राधा श्रीदामशापेन वृषभानसुता भुवि । सनत्कुमारशापेन वयमेव महीतले
श्रीदामाच्या शापामुळे वृषभानूची कन्या राधा पृथ्वीवर आली; आणि सनत्कुमाराच्या शापामुळे आम्हीही या मृत्युलोकात जन्म घेतला.
क्षीरोदसागरं रम्यं श्वेतद्वीपं मनोहरम् । तिस्रो भगिन्यो भक्त्या च विष्णुंद्रष्टुं गता वयम्
आम्ही तिघी भगिनी भक्तीने क्षीरसागर आणि सुंदर, मनमोहक श्वेतद्वीप येथे विष्णूचे दर्शन घेण्यासाठी गेलो.
अम्युत्थानादि न कृतं कोपादस्माञ्छशाप ह । सनत्कुमारो भगवान्योगीन्द्राणां गुरोर्गुरुः
आम्ही आदराने उठलो नाही म्हणून, योगींच्या गुरुंचे गुरु असलेल्या सनत्कुमारांनी रागावून आम्हाला शाप दिला.
सनत्कुमार उवाच मूढास्तिष्ठत भूमौ च पुनः स्वर्गं न यास्यथ । मर्त्यप्राणिप्रिया भूत्वा चाहंकारैण हैतुना
सनत्कुमार म्हणाले: 'अज्ञानीनो, पृथ्वीवरच राहा; पुन्हा स्वर्गात जाता येणार नाही. अहंकार आणि मर्त्य प्राण्यांवरील आसक्तीमुळेच हे घडले.'
पुनर्वरं च प्रत्येकं ददौ तुष्टो द्विचेश्वरः । विष्णोर्वशस्य शैलस्य हिमाधारस्य कामिनी
तरीही, द्विजांचा स्वामी प्रसन्न होऊन प्रत्येकाला वर दिला: एकीला विष्णूची प्रिया, एकीला शैलराजाची प्रिया, आणि एकीला हिमाधाराची प्रिया होण्याचा वर मिळाला.
ज्येष्ठा भवतु त्वत्कन्या भविष्यत्येव पार्वती । धन्या प्रिया तु भवतु योगिनो जनकस्य च
तुझी मोठी मुलगी पार्वती होईल आणि तीच तुझ्या पोटी जन्म घेईल; धन्या ही योगी जनकाची प्रिया बनेल.
तस्य कन्या महालक्ष्मीः सीतादेवी भविष्यति । वृषभानस्य वैश्यस्य योगिनां प्रवरस्य च
त्याची कन्या महालक्ष्मी म्हणजेच सीता होईल, आणि वृषभानू हा योग्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला वैश्य तिचा पिता असेल.
दुर्वाससश्च शिष्यस्य कनिष्ठा च कलावती । भविष्यति प्रिया साध्वीद्वापरान्ते च गोकुले
दुर्वासांच्या शिष्य असलेल्या कनिष्ठ कलावतीला द्वापारयुगाच्या शेवटी गोकुळात सती आणि प्रिय पत्नी होण्याचा मान मिळेल.
कलावतीसुता राधा देवी गोलोकवासिनी । श्रीदामगोपशापेन भविष्यति न संशयः
कलावतीची मुलगी राधादेवी, जी गोलोकात वास करते, गोप श्रीदामाच्या शापामुळे पृथ्वीवर जन्म घेईल, यात शंका नाही.
ईशो ब्रह्मेशशेषाणां भारावतरणेन च । आगमिष्यति पृथवीं च पुण्यक्षेत्रं च भारतम्
ईश्वर, ब्रह्मा, शंकर आणि अनंत यांच्या सोबत पृथ्वीवरील भार हलका करण्यासाठी या पुण्यभूमी भारतात अवतार घेईल.
कलावती वृष्भानः कौतुकात् कन्यया सह । जीवन्मुक्तश्च गोलोकं गमिष्यति न संशयः
कलावती आणि वृषभानू आपल्या कन्येसह आनंदाने, जिवंत असतानाच गोलोकात प्रवेश करतील, यात शंका नाही.
धन्या च सीत्या सार्धं वैकुण्ठं च गमिष्यति । मेनका योगिनी सिद्धा पार्वत्याश्च वरेण च
धन्या आणि सीता दोघी मिळून वैकुंठात जातील; योगिनी आणि सिद्ध असलेली मेनका पार्वतीच्या वरामुळे तिथे जाईल.
कल्पान्ते विष्णुलोके च लक्ष्मीवन्मोदते चिरम् । विना विपत्त्या महिमा केषां कुत्र भविष्यति
कल्पाच्या शेवटी विष्णुलोकात लक्ष्मी दीर्घकाळ आनंदी राहील; संकटांशिवाय कोणाला आणि कुठे मोठेपणा मिळतो?
कर्मणा च गते दुःखे प्रभवेद्दुर्लभं सुखम् । पुरा पितणां कन्याश्च स्वर्मभोगविलासिकाः
कर्मामुळे दुःख संपले की दुर्मिळ सुख प्राप्त होते; पूर्वी पित्यांच्या कन्या स्वर्गातील सुखात रमल्या होत्या.
लक्ष्मीसमा वरेणापि विप्रस्य विष्णुदर्शनात् । कर्मक्षयं चाप्यस्माकं बभूव विष्णुदर्शनात्
वर मिळाल्यावरही लक्ष्मीच्या बरोबरीला कोणी जाऊ शकत नाही; पण विष्णूचे दर्शन झाल्याने त्या ब्राह्मणाचे आणि आमचेही कर्म क्षयास गेले.
पुण्ये तेन तीव्रेण कुमारस्यापि दर्शनम् । श्रुतं तत्र कुमारास्याज्ज्ञानं परमदुर्लभम्
त्या तीव्र पुण्यामुळे आम्हालाही कुमाराचे दर्शन झाले; तिथेच कुमाराकडून आम्ही अतिशय दुर्मिळ आणि श्रेष्ठ ज्ञान ऐकले.
ब्रह्मविष्णुशिवादीनां सिद्धानां जगतामपि । ईश्वरः परमात्मा च श्रीकृष्णः प्रकृतेः परः निर्गुणश्च निरीहश्च परः स्वेच्छामयो वरः
ब्रह्मा, विष्णू, शंकर आणि सर्व सिद्ध, जगांचे स्वामी असलेले श्रीकृष्ण हेच परमात्मा आहेत; ते प्रकृतीच्या पलीकडे, निर्गुण, निःस्पृह, सर्वोच्च आणि आपल्या इच्छेने सर्व काही करणारे आहेत.
तुलस्युवाच सर्वप्राणिषु देवाश्च तिष्ठन्त्येव पृथक्पृथक् । प्राणो विष्णुश्च विषयी मनो ब्रह्मा च चेतना
तुलसी म्हणाली: सर्व प्राण्यांमध्ये देव वेगवेगळे वास करतात; प्राण म्हणजे विष्णू, मन म्हणजे ब्रह्मा, आणि चेतना हे त्यांचे क्षेत्र आहे.
प्रकृतिर्बुद्धिरूपा च सर्वशक्त्यधिदेवता । ज्ञानस्वरूपः शंभुश्च स्वयं धर्मश्च पूरुषः
प्रकृती ही बुद्धीस्वरूप आहे आणि सर्व शक्तींची अधिष्ठात्री आहे. शंभू म्हणजे ज्ञानाचा मूळस्वरूप आहे, आणि धर्म म्हणजे पुरुषाचं मूर्तिमंत रूप आहे.
निर्गुणः परमात्मा च तद्ब्रह्म प्रकृतेः परम् । स एव कृष्णः साक्षी च कर्मणां जीविनामपि
परमात्मा हा निर्गुण आहे, तो ब्रह्म प्रकृतीपेक्षा श्रेष्ठ आहे. तोच कृष्ण सर्व जीवांच्या कर्मांचा साक्षीदार आहे.
भोक्ता च सुखदुःखानां जीवस्तत्प्रतिबिम्बकः । चक्षुषोश्चन्द्रसूर्यौ च जिह्वायां च सरस्वती
तोच सुखदुःखांचा भोगकर्ता आहे, जीव म्हणजे त्याचं प्रतिबिंब आहे. चंद्र आणि सूर्य म्हणजे त्याच्या डोळ्यांसारखे आहेत, आणि जिभेवर सरस्वती वास करते.
वसुंधरा त्वचि सदा बाह्वोस्ते लोकपालकाः । आत्मनश्चापि ते सर्पे परिचारकरूपिणः
त्वचेवर वसुंधरा नेहमी असते, हातांमध्ये लोकपाल आहेत, आणि तुझ्या आत्म्याचे सेवक म्हणजे सर्प आहेत.
आत्मन्येव प्रियास्ते च सर्वे गच्छन्ति जीविनः । यथा संसदि संसारे नरदेह(व) मिवानुगाः
सर्व जीव, जे तुला प्रिय आहेत, ते अखेरीस तुझ्याच आत्म्यात विलीन होतात, जसे सभेत माणसाच्या देहासोबत त्याचे अनुयायी असतात.
तस्मात्सर्वात्मनाऽऽत्मानं भजन्ति संततं सदा । सन्तश्च परया भक्त्या ध्यायन्ते योगिनो मुदा
म्हणून ज्ञानी लोक नेहमी सर्व मनाने आत्म्याची भक्ती करतात, आणि योगी परमोच्च भक्तीने आनंदाने ध्यान करतात.
कर्मिणां कर्मणां साक्षी कुतः कर्म च गोपनम् । अन्तर्यामी च कृष्णश्च प्रचारं कुरुते मुदा
कर्म करणाऱ्यांच्या कर्माचा साक्षी कृष्ण आहे; मग कर्म लपवता येईल का? अंतर्यामी कृष्ण आनंदाने त्यांचा मार्ग चालवतो.
कालिकोवाच नरा बालाश्च वृद्धाश्च युवानस्त्रिविधास्तथा । देवादयश्च चे सिद्धाः सर्वे जानन्ति तं परम्
काळी म्हणाली: पुरुष, मुले, वृद्ध आणि तरुण — हे तिघे, तसेच देव आणि सिद्ध — हे सर्व त्या परमेश्वराला ओळखतात.
उद्धव उवाच सांप्रतं मूर्च्छितां राधां युक्तो बोधयितुं बुधः । अत्र युक्तिः प्रधाना त्वं तां प्रबोधय चोद्धव
उद्धव म्हणाला: आता, ज्ञानी राधेला शुद्धीवर आणण्याचा प्रयत्न करतो आहे; या बाबतीत तूच मुख्य आहेस — म्हणून, तू तिला जागृत कर.
चेतनं कुरु कल्याणि जगन्मातर्निबोध माम् । उद्भवं कृष्णभक्तस्य किंकरस्यापि किंकरम्
कल्याणी, जगदंबे, तिला शुद्धीवर आण, माझं ऐक. मी कृष्णभक्ताचा सेवक आहे, आणि त्याच्या सेवकाचा देखील सेवक आहे.
प्रसादं कुरु मातर्मां यास्यामि मथुरां पुनः । न स्वतन्त्रः पराधीनो योषा दारुमयी यथा
आई, माझ्यावर कृपा कर; मी पुन्हा मथुरेला जाईन. जो स्वतंत्र नाही, दुसऱ्याच्या अधीन आहे, तो लाकडी बाहुलीसारखा असतो.
यथा वृषो वशीभूतो वृषवाहस्य संततम् । तथा मातर्जगत्सर्वं जगन्नाथस्य निश्चितम्
जसा बैल नेहमी बैल हाकणाऱ्याच्या अधीन असतो, तसंच आई, हे संपूर्ण जग नक्कीच जगन्नाथाच्या अधीन आहे.