राधिकां मूर्च्छितां दृष्ट्वा पश्चात्कृत्वा तमुद्ववम् । उवाच माधवी गोपी राधायाः पुरतः स्थिता
राधिकेला बेशुद्ध पाहून, माधवीने विचार करून, राधेसमोर उभी राहून तिला बोलू लागली.
माधव्युवाच किं वा चोरस्य कृष्णस्य रूपं वा वेषमुत्तमम् । किं सुखं विभवं किं वा गौरवं चाप्यनुत्तमम्
माधवी म्हणाली: कृष्णाचं चौर्य, त्याचं रूप, की त्याचं सुंदर वेश—काय आहे ते? त्याचं सुख, त्याची श्रीमंती, की त्याचं अनुपम ऐश्वर्य—काय आहे ते?
किं वा तद्वीर्यमैश्वर्यं शौर्य वा दुरतिक्रमम् । किं वा सिद्धं प्रसिद्धं वा किं वा तुल्यं गुणोत्तमम्
त्याचं सामर्थ्य, त्याचं प्रभुत्व, की त्याचं अजिंक्य शौर्य—काय आहे ते? त्याच्याबद्दल काय प्रसिद्ध आहे, काय विशेष आहे, किंवा त्याच्यासारखा सर्वोत्तम गुण कोणाचा आहे?
इतो वा कुत आयातः पुनरेव कुतो गतः । बालको गोपवेषश्च नहि राजात्मजः पुमान्
तो इथं कुठून आला, आणि पुन्हा कुठे गेला? तो गवळ्याचा मुलगा, राजपुत्र नाही, पुरुषही नाही.
त्वं किं स्मरसि कल्याणि गोपालं नन्दनन्दनम् । आत्मानं रक्षयत्नेन कः प्रियः स्वात्मनः परः
कल्याणी, तू नंदाचा आनंद गवळा का आठवतेस? स्वतःची काळजी घे, कारण स्वतःपेक्षा प्रिय दुसरा कोण असतो?
धिक्त्वां राधेऽतिनिर्लज्जां तवैव जीवनं वृथा । जगतो युवतीनां च करोषि सुयशःक्षयम्
राधे, तुला लाज नाही का? तुझं आयुष्य व्यर्थ गेलं; तू जगातल्या सगळ्या स्त्रियांचं नाव खराब करतेस.
नारीणां गोपनं कार्य सुव्यक्ते स्वयशःक्षयम् । यत्नेन चक्षुषो वाऽर्हं सखि संचरणं कृरु
स्त्रीने आपली कीर्ती जपली पाहिजे; उघडपणे वागल्याने स्वतःचं नाव खराब होतं. सखी, डोळ्यांवर नियंत्रण ठेवायला हवं.
अन्तरे पतिभावं च संगोप्य भावनं कुरु । न वै जातिश्च शत्रूणां मित्राणां च सुरेश्वरि
मनात पतीविषयीचं प्रेम लपवून ठेव, भावना गुप्त ठेव. शत्रू आणि मित्र यांच्यात जन्माचा फरक नसतो, हे लक्षात ठेव, सुरेश्वरी.
शत्रुः कार्यवशेनैव मित्रं च कर्मणा भवेत् । स्वकार्यमुद्धरेत्प्राज्ञः कार्यध्वंसेन मूर्खता
शत्रूही काही वेळेला कामासाठी मित्र होतो, आणि कर्मामुळे मैत्री होते. पण शहाणा माणूस आपलं काम पुढे नेतो, आणि मूर्ख माणूस आपलं काम बिघडवतो.
कः कस्य वल्लभो राधे कः कस्याप्रिय एव च । कार्यं च समयं ज्ञात्वा सन्तः कुर्वन्ति संततम्
राधे, कोण कुणाचा प्रिय आहे, आणि कोण कुणाला अप्रिय आहे, हे कोणाला माहीत? पण शहाणे लोक वेळ आणि काम ओळखून नेहमी योग्य ते करतात.
शत्रुर्धनापहारी च प्राणहर्ता ततः परः । कटुवक्ता दुःखदाता शत्रूणां लक्षणं श्रृणु
जो धन चोरतो, प्राण घेतो, कठोर बोलतो आणि दुःख देतो, तो शत्रू असतो. शत्रूंची ही चिन्हं ऐक.
स्वकुलात्त्वां बहिष्कृत्य विसृज्य शोकसागरे । गृहीत्वा चेतनं प्राणान्निष्ठुरो दारुणो गतः
तुला आपल्या घरातून हाकलून देऊन, दुःखाच्या समुद्रात सोडून, तुझं भान आणि प्राण घेऊन तो कठोरपणे आणि निर्दयपणे निघून गेला.
किं किं स्मरसिमूढे हि त्यज शोकं सुदारुणम् । आत्मानं रक्ष यत्नेन कः प्रियः स्वात्मनः परः
अगं, काय आठवत बसली आहेस? हा भयंकर शोक सोडून दे. स्वतःचं रक्षण स्वतः कर, कारण स्वतःपेक्षा प्रिय दुसरा कोण आहे?
पद्मावत्युवाच भवता कथितं पूर्णं यमुनाजलसंनिधौ । अरसस्य रतिर्दूरं नारीणां न सुखं प्रिये
पद्मावती म्हणाली: तु यमुनाजळासमोर सर्व काही सांगितलंस. पण बायांना जे गोड नाही त्यात आनंद मिळत नाही, आणि सुखही सापडत नाही, प्रिय.
विद्युज्ज्वारा जले रेखा खलानां प्रीतिरेव च । न नीतिर्तीतिशास्त्रेषु सुविश्वासः खलेषु च
पाण्यातली विजेची रेषा आणि वाईट लोकांची मैत्री, दोन्ही क्षणभंगुर असतात. वाईट लोकांवर आणि आचारधर्माच्या ग्रंथांवर विश्वास ठेवता येत नाही.
यदा त्वं यमुनाकूले मुखं वीक्ष्य हरेरहो । सस्मितं सकटाक्षं च पुनः कृत्वाऽस्य गोपनम्
जेव्हा तू यमुनाकाठी हरिचं हसतमुख आणि कटाक्ष पाहिलंस आणि मग ते पुन्हा लपवलंस,
पुनः पुनस्त्वं संवीक्ष्य त्वया त्यक्तं च चेतनम् । गृहं त्यक्त्वा गुरुभयं सखीनां वचनं शुभम्
पुन्हा पुन्हा पाहून, तुझं भान हरपलं; घर सोडलंस, मोठ्यांची भीती बाळगली, आणि मैत्रिणींच्या चांगल्या सल्ल्याकडे दुर्लक्ष केलंस.
संततं ध्यायसे कृष्णं नाऽऽहारं जीवनं तथा। क्व कृष्णो मथुरायां च क्वापि त्वं कदलीवने
तू सतत कृष्णाचा ध्यान करतेस, अन्न आणि जीवनाची पर्वा करत नाहीस; कृष्ण मथुरेत आहे, आणि तू केळीच्या बागेत आहेस.
त्वं यदि त्यजसि प्राणान्नाऽऽविर्भवति सोऽधुना । काले द्रक्ष्यसि स्वात्मानं यदि रक्षसि सुन्दरि
तू जर प्राण सोडलेस, तर तो आता दिसणार नाही; पण सुंदरिये, तू स्वतःचं रक्षण केलंस, तर वेळ आल्यावर स्वतःला पाहशील.
चन्द्रमुख्युवाच प्राक्तनेन शुभं सर्वं सुखं च विभवश्चिरम् । दुःखं शोको प्राक्तनेन विपत्संपच्च सांप्रतम्
चंद्रमुखी म्हणाली: पूर्वजन्मीच्या कर्मामुळे सर्व सुख, समृद्धी आणि चांगुलपणा टिकतो; आणि पूर्वीच्या कर्मामुळेच सध्याचं दुःख आणि विपत्ती येते.
भारते पुण्यभूमौ च सर्वेषामीप्सिते वरे । लभेत्पतिं हरिं कान्तं तपसा प्रकृतेः परम्
भारतात, या पुण्यभूमीत, सर्वांना हवी असलेली गोष्ट म्हणजे, तपाने हरीस पती आणि प्रियकर म्हणून मिळवता येतो, जो निसर्गापलीकडचा आहे.
तथाऽपि प्रदहेद्गात्रं कामबाणेन सांप्रतम् । अस्याः शत्रुः कथं चन्द्रो मधुर्वा मधुमाधवौ
तरीही, सध्या कामबाणाने शरीर जळतंय; मग चंद्र कसा शत्रू आहे, आणि मधु-माधव कसे गोड आहेत?
शंकरेण प्रदग्धोऽभूत्पुनरेव स मन्मथः । चन्द्रं भक्षतु राहुश्च पुनश्चोद्वमनं तथा
शंकराने मदनाला जाळलं, तरी तो पुन्हा आला; राहू चंद्राला गिळतो आणि पुन्हा सोडून देतो.
मधुश्च मित्रशोकेन प्राणांस्त्यक्त्वा ययौयमम् । सुधासिन्धुश्च चेन्दुर्यो विषसिन्धुश्च मां प्रति
मधू मित्रशोकाने प्राण सोडून यमाकडे गेला; माझ्यासाठी अमृताचा समुद्र म्हणजे चंद्र, आणि विषाचा समुद्रसुद्धा.
सुवेषः स्याज्ज्वलद्वह्निश्चन्दनं तद् घृताहुतिः । संततं प्रदहेद्गात्रं सुगन्धिश्च समीरणः
सुंदर पोशाख म्हणजे जळणारी आग, चंदन म्हणजे तुपाची आहुती; हे सारं शरीर सतत जळवतं, आणि सुगंधी वारा सुद्धा.
त्यक्ताहारा मम सखी पश्य श्वसिति जीवति । प्रशंसांकुरु कृष्णस्य मुखेन कुरुनन्दन
माझी मैत्रीण अन्न सोडूनही श्वास घेते आणि जगते आहे; कुरुनंदना, तूं कृष्णाची स्तुती तोंडाने कर.
तन्नामस्मृतिमात्रेण तद्गुणश्रवणेन च । तद्वार्तया च शुभया सहसा चेतनं भवेत्
फक्त त्याचं नाव आठवलं, त्याचे गुण ऐकले किंवा त्याच्याबद्दल शुभ गोष्टी बोलल्या, की लगेचच मनाला जागृती येते.
शशिकलोवाच त्वं किं माधवि जानासि कृष्णमात्मानमीश्वरम् । यं तं ब्रह्मादयो देवा वेदाश्चत्वार एव च
शशिकला म्हणाली: माधवी, तुला खरंच कृष्ण म्हणजे स्वतः परमेश्वर आहे हे माहीत आहे का? ज्याला ब्रह्मा आणि इतर देव, तसेच चारही वेद समजून घेण्याचा प्रयत्न करतात.
ध्यायन्ति संतसं सन्तः पादपद्मं सुरेप्सितम् । पद्मा सरस्वती दुर्गा सोऽनन्तोऽपि महेश्वरः
सत्पुरुष नेहमी त्याच्या पादपद्मांचे ध्यान करतात, जे देवांना देखील हवेत; लक्ष्मी, सरस्वती, दुर्गा, अनंत आणि महेश्वर सुद्धा त्याचं ध्यान करतात.
यं न जानन्ति सिद्धेन्द्र मुनीन्द्रां मनवस्तथा । सर्वात्मनः कुतो रूपं निर्गुणस्य कुतो गुणाः
सिद्ध, ऋषींचे इंद्र, आणि मनू सुद्धा त्याला ओळखू शकत नाहीत; मग सर्वांच्या अंतर्यामी असलेल्या निर्गुणाचं रूप किंवा गुण कोण ओळखू शकेल?