तस्येश्वरस्य किं रूपं कर्म वा किं जगत्पते
हे विश्वाचे स्वामी, त्याचे रूप कसे आहे आणि त्याची कृत्ये कोणती आहेत?
नारदस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य भगवानृषिः
नारदाचे शब्द ऐकून, पुण्यवान ऋषी हसले.
इति श्रीब्रह्मवैवर्त्ते महापुराणे ब्रह्मखण्डे सौतिशौनकसंवादे नारायणं प्रति नारदप्रश्नो नामैकोनत्रिंशत्तमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणाच्या ब्रह्मखंडातील सौत आणि शौनक यांच्या संवादात 'नारायणाला नारदाचा प्रश्न' या नावाचा एकोणचाळीसावा अध्याय संपला.
श्रीनारायण उवाच वाणीशिवात्रिपथगा कमलादिकाश्च संचिन्तयेद्भगवतश्चरणारविन्दम्
श्री नारायण म्हणाले: वाणी, शिवा, गंगा, कमळा आणि इतर ज्या भगवंताच्या चरणकमळांची पूजा करतात, त्या चरणांचे ध्यान करावे.
संसारसागरमतीव गभीरघोरं दावाग्निसर्पपरिवेष्टितचेष्टिताङ्गम्
संसाराचा सागर फार खोल आणि भयंकर आहे; जणू काही अंगावर दावाग्नी आणि सर्पांनी वेढलेले दुःख आहे.
गोवर्द्धनोद्धरणकीर्त्तिरतीव खिन्ना भूर्धारिता च दशनाग्रत एव चार्द्रा
गोवर्धन उचलण्याची कीर्ती फार थकलेली आहे; पृथ्वी त्याने धरली आहे, आणि त्याच्या दातांच्या टोकावरसुद्धा ती ओलसर आहे.
वेदाङ्गवेदमुखनिःसृतकीर्त्तिरंशैर्वेदाङ्गवेदजनकस्य हरेर्विधातुः
वेद आणि वेदांगांच्या मुखातून निघणाऱ्या कीर्तीच्या किरणांनी, वेद आणि वेदांगांचे जनक असलेल्या हरिचे यश प्रसिद्ध आहे.
गोपाङ्गनावदनपङ्कजषट्पदस्य रासेश्वरस्य रसिकारमणस्य पुंसः
तो गोपिकांच्या मुखकमळांवर भुंगा आहे, रासाचा स्वामी आहे, रसिक आहे, आणि सर्वोच्च पुरुष आहे.
चक्षुर्निमेषपतितो जगतां विधाता तत्कर्म वत्स कथितुं भुवि कः समर्थः
जगांचा सृष्टीकर्ता डोळ्याच्या एका क्षणभरात असे कार्य करतो—बाळा, पृथ्वीवर कोण त्याची सर्व कृत्ये सांगू शकेल?
यूयं वयं तस्य कलाकलांशाः कलाकलांशा मनवो मुनीन्द्राः
तुम्ही, आम्ही, मनु आणि मोठमोठे ऋषी, आपण सर्व त्याच्या शक्तीच्या अगदी लहान अंशाचेही अंश आहोत.
सहस्रशीर्षा शिरसः प्रदेशे बिभर्त्ति सिद्धार्थसमं च विश्वम्
हजारो मस्तकांचा तो परमेश्वर, आपल्या मस्तकाच्या एका भागावर मोहरीच्या दाण्यासारखे हे विश्व धरून ठेवतो.
गोलोकनाथस्य विभोर्यशोऽमलं श्रुतौ पुराणे नहि किंचन स्फुटम्
गोलोकनाथाच्या निर्मळ कीर्तीचे वर्णन वेद किंवा पुराणांत स्पष्टपणे केलेले नाही.
विश्वेषु सर्वेषु च विश्वधाम्नः सन्त्येव शश्वद्विधिविष्णुरुद्राः 1.30.
सर्व विश्वात आणि सर्व लोकांमध्ये ब्रह्मा, विष्णु आणि रुद्र नेहमीच असतात.
करोति सृष्टिं स विधेर्विधाता विधाय नित्यां प्रकृतिं जगत्प्रसूम्
जो ब्रह्म्याचा सृष्टीकर्ता आहे, तोच सृष्टी निर्माण करतो; त्यानेच नित्य प्रकृती, जगाची जननी, स्थापन केली आहे.
ब्रह्मस्वरूपा प्रकृतिर्न भिन्ना यया च सृष्टिं कुरुते सनातनः
प्रकृती ही ब्रह्मस्वरूप आहे, ती वेगळी नाही; तिच्यामधूनच सनातन परमेश्वर सृष्टी करतो.
नारायणी सा परमा सनातनी शक्तिश्च पुंसः परमात्मनश्च
ती नारायणी, हीच परम, सनातन शक्ती आहे; तीच परमात्म्याची आणि पुरुषाची शक्ती आहे.
गत्वा विवाहं कुरु वत्स साम्प्रतं कर्तुं प्रयुक्तश्च पितुर्निदेशः
आता जा, बाळा, आणि लग्न कर; वडिलांच्या आज्ञेप्रमाणे वाग.
स्वपत्नीं पूजयेद्यो हि वस्त्रालङ्कारचन्दनैः
जो आपली पत्नी वस्त्र, दागिने आणि चंदनाने पूजतो—
सा च योषित्स्वरूपा च प्रतिविश्वेषु मायया
ती देवी स्त्रीच्या रूपात, आपल्या मायेमुळे प्रत्येक विश्वात प्रकट होते.
दिव्या स्त्री पूजिता येन पतिपुत्रवती सती
ज्या स्त्रीची पूजा केली जाते, ती दिव्य स्त्री पती आणि मुलांसाठी निष्ठावान पत्नी व आई होते.
मूलप्रकृतिरेका सा पूर्णब्रह्मस्वरूपिणी
तीच एक मूळ प्रकृती असून, पूर्ण ब्रह्माचे स्वरूप आहे.
प्राणाधिष्ठातृदेवी या कृष्णस्य परमात्मनः
तीच कृष्ण या परमात्म्याच्या प्राणावर अधिष्ठान करणारी देवी आहे.
नारायणप्रिया लक्ष्मीः सर्वसम्पत्स्वरूपिणी 1.30.
नारायणाची प्रिय लक्ष्मी ही सर्व संपत्तीचे मूर्तिमंत रूप आहे.
सावित्री वेदमाता च पूज्यरूपा विधेः प्रिया
सावित्री ही वेदांची जननी असून, पूजनीय आणि ब्रह्मदेवाला प्रिय आहे.
इति श्रीब्रह्मवैवर्त्ते महापुराणे ब्रह्मखण्डे सौतिशौनकसंवादे भगवत्स्तुतितत्स्वरूपवर्णनं नाम त्रिंशत्तमो ऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणाच्या ब्रह्मखंडातील सौति आणि शौनक यांच्या संवादातील 'भगवंताच्या स्तुतीचे आणि त्याच्या स्वरूपाचे वर्णन' हा तिसावा अध्याय संपला.
श्रीगणेशाय नमः सावित्री वै सृष्टिविधौ प्रकृतिः पञ्चधा स्मृता
श्रीगणेशाला नमस्कार. सृष्टीच्या कार्यात सावित्रीला पाच प्रकारची प्रकृती म्हणून ओळखले जाते.
आविर्बभूव सा केन का वा सा ज्ञानिनां वरा
ती कोणाच्या द्वारे प्रकट झाली, आणि ती कोण आहे—ज्ञान्यांमध्ये श्रेष्ठ कोण आहे?
सर्वासां चरितं पूजाविधानं कथमीप्सितम्
त्यांच्या सर्वांची कथा काय आहे, आणि योग्य पूजा कशी करावी हे कसे समजावे?
नारायण उवाच किंचित्तथापि वक्ष्यामि यच्छ्रुतं धर्मवक्त्रतः
नारायण म्हणाले: तरीही, मी धर्माच्या वचनातून जे ऐकले ते थोडक्यात सांगतो.
प्रकृष्टवाचकः प्रश्च कृतिश्च सृष्टिवाचकः
'प्र' हा शब्द श्रेष्ठत्व दर्शवतो, आणि 'कृती' म्हणजे सृष्टी.