श्रीकृष्ण उवाच पुरातु ब्रह्मणाः पुत्रो मनुः स्वांयभुवस्तथा । तस्य स्त्री शतरूपा च धन्या मान्या च योषिताम्
श्रीकृष्ण म्हणाले: पूर्वी ब्रह्मदेवांचा पुत्र मनू, स्वायंभुव, जन्माला आला; त्याची पत्नी शतरूपा, स्त्रियांमध्ये धन्य आणि मान्य होती.
प्रियव्रतोत्तानपादौ तयोः पुत्रौ बभूवतुः । उत्तानपादपुत्रश्च ध्रुव एव महायशाः
त्यांना प्रियव्रत आणि उत्तानपाद हे दोन पुत्र झाले; उत्तानपादाचा पुत्र म्हणजेच प्रसिद्ध ध्रुव.
तत्पुत्रो नन्दसावर्णिः केदारश्च तदात्मजः । सप्तद्वीपपतिः श्रीमान्केदारो वैष्णवः स्वयम्
त्याचा मुलगा नंदसावर्णी आणि त्याचा मुलगा केदार; सात द्वीपांचा राजा केदार स्वतः वैष्णव होता.
तस्य रक्षानिमित्तेन सत्सभायां सुदर्शनम् । गवां लक्षं शुद्धं स्वर्णशृङ्गं च भूषितम्
त्याच्या रक्षणासाठी, सभेत, सुदर्शनाला एक लक्ष शुद्ध, सोन्याच्या शिंगांनी सजवलेल्या गायी दिल्या.
वह्निशुद्धानि वस्त्राणि दत्तानि वरुणेन च । सुवर्णानां तथा लक्षं सर्वसस्यां वसुंधराम्
वरणाने अग्नीशुद्ध वस्त्रे दिली; तसेच एक लक्ष सोन्याच्या वस्तू आणि पृथ्वीवरील सर्व पिकं दिली.
मणिरत्नं च मुक्ताश्च हीरकं परमं तथा । माणिक्यामश्वरत्नानां लक्षं लक्षं चहस्तिनाम्
त्याने मौल्यवान दगड, मोती, उत्तम हिरा, एक लक्ष माणिक, आणि एक लक्ष हत्ती दिले.
रौप्यं प्रवालं मिष्टान्नं शतधान्याचलं वरम् । नित्यं नित्यं ब्राह्मणेम्यो ददौ च रत्नभूषणाम्
चांदी, प्रवाळ, गोड पदार्थ आणि उत्तम धान्याचा डोंगर दिला; तो नेहमी ब्राह्मणांना रत्न आणि दागिने देत असे.
शतलक्षं ब्राह्मणानां भोजयामास नित्यशः । जलभोजनपात्राणि सुवर्णानां ददौ नृपः
त्याने दररोज शंभर हजार ब्राह्मणांना जेवू घातले; राजाने पाण्याची आणि जेवणाची सोन्याची भांडी दिली.
सुवर्णानां यज्ञसूत्रमङ्गुलीयकमुत्तमम् । आसनं स्वर्णरत्नानां ब्राह्मणेभ्यो ददौ मुदा
त्याने आनंदाने ब्राह्मणांना सोन्याचा यज्ञसूत्र, सोन्याची अंगठी आणि सोन्या-मौल्यवान रत्नांनी बनवलेली आसनं दिली.
ब्राह्मणानां च लक्षं च सूपकारं नृपस्य च । ब्राह्मणानां द्विलक्षं च परिवेषणकारकम्
त्याने ब्राह्मणांसाठी आणि राजासाठी एक लाख स्वयंपाकी, आणि ब्राह्मणांसाठी दोन लाख जेवण वाढणारे दिले.
घृतकुल्या मधुकुल्या दधिकुल्या मनोहराः । गुडकुल्या दुग्धकुल्या नित्यं प्रार्थनमीप्सितम्
त्याने तुपाचे, मधाचे, दह्याचे, गुळाचे आणि दूधाचे सुंदर ढीग नेहमी सर्वांची इच्छा पूर्ण करत ब्राह्मणांना दिले.
प्रातरारभ्य संध्यान्तं विप्राणां भोजनं तथा । दुःशिनां भिक्षुकाणां च धनदानं यथोचितम्
त्याने सकाळपासून संध्याकाळपर्यंत ब्राह्मणांसाठी जेवणाची सोय केली आणि गरजू व भिकाऱ्यांना योग्य ते धन दिले.
फलमूलाशनो राजा वैष्णवश्च जितेन्द्रियः । सर्व मदर्पणं कृत्वाऽजपन्मां च दिवानिशम्
राजा, जो वैष्णव होता आणि ज्याने आपल्या इंद्रियांवर विजय मिळवला होता, तो फक्त फळं आणि कंद खात असे, सर्व काही माझ्या चरणी अर्पण करत आणि दिवस-रात्र माझे नामस्मरण करत असे.
एकदा सूपकारश्च तमुवाच नृपेश्वरम् । विप्राणां भोजनायैव दशलक्षमुपस्थितम्
एकदा मुख्य स्वयंपाकी राजाला म्हणाला, 'ब्राह्मणांच्या जेवणासाठी दहा लाख लोक जमले आहेत.'
भुञ्जते ब्राह्मणाश्चाद्य रूक्षमन्नं वद प्रभो । कुर्वन्तु भक्षणं ते वै विप्राः सूपादिना नृप
'आज ब्राह्मण कोरडं अन्न खात आहेत, राजन; त्यांनी सूप वगैरे पदार्थांसह जेवावं अशी कृपा करा.'
चतुर्योजनपर्यन्तमधिकारो नृपस्य च । यो राजा तच्छतसुणः स एव मण्डलेश्वरः
राजाचे राज्य चार योजनांपर्यंत पसरले होते; जो राजा शंभरपट कर घेतो, तो त्या प्रदेशाचा स्वामी मानला जातो.
तत्तद्दशगुणो राजा राजेन्द्रः परिकीर्तितः । राजेन्द्राणां पञ्चलक्षं नित्यं केदारसंसदि
तो राजा दहा पट मोठा म्हणून प्रसिद्ध आहे; राजाधिराजांच्या पाच लाख नेहमी त्या क्षेत्रात एकत्र येतात.
अमूल्यरत्नमाणिक्यं मुक्ताहीरं मणीश्वरम् । गजरत्नमश्वरत्नं केदाराय करं ददौ
त्याने केदाराला अमूल्य रत्न, माणिक, मोती, हिरा, उत्तम रत्न, तसेच हत्ती आणि घोड्यांची रत्नं कर म्हणून दिली.
कमलाकलया जाता यज्ञकुण्डसमुद्भवाः । वह्रिशुद्धांसुकाधाना रत्नभूषणभूषिता
कमळातून आणि यज्ञकुंडातून उत्पन्न झालेल्या, शुद्ध वस्त्रं परिधान केलेल्या आणि रत्नांनी सजलेल्या त्या कन्या तेजाने उजळून निघाल्या.
कामुकी कामिनीश्रेष्ठा कन्या कमललोचना । कन्याऽस्मि ते महाराजेत्युवाच नृपतिं च सा
प्रेमळ, सुंदर, कमळासारख्या डोळ्यांची ती कन्या राजाला म्हणाली, 'महाराज, मी तुमची कन्या आहे.'
राजा संपूज्य तां भक्त्या तस्थौ पत्नींसर्प्य च । सा विज्ञाय प्रसूं तातं कृत्वा च विनयं सुदा
राजाने तिला भक्तीने पूजून पत्नी म्हणून स्वीकारले; तिने आपला पिता ओळखून मोठ्या नम्रतेने वागणूक दिली.
ययौ पुण्यवनं रम्यं तपसे यमृनान्तिकम् । तत्तपस्यावनं यस्मात्तस्माद्दृन्दावनं स्मृतम्
ती यमुनाजवळील रम्य पुण्यवनात तप करण्यासाठी गेली; तिच्या तपामुळे तेवन 'वृंदावन' म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
तपसा वरयामास मां वरं च वरं वरम् । ब्रह्मा ददौ वरं तस्यै पश्यात्कृष्णं लभेष्यसि
तिने कठोर तप करून मला पुन्हा पुन्हा वर मागितला; ब्रह्मदेवाने तिला वर दिला, 'तुला कृष्णाचे दर्शन होईल.'
स चैकदा नदीतीने वसन्ते सस्मिता सती । शयाना पुष्पशय्यायां रत्नाभरणभूषिता
एकदा वसंत ऋतूत ती नदीच्या काठी फुलांच्या शय्येवर हसत झोपली होती, अंगावर रत्नांची अलंकारं घातलेली होती.
ब्रह्मा परीक्षितुं यातःसाध्वीं च सुमनोहराम् । ददर्श कन्या रहसि युवानं पुरुषं परम्
ब्रह्मदेव तिला पाहण्यासाठी गेला; त्याने तिला एकटी आणि तिच्यासोबत एक तेजस्वी तरुण पाहिला.
चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं रत्नभूषणभूषितम् । सस्मीतं कामुकं रम्यं रमणीनां च वाञ्छितम्
त्याच्या सर्व अंगाला चंदन लावलेले होते, तो रत्नांनी सजलेला, हसरा, आकर्षक आणि स्त्रियांना प्रिय असा होता.
यथा षोडशवर्षीयं कुमारं कनकप्रभम् । कोटिकन्दर्पलीलाभं वीताम्बरधरं वरम्
तो सोळा वर्षांचा तरुणासारखा, सोन्यासारखा तेजस्वी, कोटी कामदेवांपेक्षा जास्त आकर्षक, पिवळ्या वस्त्रांनी सुशोभित आणि सर्वांत उत्तम असा दिसत होता.
शरत्पार्वणाचन्द्रास्यं शरत्पद्मसुलोचनम् । दृष्ट्वा तं च समुत्थाय वासयामास संनिधौ
त्याचा चेहरा शरद ऋतूतील पौर्णिमेच्या चंद्रासारखा उजळ, डोळे शरदाच्या कमळासारखे सुंदर; तिला तो दिसताच ती उठली आणि त्याचे स्वागत केले.
पूजां चकार भक्त्या च फलं मूलं ददौ मुदा। सुवा सितं जलं दत्त्वा प्रणनाम मुदाऽन्विता
तिने भक्तीभावाने पूजा केली, आनंदाने फळे आणि कंद दिली; शुद्ध पांढरे पाणी अर्पण करून ती हर्षाने वाकली.
पूजां गृहीत्वा मुदितः सादरं तामुवाच ह । विप्ररूपी च भगवान्प्रज्वलन्ब्रह्मातेजसा
पूजा स्वीकारून तो आनंदाने आणि आदराने तिला म्हणाला; तो ब्राह्मण रूपात, ब्रह्मतेजाने झळाळणारा भगवंत होता.