कायस्थेनोदरस्थेन मातुर्मासं न खादितम् । तत्र नास्ति कृपा तस्य दन्ताभावेन केवलम्
शरीराने किंवा पोटात असताना, जर आईचे अन्न महिनाभर खाल्ले नाही, तर त्याच्यावर दया नसते, फक्त दात नसल्यामुळे.
स्वर्णकारः स्वर्णवणिक् कायस्थश्च व्रजेश्वर । नरेषु मध्ये ते धूर्ताः कृपाहीना महीतले
व्रजेश्वरा, सोनार, सोन्याचा व्यापारी आणि शरीर सांभाळणारा हे लोकांमध्ये फसवे आणि दयाशून्य असतात.
हृदयं क्षुरधाराभं तेषां नास्ति च सादरम् । शतेषु सज्जनः कोऽपि कायस्थो नेतरौ च तौ
त्यांचे हृदय क्षुराच्या धारेसारखे कठोर असते आणि त्यांना कोणतीही आदरभावना नसते; शंभरात एखादा सज्जन असतो, तो शरीर सांभाळणारा, पण उरलेले दोघे नाहीत.
सुबुद्धिः शिवयुक्तश्च शास्त्रज्ञो धर्ममानसः । न विश्वसेत्तेषु तात स्वात्मकल्याणहेतवे
ज्याची बुद्धी चांगली आहे, शुभाशी एकरूप आहे, शास्त्र जाणणारा आणि धर्मशील आहे, तो स्वतःच्या कल्याणासाठी त्यांच्यावर कधीच विश्वास ठेवत नाही, प्रिय.
सीमापहारी दुष्टश्च भूमिचोरश्च हिंसकः । भूमिदानापहारी च कालसूत्रं व्रजेद्ध्रुवम्
सीमेची चोरी करणारा, वाईट, जमिनीचा चोर, हिंसक आणि दान दिलेली जमीन हिसकावणारा, तो नक्कीच काळसूत्र नरकात जातो.
षष्टिवर्षसहस्रामि क्षटत्विवासार्दितः स्थितः ततोऽपितानि नामानि विष्ठायां जायते कृमिः
साठ हजार वर्षे यातना भोगून, नंतर त्या नावांनी तो विष्ठेत जंतू म्हणून जन्म घेतो.
ततो भवेदसच्छूद्रो जन्मैकं च ततः शुचिः । तस्माज्ज्ञानैः सावधानं भवेत्प्राज्ञश्च यत्नतः
त्याच्या नंतर, तो एक जन्म अपवित्र शूद्र होतो, मग शुद्ध होतो; म्हणून ज्ञानी माणसाने नेहमी सावध आणि प्रयत्नशील राहावे.
रक्तवस्त्रापहारी च जन्मैकं रक्तकीट कः । ततः शूद्रश्च जन्मैकं ततो विप्रो भवेच्छुचि
जो लाल वस्त्र चोरतो, तो एक जन्म लाल किडा होतो; मग एक जन्म शूद्र, त्यानंतर शुद्ध ब्राह्मण होतो.
त्रिसंध्यहीनो विब्रश्च प्रातःशायी च यो नरः । संध्याशायी दिवाशायी यज्ञसूत्रापहारकः
जो तीन संध्यांचा त्याग करतो, असावधान आहे, सकाळी झोपतो, संध्याकाळी झोपतो, दिवसा झोपतो आणि यज्ञसूत्र चोरतो—
अशुद्धः संध्याकारी च वेदवेदाङ्गनिन्दकः । तद्विरुद्धः स्वर्गमार्गस्त्रिजन्मपतितो द्विजः
जो अशुद्धपणे संध्या करतो, वेद आणि त्याचे अंग निंदा करतो, अशा व्यक्तीसाठी स्वर्गाचा मार्ग बंद होतो आणि द्विज तीन जन्म खाली पडतो.
यः शूद्रो ब्राह्मणीगामी कुम्भीपाके व्रजेद्ध्रुवम् । वर्षाणां च त्रिलक्षं च पच्यते तत्र पीडितः
जो शूद्र ब्राह्मण स्त्रीकडे जातो, तो नक्कीच कुंभीपाक नरकात जातो; तिथे तो तीन लाख वर्षे यातना भोगतो.
दिवानिशं प्रदग्धश्च तप्ततैले च दारुणे । ततौ भवेद्योनिकीटः पुंश्चलीनां च पातकी
रातंदिवस त्याला उकळत्या तेलात भाजले जाते; मग तो गर्भातील किडा होतो आणि व्यभिचारिणींमध्ये पापी म्हणून जन्म घेतो.
षष्टिवर्षसहस्राणि चाऽऽहारं तस्य तन्मलम् । ततो भवति चाण्डालो जन्मलक्षं क्रमेण च
साठ हजार वर्षे त्याचे अन्न फक्त घाण असते; मग तो एक लाख जन्म चांडाळ होतो.
ततः शूद्रो गलत्कुष्ठी जन्मैकं च ततः शुचिः । सोऽपि विप्रो व्याधिशेषस्तीर्थपर्यटनाच्छुचिः
मग तो एक जन्म पडणाऱ्या कुष्ठरोगाचा शूद्र होतो, त्यानंतर शुद्ध होतो; तोही ब्राह्मण होतो, थोडा आजार उरतो, तीर्थयात्रेने तो शुद्ध होतो.
असच्छूद्रश्च भवति सोऽस्थानेऽसूरपूजिते । दत्तवा देवाय नैवेद्यमपवित्रं च मानवः
जो चुकीच्या ठिकाणी पूजा करतो, अपवित्र नैवेद्य देवाला अर्पण करतो, किंवा असुरांची पूजा करतो, तो अपवित्र शूद्र होतो.
सकेशं पार्थिवं लिङ्गं संपूज्य यवनो भवेत् । दुर्बलेन भवेदन्धः कुत्सितेन च कुत्सतिः
केसांसह राजाचे लिंग पूजल्याने तो यवन होतो; दुर्बलतेमुळे आंधळा होतो आणि निंदा केल्याने तुच्छ होतो.
अङ्गहीनो दरिद्रश्च व्याधियुक्तश्च मानवः । अश्रद्धया च निर्माणे निर्माणसदृशं फलम्
कोणताही मनुष्य अपंग, गरीब किंवा आजारी असो, आणि जर त्याला सृष्टीच्या कार्यावर श्रद्धा नसेल, तर त्याला त्याच्या प्रयत्नाच्या प्रमाणातच फळ मिळते.
मृद्भस्मगोशकृत्विण्डैस्तथा वालुकयाऽपि वा । कृत्वा लिङ्गं सकृत्पूज्य वसेत्कल्पायुषं दिवि
माती, राख, गायीच्या शेणाने किंवा अगदी वाळूनेही शिवलिंग तयार करून, एकदाच भक्तीने पूजा केली, तरी मनुष्य कल्पायुष्यपर्यंत स्वर्गात राहू शकतो.
ततो भवति विप्रश्च महाब्रज्ञश्च भूमिमान् । राजा भवेद्भारते च लिङ्गानां शतपूजनात्
शिवलिंगाची शंभर वेळा पूजा केल्यावर, तो विद्वान ब्राह्मण, मोठा जाणकार आणि जमीनधारक होतो; भारतात तो राजा होतो.
सहस्रपूजनात्सोऽपि लभते निश्चितं फलम् । स्थित्वा च सुचिरं स्वर्गे राजेन्द्रो भारते भवेत्
शिवलिंगाची हजार वेळा पूजा केल्यावर, तो नक्कीच इच्छित फळ मिळवतो; स्वर्गात दीर्घकाळ राहून, तो भारतात राजा होतो.
अयुते च तदीशश्च लक्षे च पृथिवीश्वरः । पूजने चातिभक्त्या चाप्यतिरिस्तं फलं लभेत्
दहा हजार वेळा पूजा केल्यावर तो स्वामी होतो; एक लाख वेळा केल्यावर पृथ्वीचा अधिपती होतो; आणि अतिशय भक्तीने पूजा केल्यावर, त्याला त्याहून मोठे फळ मिळते.
तीर्थस्नानेन दानेन विप्राणां भोजनेन च । नारायणार्चया चैव विप्रजातिश्च कर्मणा
तीर्थस्नान, दान, ब्राह्मणांना भोजन घालणे आणि नारायणाची पूजा या सर्वांमुळे, मनुष्य कर्माने ब्राह्मणपद प्राप्त करतो.
अतिरिक्तेन तपसा पण्डितो ब्राह्मणो भवेत् । पण्डितो ब्राह्मणश्चैव वैष्णवश्च जितेन्द्रियः
अत्यंत कठोर तप केल्यावर, मनुष्य विद्वान ब्राह्मण होतो; आणि असा ब्राह्मण, जो विद्वान आणि विष्णुभक्त आहे, तो इंद्रियांवर विजय मिळवतो.
अनेकजन्मपुण्येन जायते भारते भुवि । तस्याङ्ध्रिस्पर्शनेनैव सद्यः पूता वसुंधरा
अनेक जन्मांची पुण्याई मिळाल्यावरच भारतभूमीवर जन्म मिळतो; आणि त्या भूमीची धूळ स्पर्श केल्यावर, पृथ्वी लगेचच पवित्र होते.
तीर्थाः कुर्वन्ति तीर्थानि जीवनमुक्ताश्च वैष्णवाः । स्वपुंसां च सहस्रं च पुनन्तीति श्रुतौ श्रुतम्
पवित्र तीर्थे इतर तीर्थांची निर्मिती करतात; आणि मुक्त वैष्णव हजारो आप्तजनांना पावन करतात, असे शास्त्रात ऐकायला मिळते.
पापेन वैद्यजन्मैव दुश्चिकित्सोऽपि ब्राह्मणः । दुश्चिकित्सस्तथा वैद्यो व्यालग्राही त्रिजन्मसु
पापामुळे, वैद्याचा जन्म असा ब्राह्मण म्हणून होतो की जो बरा होणे कठीण असतो; तसेच जो वैद्य बरा होत नाही, तो तीन जन्म सर्प पकडणारा होतो.
अतिक्रूरो दुराचारो द्वेष्टा च सुरविप्रयोः । स भवेत्कुटिलव्यालो वर्षाणां च महस्रकम्
जो माणूस फारच क्रूर, वाईट वागणारा आणि देव- ब्राह्मणांचा द्वेष्टा आहे, तो वाकडा सर्प होतो आणि हजार वर्षे तसेच राहतो.
पुंश्चलीलम्पटानां च दूती या कामिनी व्रज । कालमूत्रे वर्षशतं स्थित्वा च गोधिका भवेत्
परस्त्रीगामी आणि कामुक स्त्रियांमध्ये, जी स्त्री दूत म्हणून वावरते आणि अत्यंत कामुक असते, ती शंभर वर्षे मुतात राहून नंतर गोधिका (सरडा) होते.
जन्मैकं गोधिका भूत्वा हरिणश्च त्रिजन्मसु । जन्मैकं महिषचैव जन्मैकं भल्लुको भवेत्
एक जन्म गोधिका (सरडा), तीन जन्म हरिण, एक जन्म म्हैस आणि एक जन्म कोल्हा असे जन्म मिळतात.
जन्मैकं गण्डकश्चैव सृगालश्च त्रिजन्मसु । परकीयतडागं च लुप्त्वा सस्यं ददाति च
एक जन्म मुंगूस, तीन जन्म कोल्हा, आणि जो परक्याच्या तळ्यातील पीक चोरतो, तो ते दान करतो.