पवित्रा तुलसी देवी स्मरणाद्यस्य सेवनात् । नवग्रहाश्च दिक्पाला भीता यस्य प्रतापतः
तुलसी देवी, त्याच्या स्मरणाने आणि सेवेमुळे पवित्र होते; नवग्रह आणि दिक्पाळ त्याच्या तेजामुळे भयभीत असतात.
ब्रह्मण्डेषु च सर्वेषु ब्रह्मविष्णुशिवात्मकाः । अन्ये ये ये सुरेशाश्च शेषाद्या मुनयस्तथा
सर्व ब्रह्मांडांमध्ये ब्रह्मा, विष्णु, शिव आणि इतर सर्व देवांचे अधिपती, तसेच शेष आणि ऋषी, हे सर्व त्याच्याच स्वरूपाचे आहेत.
केचित्कलास्वरूपाश्चाप्यंशरूपाश्च केचन । केचित्कलांशाः कृष्णस्य केचिच्च परमात्मनः
काही जण कृष्णाच्या अंशांचे रूप आहेत, काही केवळ अंशांचेच रूप आहेत; काही कृष्णाच्या अंशांचे आणि काही परमात्म्याच्या अंशांचे आहेत.
पतिमिच्छसि कल्याणि प्रकृतेः परमीश्वरम् । गोलोके राधिका साध्यो नान्येषां च कदाचन
शुभे, तुला प्रकृतीच्या परमेश्वराला पती म्हणून मिळवायचं आहे; पण गोलोकात फक्त राधिकाच पत्नी म्हणून मिळू शकते, दुसरी कोणतीही नाही.
मां भजस्व महाभागे नृपाणामीश्वरं पतिम् । बलवन्तं च देवेभ्यो दैत्येभ्यश्च वरानने
भाग्यवती, राजांचा स्वामी आणि तुझा पती असलेल्या मला, जो देवांपेक्षा आणि दैत्यांपेक्षा बलवान आहे, तू भक्ती कर.
सुखानि यानि कल्याणि त्रिषु लोकेषु सन्ति वै । भुङ्क्ष्व तान्येव सर्वाणि मत्प्रसादान्न संशयः
तीनही लोकांत जी सर्व सुखं आहेत, ती सर्व सुखं माझ्या कृपेने तू उपभोग, यात काहीच शंका नाही.
सप्तसागलपारे च काञ्चनी रुचिरा वरे । देवानां क्रीडनार्थाय विधात्रा निर्मिता पुरी
सात समुद्रांच्या पलीकडे, देवांच्या खेळासाठी विधात्याने बनवलेली एक सुंदर सोन्याची नगरी आहे.
तत्रैव गच्छभद्रं ते रम रामे मया सह । महेन्द्रस्य प्रियवनं पुष्पोद्यानसमन्वितम्
तिथे जा, तुझं कल्याण होवो, हे रामे, माझ्यासोबत महेंद्राचं प्रिय वन, फुलांच्या बागांनी सजलेलं, तिथे आनंद लुट.
गच्छ स्वर्णमयीं लङ्कां नानारत्नविभूषिताम् । तत्रैव गच्छ भद्रं ते रमo
सोन्याची, विविध रत्नांनी सजलेली लंका तिथे आहे; तिथेच जा, तुझं कल्याण होवो, हे रामे, तिथे रम.
विस्पन्दकं सुवसनं नन्दकं पुष्पभद्रकम् । तत्रैव गच्छ भद्रं ते रमo
विस्पंदक, सुवसन, नंदक आणि पुष्पभद्रक या ठिकाणीही तिथेच जा, तुझं कल्याण होवो, हे रामे, तिथे रम.
सुमेरुगह्वरं वाऽपि क्षीरोर्द वा मनोहरम् । तत्रैव गच्छ भद्रं ते रमo
सुमेरूच्या गुहेत किंवा मोहक क्षीरसागरातही तिथेच जा, तुझं कल्याण होवो, हे रामे, तिथे रम.
सत्यलोकं ब्रह्मलोकं रम्यं सद्म रहःस्थलम् । तत्रैव गच्छ भद्रं ते रमo
सत्यलोक, ब्रह्मलोक, रमणीय महाल, गुप्त स्थान—या सर्व ठिकाणी तिथेच जा, तुझं कल्याण होवो, हे रामे, तिथे रम.
मलये निलयं रम्यं रत्नेन्द्रसारनिर्मितम् । सुगन्धियुक्तं सततं शुद्धं चन्दनवायुना
मलय पर्वतावर, रत्नांच्या सारांशातून बनवलेलं, नेहमी सुगंधी आणि शुद्ध, चंदनाच्या वाऱ्याने भरलेलं सुंदर निवासस्थान आहे.
मालती यूथिका रम्या केतकी माधवी तथा । चारुचम्पकपुष्पाणां गन्धेन सुमनोहरम्
मालती, युथिका, रम्य केतकी, माधवी आणि सुंदर चंपक फुलांच्या सुगंधाने ते ठिकाण अत्यंत मनोहारी आहे.
पिकानां भ्रमराणां च मधुरध्वनिसंयुतम् । तत्रैव गच्छ भद्रं ते रमo
कोकिळा आणि भुंगे यांच्या मधुर आवाजाने ते ठिकाण गूंजत असतं; तिथेच जा, तुझं कल्याण होवो, हे रामे, तिथे रम.
इन्द्रस्य वरुणास्यैव वायोरपि यमस्य च । धनेश्वरस्य बह्रेश्च धर्मस्य शशिनस्तथा
इंद्र, वरुण, वायू, यम, धनाध्यक्ष, बह्र, धर्म आणि चंद्र—या सर्वांच्या.
सुरम्यं लोकमेतेषां मध्ये तेवि यथेच्छसि । तत्रैव गच्छ भद्रं ते रमo
या सर्वांच्या रम्य लोकांमध्ये, तुला जिथे हवं तिथे जा; तिथेच जा, तुझं कल्याण होवो, हे रामे, तिथे रम.
रत्नद्वीपं मणिद्वीपं रम्यं चन्द्रसरोवरम् । तत्रैव गच्छ भद्रं ते रमo
रत्नद्वीप, मणिद्वीप, रमणीय चंद्रसरावर—या सर्व ठिकाणी तिथेच जा, तुझं कल्याण होवो, हे रामे, तिथे रम.
इत्येवमुक्त्वा संभोक्तुं गच्छन्तं तं छलेन च । न वास्तवपरीक्षार्थं सतीत्वं बोधितुं व्रज
असं म्हणून, त्याला फसवून पाहण्यासाठी, खरी परीक्षा नाही तर तिचं सतीत्व दाखवण्यासाठी ती त्याच्या मागे गेली.
उवाच सा नृपसुता कोपवक्त्रास्यलोचना । हितं सत्यं योगयुक्तं धर्मार्थं च यशस्करम्
राजकन्या रागाने भरलेल्या चेहऱ्याने आणि डोळ्यांनी, हितकारक, सत्य, योगयुक्त, धर्मासाठी आणि कीर्ती मिळवून देणारी अशी वचने बोलली.
वृन्दोवाच धैर्य कुरु महाभाग श्रेष्ठो जातिषु ब्रह्मणः । ब्रह्मणानां तपो मूलं सत्यं वेदव्रतं धृतिः
वृंदा म्हणाली — धीर धर, भाग्यवान ब्राह्मणांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या! ब्राह्मणांचं मूळ हे तप, सत्य, वेदांचे आचरण आणि स्थैर्य आहे.
परस्त्रीसहसंभोगः स्वभावश्चाप्यधर्मिणाम् । अधर्मेणैव हे विप्र दुष्टोऽभद्राणि पश्यति
परस्त्रीशी संबंध ठेवणं हे अधार्मिकांचं स्वभावधर्म आहे. हे ब्राह्मण, अधर्मामुळेच दुष्ट माणसं अशुभ गोष्टी पाहतात.
ततः सपत्ने जयति समूलस्थो विनश्यति । पतिव्रतानां गमने बलात्कारेण निश्चितम्
म्हणूनच, प्रतिस्पर्धी जिंकतो आणि पापात गुंतलेला नाश पावतो. पतिव्रता स्त्रीवर बलात्कार केल्यास, निश्चितपणे त्याचा विनाश होतो.
मातृगामी भवेत्सद्यो ब्रह्महत्याशतं भवेत् । कुम्भीपाके पच्यते च यावच्चन्द्रदिवाकरौ
जो आपल्या आईकडे वाईट हेतूने जातो, त्याला लगेचच शंभर ब्राह्मणहत्येचं पाप लागतं आणि तो चंद्रसूर्य अस्तित्वात असतील तोपर्यंत कुंभिपाक नरकात शिजत राहतो.
प्रदग्धस्तैलतप्तेषु न मृतः सूक्ष्मदेहतः । ताडितो यमदूतैश्च लोहदण़्डेन मूर्धनि
तो उकळत्या तेलाच्या कढईत जळतो, पण सूक्ष्म देह असल्याने मरत नाही. यमदूत त्याच्या डोक्यावर लोखंडी काठीने मारतात.
क्षणं सुखं चिरं दुःखं सर्वनाशस्य कारणम् । अगम्यागमनं दुःखं धर्मिष्ठो नैव वाञ्छति
क्षणभराचं सुख, पण दीर्घकाळाचं दुःख आणि सर्वनाशाचं कारण ठरतं. परस्त्रीशी संबंधाचं दुःख धर्मनिष्ठ माणूस कधीच इच्छित नाही.
क्षमस्वगच्छ भद्रं ते ब्राह्मण ज्ञानदुर्बल । यथा दीपशिखां दृष्ट्वा कीटः पतति निश्चितम्
माफ कर आणि निघून जा, तुझं कल्याण होवो, हे ज्ञानाने दुर्बल ब्राह्मण. जसं किडा दिव्याची ज्वाळा पाहून त्यात पडतो, तसंच.
मिष्टं दृष्ट्वा बडीशाग्रे लुब्धमीनो मृगो यथा । यथा विषाक्तं भक्ष्यं च भुङ्क्ते भोक्ता बुभुक्षितः
जसं लालची मासा कांडीवरचं餌 पाहून पकडला जातो, किंवा भुकेला माणूस विष मिसळलेलं अन्न खातो,
गृह्णाति दुष्टो दुष्टं च विषकुम्भं पयोमुखम् । तथा दृष्ट्वा परस्त्रीणां मुखपद्मं मनोहरम्
तसंच, दुष्ट माणूस दुष्ट गोष्टच उचलतो — जसं विषाने भरलेलं पण वरून दूध असलेलं भांडे. तसंच, दुसऱ्याच्या स्त्रीचं सुंदर कमळासारखं मुख पाहून,
विनाशबीजं मोहेन भ्रान्तो भवति लम्पटः । मुखं च रुचिरं स्त्रीणां श्रोणियुग्मं मनोहरम्
मोहाने अंध झालेला तो वासनाग्रस्त होतो आणि विनाशाचं बीज पेरतो. स्त्रियांचं सुंदर मुख आणि आकर्षक कंबर,