राजा संपूज्य तां भक्त्या तस्थौ पत्नींसर्प्य च । सा विज्ञाय प्रसूं तातं कृत्वा च विनयं सुदा
राजाने तिला भक्तीने पूजून पत्नी म्हणून स्वीकारले; तिने आपला पिता ओळखून मोठ्या नम्रतेने वागणूक दिली.
ययौ पुण्यवनं रम्यं तपसे यमृनान्तिकम् । तत्तपस्यावनं यस्मात्तस्माद्दृन्दावनं स्मृतम्
ती यमुनाजवळील रम्य पुण्यवनात तप करण्यासाठी गेली; तिच्या तपामुळे तेवन 'वृंदावन' म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
तपसा वरयामास मां वरं च वरं वरम् । ब्रह्मा ददौ वरं तस्यै पश्यात्कृष्णं लभेष्यसि
तिने कठोर तप करून मला पुन्हा पुन्हा वर मागितला; ब्रह्मदेवाने तिला वर दिला, 'तुला कृष्णाचे दर्शन होईल.'
स चैकदा नदीतीने वसन्ते सस्मिता सती । शयाना पुष्पशय्यायां रत्नाभरणभूषिता
एकदा वसंत ऋतूत ती नदीच्या काठी फुलांच्या शय्येवर हसत झोपली होती, अंगावर रत्नांची अलंकारं घातलेली होती.
ब्रह्मा परीक्षितुं यातःसाध्वीं च सुमनोहराम् । ददर्श कन्या रहसि युवानं पुरुषं परम्
ब्रह्मदेव तिला पाहण्यासाठी गेला; त्याने तिला एकटी आणि तिच्यासोबत एक तेजस्वी तरुण पाहिला.
चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं रत्नभूषणभूषितम् । सस्मीतं कामुकं रम्यं रमणीनां च वाञ्छितम्
त्याच्या सर्व अंगाला चंदन लावलेले होते, तो रत्नांनी सजलेला, हसरा, आकर्षक आणि स्त्रियांना प्रिय असा होता.
यथा षोडशवर्षीयं कुमारं कनकप्रभम् । कोटिकन्दर्पलीलाभं वीताम्बरधरं वरम्
तो सोळा वर्षांचा तरुणासारखा, सोन्यासारखा तेजस्वी, कोटी कामदेवांपेक्षा जास्त आकर्षक, पिवळ्या वस्त्रांनी सुशोभित आणि सर्वांत उत्तम असा दिसत होता.
शरत्पार्वणाचन्द्रास्यं शरत्पद्मसुलोचनम् । दृष्ट्वा तं च समुत्थाय वासयामास संनिधौ
त्याचा चेहरा शरद ऋतूतील पौर्णिमेच्या चंद्रासारखा उजळ, डोळे शरदाच्या कमळासारखे सुंदर; तिला तो दिसताच ती उठली आणि त्याचे स्वागत केले.
पूजां चकार भक्त्या च फलं मूलं ददौ मुदा। सुवा सितं जलं दत्त्वा प्रणनाम मुदाऽन्विता
तिने भक्तीभावाने पूजा केली, आनंदाने फळे आणि कंद दिली; शुद्ध पांढरे पाणी अर्पण करून ती हर्षाने वाकली.
पूजां गृहीत्वा मुदितः सादरं तामुवाच ह । विप्ररूपी च भगवान्प्रज्वलन्ब्रह्मातेजसा
पूजा स्वीकारून तो आनंदाने आणि आदराने तिला म्हणाला; तो ब्राह्मण रूपात, ब्रह्मतेजाने झळाळणारा भगवंत होता.
धर्म उवाच भवती कस्य कन्या वा किं ते नाम मनोहरे । किं करोषि रहस्येव तन्मे कथितुमर्हसि
धर्म म्हणाले: सुंदर स्त्री, तू कोणाची मुलगी आहेस? तुझे नाव काय? तू इथे एकटी काय करतेस? मला सांग.
कस्य हेतोस्तपस्या ते किं वा वाञ्छसि सुन्दरि । वरं वृणीष्व भद्रं ते यत्ते मनसि वाञ्छितम्
तू तपस्या का करतेस? तुला काय हवे आहे, सुंदर स्त्री? तुझ्या मनात जे काही इच्छा आहे, ते वर माग, तुझ्या कल्याणासाठी.
वृन्दोवाच विप्र केदारकन्याऽहं वृन्दा वृन्दावने स्थिता । तपः करोमि रहसि चिन्तयामि हरिं पतिम्
वृंदा म्हणाली: ब्राह्मण, मी केदाराची कन्या वृंदा आहे, वृंदावनात राहते; मी गुप्तपणे तप करते आणि हरिला पती म्हणून चिंतन करते.
यदि दातुं समर्थोऽसि देहि मे वाञ्छितं वरम् । असमर्थोऽसि चेद्गच्छ किं ते प्रश्नेन ब्राह्मण
जर तुला देणे शक्य असेल तर मला हवी असलेली कृपा दे; नाही शक्य असेल तर जा—मग मला का विचारतोस, ब्राह्मण?
धर्म उवाच निरीहमवितर्क्यं च परमात्मानमीश्वरम् । निर्गुणं च निराकारं भक्तानुग्रहविग्रहम्
धर्म म्हणाले: परमात्मा, ईश्वर, हा इच्छारहित, शंका नसलेला, निर्गुण, निराकार आहे; पण भक्तांवर कृपा करण्यासाठी तो रूप धारण करतो.
का क्षमा तं पतिं कर्तुं विना लक्षमीं सरस्वतीम्
लक्ष्मी आणि सरस्वती यांच्याशिवाय कोण त्याला पती करू शकते?
गोलोके द्विभुजस्यापि श्रीवंशीवदनस्य च । किशोरगोपवेषस्य परिपूर्णतमस्य च
गोलोकात, दोन हातांचा, वंशी धरलेला, गवळणीच्या वेषातील किशोर, हा पूर्णतेचा मूर्तिमंत स्वरूप आहे.
तस्य भार्या स्वयं राधा महालक्ष्मीः परात्परा । ब्रह्मस्वरूपा परमा परमात्मानमीश्वरम्
त्याची पत्नी म्हणजे राधा, तीच महालक्ष्मी, सर्वश्रेष्ठ; तीच ब्रह्मस्वरूप, परम, परमात्मा आणि ईश्वर आहे.
भजते सततं शान्तं सुरम्यं श्यामसुन्दरम् । कोटिकन्दर्पसौन्दर्यनिन्दितं सुकलेवरम्
ती नेहमी शांत, रमणीय, श्यामसुंदराचे भक्तीपूर्वक पूजन करते, ज्याचे सौंदर्य कोटी कामदेवांनाही लाजवते.
अमूल्यरत्नाभरणं सत्यं च नित्यविग्रहम् । पीताम्बरधरं रम्यं दातारं सर्वसंपदाम्
तो अमूल्य रत्नांनी मढवलेला, खरा आणि नित्यस्वरूप, पिवळ्या वस्त्रांनी शोभणारा, सुंदर आणि सर्व संपत्ती देणारा आहे.
श्रीकृष्णश्च द्विधारूपो द्विभुजश्च चतुर्भुजः । चतुर्भुजश्च वैकुण्ठे गोलोके द्विभुजः स्वयम्
श्रीकृष्णाला दोन रूपे आहेत—दोन हातांचे आणि चार हातांचे; वैकुंठात तो चार हातांचा असतो, पण गोलोकात तो नेहमी दोन हातांचा असतो.
यन्निमेषो भवेद्वृन्दे ब्रह्मणः पततेन च । पञ्चविंशत्सहस्रेणा युगेनेन्द्रस्य पातनम्
वृंदा, त्याच्या एका डोळ्याच्या पापण्याचा वेळ ब्रह्मदेवाच्या पतनाइतका आहे, आणि पंचवीस हजार युगांनी इंद्राचा पतन जसा होतो तसा.
चतुर्दशेन्द्रावच्छिन्नकालेन ब्रह्मणो दिनम् । तावतीति निशा तस्य विधातुर्जगतामपि
चौदा इंद्रांच्या काळाने ब्रह्मदेवाचा एक दिवस मोजला जातो; तेवढाच काळ जगतांचा विधाता याची रात्र असते.
एवं त्रिंशद्दिनैर्मासं द्विषट्के मासि वर्षकम् । एवं शतायुस्तस्यैव निबोध बोधतत्परम्
अशा तीस दिवसांनी एक महिना होतो; दोन महिने मिळून एक ऋतु, आणि असेच एक वर्ष; त्याचे आयुष्य शंभर वर्षांचे असते, हे नीट समजून घे.
यावज्जीवनपर्यन्तं सेवन्ते सनकादयः । कल्पानां कोटिकोटिं च तन्न साध्याश्चयो विभुः
सनक आणि इतर मुनी आपले संपूर्ण आयुष्य, अगणित कल्पांपर्यंत त्या सर्वव्यापी परमेश्वराची सेवा करतात, तरीही त्यांना तो कधीच प्राप्त होत नाही.
सहस्रवक्त्रः शेषश्च सेवते च जपन्सदा । दिवानिशं च यं भक्त्या कल्पकोटिशतं शतम्
शेष, ज्याला हजार तोंडे आहेत, तो दिवस-रात्र भक्तीभावाने त्याची नावे जपत, कोट्यवधी कल्पांपर्यंत त्याची सेवा करतो.
तन्न साध्यो हितकरो दुराराध्यः परात्परः । ब्रह्मा ब्रह्मास्वरूपं तं भजेज्जन्मनि जन्मनि
तो परमेश्वर कल्याणकारी असूनही, प्राप्त होणे अत्यंत कठीण आहे; तो सर्वश्रेष्ठ आहे. ब्रह्मा, ब्रह्मस्वरूप होऊन, प्रत्येक जन्मात त्याची भक्ती करतो.
वक्त्रैश्चतुर्भिः सततं स्तौति नित्यं सनातनम् । वेदेऽनिर्वचनीयश्च वेदानां जनको विधिः
चार मुखांनी ब्रह्मा नेहमी त्या सनातन परमेश्वराची स्तुती करतो; वेदांत त्याचे वर्णन करता येत नाही, आणि वेदांचा जन्मदाता तोच आहे.
विधाता फलदाता च दाता च सर्वसंपदाम् । तन्न साध्यो हि भगवान्कालकालान्तकः
तोच सृष्टीकर्ता, फळ देणारा आणि सर्व संपत्तीचा दाता आहे; तो काळाचा आणि मृत्यूचाही नाश करणारा भगवंत सहज मिळत नाही.
संहारकर्ता जगतां कलया रुद्ररूपतः । स स्तौति पञ्चवक्त्रेण कोऽन्योऽन्यस्यापि का कथा
रुद्रस्वरूपाने, तो जगाचा संहार करणारा आहे; पाच मुखांनी तो त्याची स्तुती करतो. दुसरा कोण आहे, आणि दुसऱ्याची काय कथा?