तस्य यावन्ति लोमानि तानि विश्वानि सन्ति च । स एव षोडशांशश्च कृष्णस्य परमात्मनः
त्यांच्या शरीरावर जितकी केस आहेत, तितकी विश्वे आहेत; आणि तो देखील श्रीकृष्ण परमात्म्याचा फक्त सोळावा भाग आहे.
तस्यैव किं यशः शौर्चं महिमानमनूपमम् । घस्मरी गोपकन्या च किं वा जानाति माधवी
त्यांची कीर्ती, शौर्य किंवा अद्वितीय महिमा काय सांगावी? घस्मरी गवळण किंवा माधवी यांना त्याचे खरे स्वरूप काय कळणार?
माधव्युवाच मया यदुक्तं न ज्ञात्वा मूढा जल्पन्ति गोपिकाः । उद्धव शुणु मे वाक्यं यन्मया कथितं शुभम्
माधवी म्हणाली — मी काय बोलले हे न समजता, मूर्ख गोपिका काहीतरी बोलतात; उद्धवा, मी जे शुभ बोलले ते तू ऐक.
स्वेच्छया सगुणो विष्णुः स्वेच्छया निर्गुणोभवेत् । भुवो भारावतरणे गोपवेषः शिशुर्विभुः
भगवान विष्णू आपल्या इच्छेने गुणांनी युक्त होतात, आणि आपल्या इच्छेने निर्गुण होतात; पृथ्वीचा भार हलका करण्यासाठी त्यांनी गवळ्याच्या मुलाचे रूप घेतले.
यदि वेदाः पुराणानि सिद्धाः सन्तश्च संततम् । ब्रह्मेशशेषभक्ताश्च न जानन्ति यमीश्वरम्
जर वेद, पुराणे, सिद्ध, संत आणि ब्रह्मा, शंकर, शेष यांचे भक्तसुद्धा त्या परमेश्वराला ओळखू शकत नाहीत—
तं किं जानामि मूढाऽहं घस्मरी गोपकन्यका । तथाऽपि मद्वचः सत्यं श्रूयतां वत्स तत्क्षणम्
तर मग मी, एक मूर्ख, खाण्याची हौशी गवळण, त्यांना कसे ओळखू शकते? तरीही, माझे खरे बोल तू थोडा वेळ ऐक.
किमनिर्वचनीयं च रूपं शौर्यं यशो बलम् । वीर्यं वेषं च सिद्धिं चाप्यन्यो वा यो गुणो हरेः
हरिचे रूप, शौर्य, कीर्ती, बळ, पराक्रम, वेष, सिद्धी किंवा इतर कोणताही गुण कोण वर्णन करू शकेल?
स्वेच्छामयस्य तस्यैव सगुणस्य च सांप्रतम् । किमनिर्वचनीयं च वर्तते तद्विशेषणम्
जो आपल्या इच्छेने गुणांनी युक्त झाला आहे, त्याच्यातील हे अवर्णनीय गुण कोण सांगू शकेल?
निर्गुणस्य च विष्णोश्च वेहहीनस्य स्वात्मनः । वर्तते च किमाख्येयं तस्य रूपादिकं च किम्
आणि जो विष्णू निर्गुण, निराकार आणि स्वतःमध्येच स्थित आहे, त्याच्या रूपादी गुणांचे काय वर्णन करता येईल?
मां निन्दति महामूढा न बुद्धा वचनं मम । एषा जानाति किं मूढा तं सत्यं प्रकृतेः परम्
ती मोठी मूर्ख मला निंदा करते आणि माझे बोल ऐकत नाही; अशा अज्ञानात असलेली ती प्रकृतीच्या पलीकडील सत्य कसे जाणणार?
ज्योतिः स्वरूपं परमं परमात्मानमीश्वरम् । तमनिर्वचनीयं च भक्तानुग्रहविग्रहम्
तोच परब्रह्म, तेजस्वी, परमात्मा आणि सर्वांचा स्वामी आहे; तो अवर्णनीय आहे, आणि भक्तांवर कृपा करण्यासाठी त्याने रूप धारण केले आहे.
यत्पादपद्भं पद्मा सा त्रैलोक्यजननी परा । सेवते कम्पिता भीता दासीवत्सततं भिया
त्यांच्या कमळासारख्या पायांवर ती तीन लोकांची जननी लक्ष्मी, भीतीने थरथरत, दासीप्रमाणे नेहमी सेवा करते.
विष्णुमाया च प्रकृतिर्मूलरूपा सनातनी । ब्रह्मस्वरूपा परमा भीता दक्षिणपार्श्वतः
विष्णुमाया ही मूळ, सनातन प्रकृती असून, तीच ब्रह्माचे श्रेष्ठ रूप आहे. ती घाबरून दक्षिण बाजूला उभी होती.
सरस्वती जडीभूता भीता च परमेश्वरी । स्तोतुं न शक्ता वेदाः किं स्तुवन्ति परमेश्वरम्
सरस्वती ही जड झाली होती, घाबरलेली होती, आणि हीच परात्पर देवी आहे. ती स्तुती करू शकली नाही, मग वेदांनी परमेश्वराची स्तुती कशी केली असती?
तासां तद्वचनं श्रुत्वा चोद्धवो भक्तिविह्वलः । पुलकाञ्चितसर्वाङ्गो रुरोद च पपात च
त्यांचे शब्द ऐकून, उद्धव भक्तिभावाने भारावून गेला, त्याच्या सर्व अंगावर रोमांच उभे राहिले, तो रडला आणि खाली कोसळला.
मूर्च्छं संप्राप्य भक्त्त्या च ध्यात्वा तं परमेश्वरम् । तुच्छं मेने स चाऽऽत्मानं गोपीं भक्त्याऽप्युवाच सः
भक्तीने उद्धव बेशुद्ध पडला, परमेश्वराचे ध्यान करत असताना त्याने स्वतःला अगदी तुच्छ मानले आणि भक्तीभावाने गोपींना म्हणाला.
उद्धव उवाच धन्यं यशस्यं द्वीपानां जम्बुद्वीपं मनौहरम् । यत्र भारतवर्षं च पुण्यदं शुभदं तथा
उद्धव म्हणाला: सर्व द्वीपांमध्ये जंबुद्वीप धन्य आहे, त्याची कीर्ती मोठी आहे आणि तो मनोहारी आहे. तिथे भारतवर्ष आहे, जे पुण्य आणि शुभ देणारे आहे.
वणिजां च पुश्यकृतं वाणिज्यस्थलमीप्सितम् । अत्र कृत्वा सुपुण्यं च भुङ्क्तेऽन्यत्र शुभं फलम्
व्यापाऱ्यांना हवे असलेले हे भूमी आहे, जिथे व्यापार केल्याने त्यांना मोठे पुण्य मिळते. इथे चांगले कर्म केल्यावर, दुसऱ्या ठिकाणी शुभ फळ मिळते.
धन्यं भारतवर्षं तु पुण्यदं शुभदं वरम् । गोपीपादाब्जरजसा पूतं परमनिर्मलम्
भारतवर्ष खरोखरच धन्य आहे, ते पुण्य आणि श्रेष्ठ पावित्र्य देणारे आहे, गोपींच्या कमळपदांच्या धुळीने ते अत्यंत शुद्ध झाले आहे.
ततोऽपि गोपिका धन्या सान्या योषित्सु भारते । नित्यं पश्यन्ति राधायाः पादपद्मं सुपुण्यदम्
भारतवर्षातील स्त्रियांमध्ये गोपींचे भाग्य अधिक मोठे आहे, कारण त्या नेहमी राधेच्या कमळपदांचे दर्शन घेतात, जे श्रेष्ठ पुण्य देणारे आहे.
षष्टिवर्षसहस्राणि तपस्तप्तं च ब्रह्मणा । राधिकापादपद्मस्य रेणूनामुपलब्धये
राधिकेच्या कमळपदांच्या धुळीसाठी ब्रह्मदेवाने साठ हजार वर्षे कठोर तपस्या केली.
गोलोकवासिनी राधा कृष्णप्राणाधिका परा । तत्र श्रीदामशापेन वृषभानसुताऽधुना
राधा ही गोलोकात वास करणारी, कृष्णासाठी प्राणाहूनही प्रिय आणि श्रेष्ठ आहे. श्रीदामाच्या शापामुळे ती आता वृषभानूची कन्या झाली आहे.
ये ये भक्ताश्च कृष्णस्य देवा ब्रह्मादयस्तथा । राधायाश्चापि गोपीनांकरां नार्हन्ति षोडशीम्
कृष्णाचे सर्व भक्त, ब्रह्मादि देवतांसह, राधेवरील गोपींच्या भक्तीच्या सोळाव्या भागालाही पात्र नाहीत.
कृष्णभक्तिं विजानाति योगीन्द्रश्च महेश्वरः । राधा गोप्यश्च गोपाश्च गोलोकवासिनश्च ये
कृष्णभक्तीचे खरे ज्ञान योगी, महेश्वर, राधा, गोपी, गोप आणि गोलोकवासी यांनाच आहे.
किंचित्सनत्कुमारश्च ब्रह्मा चेद्विषयी तथा । किंचिदेव विजानन्ति सिद्धा भक्ताश्च निश्चितम्
सनत्कुमार, विषयासक्त ब्रह्मा आणि सिद्ध भक्त यांना थोडेच ज्ञान आहे, हे निश्चित आहे.
धन्योऽहं कृतकृत्योऽहमागतो गोकुलं यतः । गोपिकाभयो गुरुभ्यश्च हरिभक्तिं लभेऽचलाम्
मी धन्य आहे, कृतार्थ आहे, कारण मी गोळकुलात आलो. गोपी आणि त्यांच्या गुरूंकडून मला हरिभक्ती मिळाली, तीही अढळ.
मथुरां च न यास्यामि तीर्थकीर्तेश्च कीर्तनम् । श्रोष्यामि किंकरो भूत्वा गोपीनां जन्मजन्मनि
मी मथुरेला जाणार नाही, ना तीर्थांची कीर्ती ऐकणार. मी जन्मोजन्मी गोपींचा सेवक होईन.
न गोपीभ्यः परो भक्तो हरेश्च परमात्मनः । यादृशीं लेभिरेगोप्यो भक्तिं नान्ये च तादृशीम्
गोपींप्रमाणे हरिप्रती भक्ती करणारा दुसरा कोणीही नाही; जशी भक्ती गोपींना मिळाली, तशी इतर कुणालाही मिळालेली नाही.
कलावत्युवाच पितणां मानसी कन्या धन्या मेना कलावती । वयं तिस्रो भगिन्यश्च भ्रमामः पृथिवीतले
कलावती म्हणाली: पिताच्या मनातून उत्पन्न झालेली कन्या मेना आणि मी कलावती, आम्ही धन्य आहोत. आम्ही तिघी बहिणी पृथ्वीवर फिरतो.
धन्या जनकपत्नी नः सीतामाता पतिव्रता । अयोनिसंभवा राधा अहं चायोनिसंभवा
जनकांची पत्नी, सीतेची आई, पतिव्रता म्हणून धन्य आहे. राधा गर्भातून जन्मलेली नाही, मीही तशीच नाही.