा चन्द्राय ययौ तातान्तिकं भिया
तो दिवस-रात्र नेहमी तिच्यासोबत रमला, पण श्रवणा रागावली; तिने चंद्राला आपली सावली दिली आणि भीतीपोटी वडिलांकडे गेली.
ततः पितरमादाय सा चक्रे च विभागकम् । बभूव तेन नक्षत्रमभिजिन्नामकं पुरा
मग तिने वडिलांना घेऊन विभागणी केली; त्यामुळे पूर्वी अभिजित नावाचे नक्षत्र निर्माण झाले.
एतच्छ्रुत्वा कृष्णमुखाच्छतश्रृङ्गे च पर्वते । नक्षत्रं कथितं वत्स तिथ्या भ्रमति नित्यशः
हे वत्सा, कृष्णाच्या मुखातून, शंभर शिखर असलेल्या पर्वतावर, हे ऐकले की, तिथे ते नक्षत्र नेहमीच तिथींमध्ये फिरत असते असे सांगितले आहे.
योगं च करणं चैव मद्वक्त्रेण निशामय । विष्कम्भः प्रीतिरायुष्मान्सौभाग्यः शोभनस्तथा
माझ्या तोंडून योग आणि गणना ऐक, ज्यामुळे आधार, प्रेम, दीर्घायुष्य, सौभाग्य आणि शोभा मिळते.
अतिगण्डः सुकर्मा च घृतिः शूलस्तथैव च । गण्डो वृद्धिर्ध्रुवश्चैव व्याघातो हर्षणास्तथा
अतिगंड, शुभकर्म, घृती, शूल, गंड, वृद्धी, ध्रुव, व्याघात आणि हर्षण असेही प्रकार आहेत.
वज्रं सिद्धिर्व्यतीपातो वरीयान्परिघः शिवः । सिद्धिः साध्यः शुभः शुक्लो ब्रह्मेन्द्रो वैधृतिस्तथा
वज्र, सिद्धी, व्यतीपात, वरीयान, परिघ, शिव, सिद्धी, साध्य, शुभ, शुक्ल, ब्रह्मा, इंद्र आणि वैधृति असेही सांगितले आहेत.
कीर्तितस्ते योगगणः करणं श्रूयतामिति । बवश्च बालवश्चैव कौलवस्तैतिलस्तथा
योगांचा समूह सांगितला गेला; आता करणे ऐक, बव, बालव, कौलव आणि तैतील.
गरश्च वणिजश्चापि विष्टिश्च शकुनिस्तथा । चतुष्पाच्चापि नागश्च किंस्तुघ्न इति कीर्तितम्
गर, वणिज, विष्टि आणि शकुनि; तसेच चतुष्पाद, नाग आणि किंस्तुघ्न असेही सांगितले आहेत.
नराणां चापि मासेन पितॄणां च दिवानिशम् । शुक्ले चापि दिनं तेषां कृष्णे नक्तं प्रकीर्तितम्
माणसांसाठी एक महिना, पितरांसाठी रात्रंदिवस; त्यांच्यासाठी शुक्ल पक्ष दिवस आणि कृष्ण पक्ष रात्र मानली आहे.
वत्सरेण नाराणां च सुराणां च दिवानिशम् । दिनं तेषामुत्तरे च नक्तं च दक्षिणायने
माणसांसाठी वर्ष, देवांसाठी दिवस आणि रात्र; त्यांच्यासाठी उत्तरायण दिवस आणि दक्षिणायन रात्र आहे.
मन्वन्तरं तु दिव्यानां युगानामेकसप्ततिः । मनोरायुः परिमितं शक्रस्याऽऽयुः प्रकीर्तितम्
दिव्य लोकांसाठी एक मन्वंतर म्हणजे एकाहत्तर युगे; मनूचे आयुष्य मोजले जाते आणि इंद्राचे आयुष्यही सांगितले आहे.
पञ्चविंशत्सहस्रं च तथा पञ्चशतं परम् । तत्र सूर्यगतिर्नास्ति शक्रपातानुसारतः
पंचवीस हजार पाचशे हे सर्वात जास्त; तिथे सूर्याची गती नसते, इंद्राच्या पतनानंतर.
दिवानिशं च जानन्ति ब्रह्मलोकनिवासिनः । दण्डद्वयं नरपलं शक्रपातेन तत्पलम्
ब्रह्मलोकातील रहिवासी दिवस-रात्र जाणतात; दोन दंड म्हणजे मनुष्याचा एक प्रहर, आणि इंद्राच्या पतनानुसार ते मोजले जाते.
एवं त्रिशद्दिनेनैव धातुर्मासः प्रकीर्तितः । अब्दो द्वादशभिर्मासैरेवं तस्य शतायुषः
अशा प्रकारे, तीन दिवसांनी सृष्टीकर्त्याचा महिना ठरतो; बारा महिन्यांनी वर्ष होते, आणि शंभर वर्षे त्याचे आयुष्य मानले जाते.
ब्रह्मणः पतनेनैव निमेषाच्छ्रीहरेरपि । धातुः पातानुसारेण वैकुण्ठे न दिवानिशम्
ब्रह्माच्या पतनाने, एक क्षणसुद्धा श्रीहरीसाठी असतो; सृष्टीकर्त्याच्या पतनानुसार, वैकुंठात दिवस-रात्र नाही.
तत्र सूर्यगतिर्नास्ति चैवं गोलोकतः स्मृतम् । वैकुण्ठवासिनः सर्वे न वै जानन्त्यहर्निशम्
तिथे सूर्याची गती नाही; असे गोलोकातून सांगितले जाते; वैकुंठातील सर्व रहिवासी दिवस-रात्र काय असते हेच जाणत नाहीत.
चन्द्रस्यापि ग्रहाणां च गतिर्नास्ति च तत्र वै । चक्रं नैव भ्रमत्येव राशीनामिच्छया हरेः
तिथे चंद्र किंवा ग्रहांची गती नाही; राशींच्या इच्छेने चक्र फिरत नाही, ते फक्त हरिच्या इच्छेनेच फिरते.
दिनं च तेजसा दीप्तं कृष्णस्य परमात्मनः । नक्तं तेजोविहीनं च हरौ च मन्दिरं गते
कृष्ण परमात्म्याच्या तेजाने दिवस उजळतो; आणि जेव्हा हरि आपल्या मंदिरात जातो, तेव्हा रात्र म्हणजे तेज नसते.
एवं कालगतिस्तत्र विष्णुलोकेऽस्ति संततम् । कालस्वरूपो भगवान्परमात्मा निराकृतिः
अशा प्रकारे, विष्णुलोकात काळाची गती सतत आहे; भगवंत, परमात्मा, हा काळाचाच स्वरूप आहे, तो निराकार आहे.
चन्द्रसूर्यगतिर्नास्चि पातालेषु च सप्तषु । ,द्वासिनश्च जानन्ति शङ्कन्ते न दिवानिशम्
सातही पाताळांमध्ये चंद्र-सूर्याची गती नाही; तिथले रहिवासी दिवस-रात्र जाणतात, पण त्यांना त्याचा संशय येत नाही.
दिने च मूर्ध्निनागानां मणिर्ज्वलति नित्यशः । संध्यायां दीप्तमग्निश्च रात्रिश्च तमसाऽऽवृता
दिवसा नागांच्या मस्तकावरील मणी नेहमीच तेजाने चमकत असतो; संध्याकाळी अग्नी उजळतो, आणि रात्री सर्वत्र अंधार पसरतो.
कालं ताम्रीप्रमाणेन जानन्ति तन्निवासिनः । यथा भुवि तथा तत्र परिमाणं प्रकीर्तितम्
तेथील लोक तांब्याच्या प्रमाणावरून काळ ओळखतात; जसा पृथ्वीवर आहे तसाच मोजमाप तिथेही सांगितला आहे.
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् । दिव्यैर्द्वादशसाहस्रैर्वत्सरैश्चापि तन्मितम्
कृतयुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग आणि कलियुग — ही चार युगे बारा हजार दिव्य वर्षांनी मोजली जातात.
अष्टौ शतान्यप्यधिकं सहस्राणां चतुष्टयम् । दिव्यैर्वर्षैः कृतयुगं कालविद्भिर्निरूपितम्
काळ जाणणाऱ्यांनी कृतयुग चार हजार आठशे दिव्य वर्षांचे ठरवले आहे.
अष्टाविंशत्सहस्राण्यप्यधिकं परिमाणकम् । लक्षाणां च सप्तदशं नृमानं परिकीन्तितम्
त्याचे एकूण मोजमाप अठ्ठावीस हजार दिव्य वर्षे आहे, आणि माणसांसाठी ते सतराशे हजार वर्षे सांगितले आहे.
अधिकं षट्शतान्येव सहस्राणां त्रयं तथा । दिव्यैर्वर्षैश्च त्रेतेति वत्स कालविदो विदुः
वत्सा, त्रेतायुग काळ जाणणाऱ्यांनी तीन हजार सहाशे दिव्य वर्षांचे मानले आहे.
षण्णवतिसहस्राणि लक्षैर्द्वादशभिः सह । नृणां वर्षैश्च त्रेतेति कालविद्भिः प्रकीर्तितः
त्रेतायुग काळ जाणणाऱ्यांनी सात लाख नव्वद हजार आणि बारा लाख माणसांची वर्षे असे सांगितले आहे.
चतुष्टयं शतानां चाप्यधिकं द्विसहस्रकम् । वर्ष दिव्यं द्वापरं च कालज्ञैः परिकीर्तितम्
द्वापरयुग काळ जाणणाऱ्यांनी दोन हजार चारशे दिव्य वर्षे असे सांगितले आहे.