घृतकुल्या मधुकुल्या दधिकुल्या मनोहराः । गुडकुल्या दुग्धकुल्या नित्यं प्रार्थनमीप्सितम्
त्याने तुपाचे, मधाचे, दह्याचे, गुळाचे आणि दूधाचे सुंदर ढीग नेहमी सर्वांची इच्छा पूर्ण करत ब्राह्मणांना दिले.
प्रातरारभ्य संध्यान्तं विप्राणां भोजनं तथा । दुःशिनां भिक्षुकाणां च धनदानं यथोचितम्
त्याने सकाळपासून संध्याकाळपर्यंत ब्राह्मणांसाठी जेवणाची सोय केली आणि गरजू व भिकाऱ्यांना योग्य ते धन दिले.
फलमूलाशनो राजा वैष्णवश्च जितेन्द्रियः । सर्व मदर्पणं कृत्वाऽजपन्मां च दिवानिशम्
राजा, जो वैष्णव होता आणि ज्याने आपल्या इंद्रियांवर विजय मिळवला होता, तो फक्त फळं आणि कंद खात असे, सर्व काही माझ्या चरणी अर्पण करत आणि दिवस-रात्र माझे नामस्मरण करत असे.
एकदा सूपकारश्च तमुवाच नृपेश्वरम् । विप्राणां भोजनायैव दशलक्षमुपस्थितम्
एकदा मुख्य स्वयंपाकी राजाला म्हणाला, 'ब्राह्मणांच्या जेवणासाठी दहा लाख लोक जमले आहेत.'
भुञ्जते ब्राह्मणाश्चाद्य रूक्षमन्नं वद प्रभो । कुर्वन्तु भक्षणं ते वै विप्राः सूपादिना नृप
'आज ब्राह्मण कोरडं अन्न खात आहेत, राजन; त्यांनी सूप वगैरे पदार्थांसह जेवावं अशी कृपा करा.'
चतुर्योजनपर्यन्तमधिकारो नृपस्य च । यो राजा तच्छतसुणः स एव मण्डलेश्वरः
राजाचे राज्य चार योजनांपर्यंत पसरले होते; जो राजा शंभरपट कर घेतो, तो त्या प्रदेशाचा स्वामी मानला जातो.
तत्तद्दशगुणो राजा राजेन्द्रः परिकीर्तितः । राजेन्द्राणां पञ्चलक्षं नित्यं केदारसंसदि
तो राजा दहा पट मोठा म्हणून प्रसिद्ध आहे; राजाधिराजांच्या पाच लाख नेहमी त्या क्षेत्रात एकत्र येतात.
अमूल्यरत्नमाणिक्यं मुक्ताहीरं मणीश्वरम् । गजरत्नमश्वरत्नं केदाराय करं ददौ
त्याने केदाराला अमूल्य रत्न, माणिक, मोती, हिरा, उत्तम रत्न, तसेच हत्ती आणि घोड्यांची रत्नं कर म्हणून दिली.
कमलाकलया जाता यज्ञकुण्डसमुद्भवाः । वह्रिशुद्धांसुकाधाना रत्नभूषणभूषिता
कमळातून आणि यज्ञकुंडातून उत्पन्न झालेल्या, शुद्ध वस्त्रं परिधान केलेल्या आणि रत्नांनी सजलेल्या त्या कन्या तेजाने उजळून निघाल्या.
कामुकी कामिनीश्रेष्ठा कन्या कमललोचना । कन्याऽस्मि ते महाराजेत्युवाच नृपतिं च सा
प्रेमळ, सुंदर, कमळासारख्या डोळ्यांची ती कन्या राजाला म्हणाली, 'महाराज, मी तुमची कन्या आहे.'
राजा संपूज्य तां भक्त्या तस्थौ पत्नींसर्प्य च । सा विज्ञाय प्रसूं तातं कृत्वा च विनयं सुदा
राजाने तिला भक्तीने पूजून पत्नी म्हणून स्वीकारले; तिने आपला पिता ओळखून मोठ्या नम्रतेने वागणूक दिली.
ययौ पुण्यवनं रम्यं तपसे यमृनान्तिकम् । तत्तपस्यावनं यस्मात्तस्माद्दृन्दावनं स्मृतम्
ती यमुनाजवळील रम्य पुण्यवनात तप करण्यासाठी गेली; तिच्या तपामुळे तेवन 'वृंदावन' म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
तपसा वरयामास मां वरं च वरं वरम् । ब्रह्मा ददौ वरं तस्यै पश्यात्कृष्णं लभेष्यसि
तिने कठोर तप करून मला पुन्हा पुन्हा वर मागितला; ब्रह्मदेवाने तिला वर दिला, 'तुला कृष्णाचे दर्शन होईल.'
स चैकदा नदीतीने वसन्ते सस्मिता सती । शयाना पुष्पशय्यायां रत्नाभरणभूषिता
एकदा वसंत ऋतूत ती नदीच्या काठी फुलांच्या शय्येवर हसत झोपली होती, अंगावर रत्नांची अलंकारं घातलेली होती.
ब्रह्मा परीक्षितुं यातःसाध्वीं च सुमनोहराम् । ददर्श कन्या रहसि युवानं पुरुषं परम्
ब्रह्मदेव तिला पाहण्यासाठी गेला; त्याने तिला एकटी आणि तिच्यासोबत एक तेजस्वी तरुण पाहिला.
चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं रत्नभूषणभूषितम् । सस्मीतं कामुकं रम्यं रमणीनां च वाञ्छितम्
त्याच्या सर्व अंगाला चंदन लावलेले होते, तो रत्नांनी सजलेला, हसरा, आकर्षक आणि स्त्रियांना प्रिय असा होता.
यथा षोडशवर्षीयं कुमारं कनकप्रभम् । कोटिकन्दर्पलीलाभं वीताम्बरधरं वरम्
तो सोळा वर्षांचा तरुणासारखा, सोन्यासारखा तेजस्वी, कोटी कामदेवांपेक्षा जास्त आकर्षक, पिवळ्या वस्त्रांनी सुशोभित आणि सर्वांत उत्तम असा दिसत होता.
शरत्पार्वणाचन्द्रास्यं शरत्पद्मसुलोचनम् । दृष्ट्वा तं च समुत्थाय वासयामास संनिधौ
त्याचा चेहरा शरद ऋतूतील पौर्णिमेच्या चंद्रासारखा उजळ, डोळे शरदाच्या कमळासारखे सुंदर; तिला तो दिसताच ती उठली आणि त्याचे स्वागत केले.
पूजां चकार भक्त्या च फलं मूलं ददौ मुदा। सुवा सितं जलं दत्त्वा प्रणनाम मुदाऽन्विता
तिने भक्तीभावाने पूजा केली, आनंदाने फळे आणि कंद दिली; शुद्ध पांढरे पाणी अर्पण करून ती हर्षाने वाकली.
पूजां गृहीत्वा मुदितः सादरं तामुवाच ह । विप्ररूपी च भगवान्प्रज्वलन्ब्रह्मातेजसा
पूजा स्वीकारून तो आनंदाने आणि आदराने तिला म्हणाला; तो ब्राह्मण रूपात, ब्रह्मतेजाने झळाळणारा भगवंत होता.
धर्म उवाच भवती कस्य कन्या वा किं ते नाम मनोहरे । किं करोषि रहस्येव तन्मे कथितुमर्हसि
धर्म म्हणाले: सुंदर स्त्री, तू कोणाची मुलगी आहेस? तुझे नाव काय? तू इथे एकटी काय करतेस? मला सांग.
कस्य हेतोस्तपस्या ते किं वा वाञ्छसि सुन्दरि । वरं वृणीष्व भद्रं ते यत्ते मनसि वाञ्छितम्
तू तपस्या का करतेस? तुला काय हवे आहे, सुंदर स्त्री? तुझ्या मनात जे काही इच्छा आहे, ते वर माग, तुझ्या कल्याणासाठी.
वृन्दोवाच विप्र केदारकन्याऽहं वृन्दा वृन्दावने स्थिता । तपः करोमि रहसि चिन्तयामि हरिं पतिम्
वृंदा म्हणाली: ब्राह्मण, मी केदाराची कन्या वृंदा आहे, वृंदावनात राहते; मी गुप्तपणे तप करते आणि हरिला पती म्हणून चिंतन करते.
यदि दातुं समर्थोऽसि देहि मे वाञ्छितं वरम् । असमर्थोऽसि चेद्गच्छ किं ते प्रश्नेन ब्राह्मण
जर तुला देणे शक्य असेल तर मला हवी असलेली कृपा दे; नाही शक्य असेल तर जा—मग मला का विचारतोस, ब्राह्मण?
धर्म उवाच निरीहमवितर्क्यं च परमात्मानमीश्वरम् । निर्गुणं च निराकारं भक्तानुग्रहविग्रहम्
धर्म म्हणाले: परमात्मा, ईश्वर, हा इच्छारहित, शंका नसलेला, निर्गुण, निराकार आहे; पण भक्तांवर कृपा करण्यासाठी तो रूप धारण करतो.
का क्षमा तं पतिं कर्तुं विना लक्षमीं सरस्वतीम्
लक्ष्मी आणि सरस्वती यांच्याशिवाय कोण त्याला पती करू शकते?
गोलोके द्विभुजस्यापि श्रीवंशीवदनस्य च । किशोरगोपवेषस्य परिपूर्णतमस्य च
गोलोकात, दोन हातांचा, वंशी धरलेला, गवळणीच्या वेषातील किशोर, हा पूर्णतेचा मूर्तिमंत स्वरूप आहे.
तस्य भार्या स्वयं राधा महालक्ष्मीः परात्परा । ब्रह्मस्वरूपा परमा परमात्मानमीश्वरम्
त्याची पत्नी म्हणजे राधा, तीच महालक्ष्मी, सर्वश्रेष्ठ; तीच ब्रह्मस्वरूप, परम, परमात्मा आणि ईश्वर आहे.
भजते सततं शान्तं सुरम्यं श्यामसुन्दरम् । कोटिकन्दर्पसौन्दर्यनिन्दितं सुकलेवरम्
ती नेहमी शांत, रमणीय, श्यामसुंदराचे भक्तीपूर्वक पूजन करते, ज्याचे सौंदर्य कोटी कामदेवांनाही लाजवते.
अमूल्यरत्नाभरणं सत्यं च नित्यविग्रहम् । पीताम्बरधरं रम्यं दातारं सर्वसंपदाम्
तो अमूल्य रत्नांनी मढवलेला, खरा आणि नित्यस्वरूप, पिवळ्या वस्त्रांनी शोभणारा, सुंदर आणि सर्व संपत्ती देणारा आहे.