पुरुषा योषितश्चापि न हि सूर्खाश्च पण्डिताः । न दुःखिनो जनाःसत्ये सर्वेषां रत्नमन्दिरम्
तेथे पुरुष किंवा स्त्रिया मूर्ख किंवा विद्वान असे कोणीच नाहीत; आणि दुःखी माणसेही नाहीत. खरेच, सर्वांसाठी ते रत्नांनी भरलेले राजवाडेच आहे.
मणिमाणिक्यरत्नौघरत्नस्वर्णसमन्वितम् । न भिक्षुका न रोगार्ताः शोकहीनाश्चहर्षिताः
तेथे मणी, माणिक, रत्नांचे ढीग, सोन्याचे वैभव सर्वत्र आहे; तिथे भिकारी नाहीत, आजारी माणसे नाहीत, सगळे दुःखरहित आणि आनंदी आहेत.
न हि भूषणहीराश्च नरा नार्यश्च केचन । न पापिनो न धूर्ताश्च न क्षुधार्ता न कुत्सिताः
तेथे कोणताही पुरुष किंवा स्त्री अलंकारांशिवाय नाही; पापी, कपटी, उपाशी किंवा हलकट असे कोणीच नाही.
जराहीनाः प्राणिनश्च शश्वद्यौवनसंस्थिताः । आधिव्याधिविहीनाश्च निर्विकाराश्च देहिनः
सर्व जीवांना वार्धक्य नाही, ते नेहमी तरुणच राहतात; त्यांना कोणतीही व्याधी किंवा दुःख लागत नाही, आणि त्यांची शरीरे कधीही बदलत नाहीत.
यदुक्तो वै सत्ययुगे धर्मः सत्यं दयादिकम् । पादहीनश्च त्रेतायां सत्यार्ध द्वापरेऽपि च
सत्ययुगात सांगितलेला धर्म — सत्य, दया वगैरे — त्रेतायुगात एक पाय कमी होतो, आणि द्वापारात अर्धेच सत्य उरते.
धर्मै कपाच्च प्रथमे कलेश्चातिकृशोऽबलः । दुष्टानां दस्युचौर्याणामङ्कुरः प्रभवेद्व्रज
कलियुगाच्या सुरुवातीला धर्म अगदी दुर्बल आणि अशक्त असतो; व्रजमध्ये वाईटपणा, दरोडे आणि चोरी यांची लक्षणे दिसू लागतात.
अधर्मनिरताः केचिद्भीताः संगोपिनस्तथा । भीता गुप्ताश्च पुंश्चल्यौ भीताश्च पारदारिकाः
काही लोक अधर्मात रमलेले असतात, काही घाबरून लपतात; व्यभिचारी स्त्रिया आणि परस्त्रीगामी पुरुषही भीतीने लपून राहतात.
धर्मिष्ठानां भयं शश्वदधर्मिष्ठाश्च कम्पिताः । स्वल्पधर्मरता भूपाः स्वल्पवेदरता द्विजाः
धार्मिक लोक नेहमी भीतीत असतात, आणि अधार्मिक लोकही घाबरलेले असतात; राजे थोड्याशाच धर्मात रमलेले असतात, आणि ब्राह्मण थोड्याशाच वेदाध्ययनात गुंतलेले असतात.
व्रतधर्मरताः केचित्सर्वे स्वच्छन्दगामिनः । यावत्तिष्ठन्ति तीर्थानि यावत्तिष्ठन्ति साधवः
काही जण व्रत आणि धर्मात रमलेले असतात, पण सगळेच आपापल्या इच्छेप्रमाणे वागतात; जोपर्यंत तीर्थक्षेत्रे आणि सज्जन लोक आहेत,
यावत्तिष्ठन्ति ग्रामाणां देवाः शास्त्राणि पूजनम् । तावत्किंचित्तपः सत्यं स्वर्गधर्माश एव च
जोपेक्षा गावातील देवता, शास्त्रे आणि पूजा टिकतात, तोपर्यंत थोडे तप, थोडे सत्य, आणि स्वर्गधर्माची आशा उरते.
कलेर्दोषनिधेस्तात गुण एको महानपि। मानसं संभवेत्पुण्यं सुकृतं न हि दृष्कृतम्
अरे बाळा, जरी कलियुग दोषांनी भरलेले असले तरी त्यात एक मोठा गुण आहे — केवळ मनाने केलेल्या पुण्याला फळ मिळते; चांगल्या कर्मासाठी बाह्य कृती आवश्यक नाही.
तीर्थादिके गते तात नष्टो धर्माश एव च । कलारूपश्च धर्मश्च यथा कुह्वां निशाकरः
अरे बाळा, जेव्हा तीर्थक्षेत्रे आणि धर्माची आशा नाहीशी होते, तेव्हा धर्म केवळ कलियुगाच्या छायेसारखा उरतो, जसा अमावस्येच्या रात्री चंद्र असतो.
नन्द उवाच तीर्थान्येतानि सर्वाणि तिष्ठन्त्येव कियद्दिनम् । साधवो ग्राम्यदेवाश्च शास्त्राण्येतानि वत्सक
नंद म्हणाले: बाळा, ही सर्व तीर्थक्षेत्रे, सज्जन, गावातील देवता आणि ही शास्त्रे किती दिवस टिकतात?
श्रीकृष्ण उवाच कलौ दशसहस्राणि हरिस्तिष्ठति मेदिनीम् । देवानां प्रतिमा बूज्या शास्त्राणि च पुराणकम्
श्रीकृष्ण म्हणाले: कलियुगात हरि दहा हजार वर्षे पृथ्वीवर राहतो; देवतांच्या मूर्तींची पूजा करावी, तसेच शास्त्रे आणि पुराणेही वाचावीत.
तदर्धमपि तीर्थानि गङ्गादीनि सुनिश्चितम् । तदर्ध ग्रामदेवाश्च वेदाश्च विदुषामपि
त्याच्या निम्म्या काळासाठी, गंगा वगैरे तीर्थक्षेत्रे नक्कीच राहतात; त्याच्या अर्ध्या काळासाठी गावातील देवता आणि वेद, अगदी विद्वानांमध्येही, टिकतात.
अधर्मः परिबूर्णश्च तदन्ते च कलौ पितः । एकवर्णा भविष्यन्ति वर्णाश्चत्वार एव च
त्याच्या शेवटी, कलियुगात अधर्म पूर्णपणे पसरतो, बाबा; आणि चारही वर्ण एकच होतात.
न मन्त्रपूतोद्वाहश्च न हि सत्यं न य क्षमा । स्त्रीस्वीकाररतो नित्यं ग्राम्यधर्मप्रधानतः
तेव्हा मंत्रांनी पवित्र केलेले विवाह राहणार नाहीत, सत्य आणि क्षमा उरणार नाही; लोक नेहमी स्त्रियांमध्येच रमतील, आणि गावगाड्याचे धर्मच मुख्य राहतील.
न यज्ञसूत्रं तिलकं ब्राह्मणनां च नित्यशः । संध्याशास्त्रविहीनाश्च विप्रवंशाःश्रुता अपि
ब्राह्मणांकडे नेहमी यज्ञसूत्र किंवा तिलक राहणार नाही; द्विजांचे वंश, जरी शिकलेले असले तरी, संध्यावंदन आणि शास्त्राध्ययनाशिवायच राहतील.
सर्वैः सार्ध च सर्वेषां भक्षणं नियमच्युतम् । अभक्ष्यभक्षा लोकाश्च चतुर्वर्णाश्च लम्पटाः
सगळे मिळून, कुणालाही काही बंधन नाही, योग्य-अयोग्य जे काही मिळेल ते खातात. चारही वर्णांचे लोक लोभी झाले आहेत.
नारीषु न सती काचित्पुंश्चली च गृहे गृहे । करोति तर्जनं कान्तं भृत्यतुल्यं च कम्पितम्
स्त्रियांमध्ये एकही पतिव्रता उरलेली नाही; प्रत्येक घरात बायका आपल्या नवऱ्यांना फसवतात, त्यांना ओरडतात, नोकरासारखे वागवतात आणि घाबरवतात.
जाराय दत्त्वा मिष्टान्नं ताम्बूलं वस्त्रचन्दनम् । न ददात्येव चाऽऽहारं स्वामिने दुःखिने पितः
ती आपल्या प्रियकराला गोड जेवण, तांबूल, कपडे आणि चंदन देते, पण आपल्या दुःखी नवऱ्याला मात्र जेवणही देत नाही.
पुत्रेण भर्त्सितस्तातः शिष्येण भर्त्सितो गुरुः । प्रजाभिस्ताडितो भूपो भूपेन पीडिताः प्रजाः
मुलगा वडिलांना ओरडतो, शिष्य गुरूला ओरडतो, प्रजा राजाला मारते आणि राजा प्रजेला त्रास देतो.
दस्युचोरेश्च दुष्टैश्च शिष्टाश्च परिपीडिताः । सस्यहीना च वसुधा क्षीरहीनाश्च धनेवः
सज्जन लोक दुष्ट दरोडेखोर आणि चोरांकडून त्रासलेले आहेत; जमिनीत पिकं नाहीत आणि गायींना दूध नाही.
स्वल्पक्षीरे घृतं नास्ति नवनीतं च नित्यशः । सत्यहीना जनाः सर्वे नित्यं मिथ्या वदन्ति च
थोड्याशा दुधात तूप मिळत नाही, नेहमी लोण्याचा अभाव असतो; सर्व लोक खोटं बोलतात आणि सत्य कुणातच उरलेलं नाही.
शौचसंध्याशास्त्रहीना ब्राह्मणा वृषवाहकाः । सूपकाराश्च शूद्राणां शूद्राणां शवदाहकाः
ब्राह्मणांकडे शुद्धता, संध्यावंदन आणि वेदाध्ययन नाही; ते बैलगाडी चालवतात. स्वयंपाक करणारे शूद्र आहेत आणि शूद्रच मृतदेह जाळतात.
शूद्रस्त्रीनिरताः शश्वच्छूद्रा विप्रवधूरताः । खादन्ति यस्य विप्रस्य भक्ष्यं च परिपाचकाः
शूद्र नेहमी शूद्र स्त्रियांमध्ये रममाण असतात, आणि शूद्रांना ब्राह्मणांच्या बायकांमध्येही आसक्ती असते; जे स्वयंपाक करतात, तेच ब्राह्मणांचे अन्न खातात.
मातुः परां तस्य पत्नीं शूद्रा गृह्णन्ति लम्पटाः । भृत्यश्च हत्वा राजानं स्वयं राजा भविष्यति
लोभी शूद्र आपल्या मालकाच्या आईच्या बायकोलाही बळजबरीने घेतात; नोकर राजाला मारून स्वतःच राजा होतो.
नारी हत्वा पतिं कामाद्भजेज्जारं च कौतुकात् । पुत्रश्च पितरं हत्वा स्वयं भूपो भविष्यति
बायको कामासाठी नवऱ्याला मारते आणि नंतर प्रियकराशी रमते; मुलगा वडिलांना मारून स्वतः राजा होतो.
सर्वे स्वच्छन्दनिरताः शिश्नोदरपरायणाः । वङ्खरा व्याधियुक्ताश्च कुत्सिताश्च कुचैलकाः
सगळेच आपल्या मनाचे करतात, भोग आणि खाण्यात मग्न असतात; ते वाकडे, आजारी, नीच आणि घाणेरडे कपडे घालणारे असतात.
विक्षुण्णमन्त्रलिप्ताश्च मिथ्यामन्त्रप्रचारकाः । जातिहीनाश्च गुरवो वयोहीनाश्च निन्दकाः
ते चुकीचे मंत्र म्हणतात, खोटे उपदेश पसरवतात, कुळ किंवा वय नसतानाही गुरूगिरी करतात आणि इतरांची निंदा करतात.