वृन्दोवाच धैर्य कुरु महाभाग श्रेष्ठो जातिषु ब्रह्मणः । ब्रह्मणानां तपो मूलं सत्यं वेदव्रतं धृतिः
वृंदा म्हणाली — धीर धर, भाग्यवान ब्राह्मणांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या! ब्राह्मणांचं मूळ हे तप, सत्य, वेदांचे आचरण आणि स्थैर्य आहे.
परस्त्रीसहसंभोगः स्वभावश्चाप्यधर्मिणाम् । अधर्मेणैव हे विप्र दुष्टोऽभद्राणि पश्यति
परस्त्रीशी संबंध ठेवणं हे अधार्मिकांचं स्वभावधर्म आहे. हे ब्राह्मण, अधर्मामुळेच दुष्ट माणसं अशुभ गोष्टी पाहतात.
ततः सपत्ने जयति समूलस्थो विनश्यति । पतिव्रतानां गमने बलात्कारेण निश्चितम्
म्हणूनच, प्रतिस्पर्धी जिंकतो आणि पापात गुंतलेला नाश पावतो. पतिव्रता स्त्रीवर बलात्कार केल्यास, निश्चितपणे त्याचा विनाश होतो.
मातृगामी भवेत्सद्यो ब्रह्महत्याशतं भवेत् । कुम्भीपाके पच्यते च यावच्चन्द्रदिवाकरौ
जो आपल्या आईकडे वाईट हेतूने जातो, त्याला लगेचच शंभर ब्राह्मणहत्येचं पाप लागतं आणि तो चंद्रसूर्य अस्तित्वात असतील तोपर्यंत कुंभिपाक नरकात शिजत राहतो.
प्रदग्धस्तैलतप्तेषु न मृतः सूक्ष्मदेहतः । ताडितो यमदूतैश्च लोहदण़्डेन मूर्धनि
तो उकळत्या तेलाच्या कढईत जळतो, पण सूक्ष्म देह असल्याने मरत नाही. यमदूत त्याच्या डोक्यावर लोखंडी काठीने मारतात.
क्षणं सुखं चिरं दुःखं सर्वनाशस्य कारणम् । अगम्यागमनं दुःखं धर्मिष्ठो नैव वाञ्छति
क्षणभराचं सुख, पण दीर्घकाळाचं दुःख आणि सर्वनाशाचं कारण ठरतं. परस्त्रीशी संबंधाचं दुःख धर्मनिष्ठ माणूस कधीच इच्छित नाही.
क्षमस्वगच्छ भद्रं ते ब्राह्मण ज्ञानदुर्बल । यथा दीपशिखां दृष्ट्वा कीटः पतति निश्चितम्
माफ कर आणि निघून जा, तुझं कल्याण होवो, हे ज्ञानाने दुर्बल ब्राह्मण. जसं किडा दिव्याची ज्वाळा पाहून त्यात पडतो, तसंच.
मिष्टं दृष्ट्वा बडीशाग्रे लुब्धमीनो मृगो यथा । यथा विषाक्तं भक्ष्यं च भुङ्क्ते भोक्ता बुभुक्षितः
जसं लालची मासा कांडीवरचं餌 पाहून पकडला जातो, किंवा भुकेला माणूस विष मिसळलेलं अन्न खातो,
गृह्णाति दुष्टो दुष्टं च विषकुम्भं पयोमुखम् । तथा दृष्ट्वा परस्त्रीणां मुखपद्मं मनोहरम्
तसंच, दुष्ट माणूस दुष्ट गोष्टच उचलतो — जसं विषाने भरलेलं पण वरून दूध असलेलं भांडे. तसंच, दुसऱ्याच्या स्त्रीचं सुंदर कमळासारखं मुख पाहून,
विनाशबीजं मोहेन भ्रान्तो भवति लम्पटः । मुखं च रुचिरं स्त्रीणां श्रोणियुग्मं मनोहरम्
मोहाने अंध झालेला तो वासनाग्रस्त होतो आणि विनाशाचं बीज पेरतो. स्त्रियांचं सुंदर मुख आणि आकर्षक कंबर,
कामाधारं नाशबीजमधर्मस्थलमेव च । भगं नरककुण्डं च लालामूत्रसमन्वितम्
या वासनेचं आसन, विनाशाचं मूळ आणि अधर्माचं ठिकाण आहेत. स्त्रीचं योनी हे नरकाचं खड्डं आहे, जे थुंकी आणि मूत्राने भरलेलं असतं.
दुर्गन्धियुक्तं पापं च यमदण्डस्य कारणम् । यथा लिङ्गं विशत्येव पापयोनौ च योषिताम्
ती दुर्गंधी, पापयुक्त आणि यमाच्या शिक्षेचं कारण आहे. जसा पुरुष पापी स्त्रीच्या गर्भात प्रवेश करतो,
तथा पुमान्विशत्येव रौरवे च युगे युगे । रहस्यं चाऽऽपदं दृष्ट्वा मां तवं धर्षितुमिच्छसि
तसाच तो पुन्हा पुन्हा रौरव नरकात जातो. मला एकटीला आणि संकटात पाहून, तू मला जबरदस्तीने मिळवू इच्छितोस.
अत्रैव सर्वदेवाश्च लोकपालाश्च ब्राह्मणा । जाज्वल्यमानो धर्मश्च साक्षी शास्ता च कर्मणाम्
इथेच सर्व देव, लोकपाल आणि ब्राह्मण, तेजस्वी धर्मासह, साक्षीदार आणि कर्मांचे न्यायाधीश म्हणून उपस्थित आहेत.
यमश्च दण़्डकर्ता च स्थापितो हरिणा स्वयम् । स्वयं कुष्णश्च धर्मात्मा ज्ञानरुपो महेश्वरः
यम, जो शिक्षा देतो, तो स्वतः हरिने इथे नेमला आहे. कुर्ष्ण, धर्मात्मा, आणि महेश्वर — हे ज्ञानस्वरूप — हेही इथे आहेत.
दुर्गा बुद्धिर्मनो ब्रह्म चेन्द्रियाणि सुरास्तथा । सर्वप्राणिषु तिष्ठन्ति साक्षिणाः कर्मणां द्विज
दुर्गा, बुद्धी, मन, ब्रह्मा आणि इंद्रिये, तसेच सर्व देव, हे द्विज, सर्व प्राण्यांमध्ये कर्मांचे साक्षीदार म्हणून वास करतात.
क्व गुप्तं क्व रहस्यं वा ब्रह्मण ज्ञानदुर्बल । क्षमस्व गच्छ भद्रं ते अवध्याश्च द्विजातयः
कुठे गुप्तता, कुठे एकांत, हे ज्ञानाने दुर्बल ब्राह्मण? माफ कर आणि निघून जा, तुझं कल्याण होवो. द्विजांना मारणं वर्ज्य आहे.
शक्ताऽहं भमसात्कर्तुं गच्छ वत्स यथासुखम् । तपस्यासु मम गतमष्टोत्तरशतं युगम्
माझ्यात तुला नष्ट करण्याची शक्ती आहे, पण जा बाळा, जसं तुला हवं तसं. माझ्या तपात मी शंभरआठ युगं घालवली आहेत.
नास्ति गोर्त्र मत्पितुश्च न माता न पिता मम । सर्वान्तरात्मा भगवान्कृष्णो रक्षति मां द्विज
माझं कुठलंच कुळ नाही, ना वडील आहेत, ना आई आहे; द्विजा, सर्वांच्या अंतर्यामी असलेला भगवान कृष्ण मला नेहमीच राखतो.
कृष्णेन स्थापितो धर्मो मां च रक्षति नित्यशः । आदित्यश्च तथा चन्द्रः पवनश्च हुताशनः
कृष्णानं धर्माची स्थापना केली आणि तो मला नेहमीच सांभाळतो; सूर्य, चंद्र, वारा आणि अग्नी हेही मला राखतात.
ब्रह्मा शंभुर्भगवती दुर्गा रक्षति मां सदा । येन शुक्लीकृता हंसाः शुकाश्च हरिताः कृताः
ब्रह्मा, शंकर आणि भगवती दुर्गा हे नेहमीच माझी रक्षा करतात; ज्याच्यामुळे हंस पांढरे झाले आणि पोपट हिरवे झाले.
मयूराश्चित्रिता येन स मे रक्षां करिष्यति । अनाथबालवृद्धानां रक्षकाः सर्वदेवताः
ज्याने मोरांना रंगीबेरंगी केलं, तोच मला संरक्षण देईल; अनाथ, लहान मुलं आणि वृद्ध यांची सर्व देवता राखण करतात.
नारीबुद्व्या न मां धर्मस्त्यक्त्वा गच्छेद्धि सर्वदा । मां मातरं परित्यज्य गच्छ वत्स यथासुखम्
कोणतीही स्त्री किंवा पृथ्वी मला कधीच सोडत नाही, आणि धर्मही मला कधीच टाकत नाही; बाळा, मला म्हणजे तुझ्या आईला सोड आणि हवे तसे जा.
इत्येवमुक्त्वा देवी सा तस्थौ तत्र धरा यथा । आगच्छन्तं च संभोक्तुं मा यान्तं बोधनेन च
अशी वाणी बोलून ती देवी तिथेच पृथ्वीप्रमाणे उभी राहिली; तो येईल, उपभोगेल, जाईल आणि जागा होईल याची वाट पाहू लागली.
शशापेति च सा कोपाद्ब्रह्मपन्धो क्षयो भव । क्षयो भव दुराचार हे पापिष्ठ क्षयो भव
ती रागावून शाप देते— 'ब्रह्मण, नाश होवो! दुष्टा, तुझा नाश होवो! नाशच होवो!'
पुनः शप्तं स्वयं सूर्यो वारयामास यत्नतः । एतसिमन्नन्तरे तात तत्रव जगदीश्वराः
ती पुन्हा शाप देत असताना, सूर्य स्वतः तिला थांबवायचा प्रयत्न करू लागला; एवढ्यात, तिथे जगाचे सर्व देव उपस्थित होते.
आजग्मुरतिसंत्रस्ता ब्रह्मविष्णुशिवादयः । धर्म दृष्ट्वा कलारूपं रुरुदुस्त्रिदशेश्वराः
ब्रह्मा, विष्णू, शंकर आणि इतर देवता घाबरून तिथे आले; धर्म कलिरूपात दिसताच सर्व देवांचे अधिपती रडू लागले.
कृत्वा क्रोडेऽतीव कृशं कुह्वा भीतं यथा विधुम् । निश्चेष्टं मलिनं दग्धं सतीकोपाग्निना व्रज
त्यांनी अतिशय कृश, घाबरलेला, निपचित, मळलेला आणि सतीच्या रागाच्या ज्वाळांनी भाजलेला धर्म कुशीत घेतला.
श्रीभवानुवाच क्षमस्व वृन्दे मद्भक्ते जन्ममृत्युजराहरे । धर्म जीवय मद्भक्तं रक्ष धर्म पतिव्रते
श्रीभगवान म्हणाले— 'वृंदे, माझ्या भक्ताला, जो जन्म, मृत्यू आणि वार्धक्य दूर करतो, त्याला क्षमा कर; धर्माला पुन्हा जिवंत कर, माझ्या भक्ताचे रक्षण कर, हे पतिव्रते.'
ब्रह्मोवाच ध्वान्तपूर्ण जगत्सर्दं विना धर्म बभूव ह । कम्पितौ चन्द्रसूर्यौ च शेषश्चापि वसुंधरा
ब्रह्मा म्हणाले— 'धर्माशिवाय सगळं जग अंधारानं भरून गेलं; चंद्र, सूर्य आणि पृथ्वी सुद्धा थरथर कापू लागले.'