मूले मृगे भाद्रपदे मांसं गोमांसतुल्यकम्
भाद्रपद महिन्यात, हरिणाच्या मूळाजवळ मिळणारे मांस गायीच्या मांसासारखेच मानले जाते.
कृत्वा तु मैथुनं क्षौरं यो देवांस्तर्पयेत्पितॄन्
जो कोणी मैथुन किंवा केस कापल्यानंतर देवांना आणि पितरांना तृप्त करतो—
यत्कर्त्तव्यमकर्त्तव्यं यद्भोज्यं यदभोज्यकम्
जे करावयाचे आहे किंवा करू नये, जे खावे योग्य आहे किंवा खाऊ नये—
नारद उवाच भवान्ब्रह्मस्वरूपं च वद ब्रह्मनिरूपणम्
नारद म्हणाले: ब्रह्माचे खरे स्वरूप आणि ब्रह्माची व्याख्या मला सांग.
प्रभो किं ब्रह्म साकारं किं निराकारमीश्वर
प्रभो, ब्रह्माला रूप आहे का, की ते निराकार आहे?
किं वा दृश्यमदृश्यं वा लिप्तं देहिषु किं न वा
ते दिसते का, अदृश्य आहे का, देहधारकांशी जोडलेले आहे का, की नाही?
ब्रह्मातिरिक्ता प्रकृतिः किं वा ब्रह्मस्वरूपिणी
प्रकृती ब्रह्माहून वेगळी आहे का, की ती ब्रह्मासारखीच आहे?
प्राधान्यं तस्य सृष्टौ च द्वयोर्मध्ये वरं परम्
निर्मितीत या दोघांपैकी कोणाला प्रधानत्व आहे, आणि त्यात सर्वोच्च कोण आहे?
नारदस्य वचः श्रुत्वा पञ्चवक्त्रः प्रहस्य च
नारदाचे हे शब्द ऐकून, पंचमुखी महादेव हसले—
महादेव उवाच सुदुर्लभं च वेदेषु पुराणेषु च नारद
महादेव म्हणाले: नारदा, हे वेदांत आणि पुराणांत फार दुर्मिळ आहे.
अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च शेषो धर्मो महान्विराट्
मी, ब्रह्मा, विष्णू, शेष, धर्म आणि महान विराट—
यद्विशेषणयुक्तं च दृश्यं प्रत्यक्षमेव च
ज्याला गुण आहेत आणि जे प्रत्यक्ष डोळ्यांनी दिसते—
वैकुण्ठे च पुरा पृष्टे धर्मेण ब्रह्मणा तदा 1.28.
पूर्वी वैकुंठात, धर्माने हे ब्रह्माला विचारले होते.
सारभूतं च तत्त्वानामज्ञानान्धकलोचनम्
हे तत्त्वांचे सार आहे आणि अज्ञानाने आंधळ्यांसाठी डोळ्यासारखे आहे.
परमात्मस्वरूपं च परं ब्रह्म सनातनम्
हेच परमात्म्याचे खरे स्वरूप, तेच परम, सनातन ब्रह्म आहे.
प्राणाः पञ्च स्वयं विष्णुर्मनो ब्रह्मा प्रजापतिः
पाच प्राण म्हणजेच विष्णू, मन म्हणजे ब्रह्मा, प्रजापती.
आत्माधीना वयं सर्वे स्थिते तस्मिन्वयं स्थिताः
आपण सर्वजण आत्म्यावर अवलंबून आहोत; तोपर्यंत आपण टिकून आहोत.
जीवस्तत्प्रतिबिम्बं च सर्वभोगी हि कर्मणाम्
जीव हा त्याचा प्रतिबिंब आहे, आणि सर्व कर्मांचे फळ भोगणारा आहे.
बिम्बं घटेषु भग्नेषु प्रलीनं चन्द्रसूर्य्ययोः
जसा फुटलेल्या मडक्यांमध्ये चंद्र आणि सूर्य यांचे प्रतिबिंब नाहीसे होते, तसंच त्यांची रूपंही नाहीशी होतात.
एकमेव परं ब्रह्म शेषे वत्स भवक्षये
मग जगाचा अंत झाल्यावर फक्त एकच, ते परम ब्रह्म उरते, बाळा.
तच्च ज्योतिःस्वरूपं च मण्डलाकारमेव च
ते ब्रह्म प्रकाशमय आहे, आणि त्याचा आकार तेजस्वी वर्तुळासारखा आहे.
आकाशमिव विस्तीर्णं सर्वव्यापकमव्ययम्
ते आकाशासारखे विशाल आहे, सर्वत्र व्यापलेले आणि कधीही नष्ट न होणारे आहे.
वदन्ति योगिनस्तत्र परं ब्रह्म सनातनम् 1.28.
तेथेच योगीजन त्या परम, सनातन ब्रह्माचे वर्णन करतात.
निरीहं च निराकारं परमात्मानमीश्वरम्
ते इच्छाशून्य आहे, निराकार आहे, तोच परमात्मा आणि सर्वांचा ईश्वर आहे.
परमानन्दरूपं च परमानन्दकारणम् तत्रैव लीना प्रकृतिः सर्वबीजस्वरूपिणी
ते परमानंदरूप आहे, परमानंदाचे कारण आहे; आणि तिथेच सर्व बीजांची मूळ असलेली प्रकृती विलीन होते.
यथाऽग्नौ दाहिका शक्तिः प्रभा सूर्य्ये यथा मुने
जशी अग्नीत जाळण्याची शक्ती असते, आणि सूर्याला तेज असते, तसेच, हे मुनी,
यथा शब्दश्च गगने यथा गन्धः क्षितौ सदा
जसा आकाशात शब्द असतो, आणि पृथ्वीमध्ये नेहमीच सुगंध असतो,
सृष्ट्युन्मुखेन तद् ब्रह्म चांशेन पुरुषः स्मृतः
तसंच, जेव्हा ब्रह्म सृष्टीच्या इच्छेने वळते, तेव्हा त्याचा एक अंश पुरुष म्हणून ओळखला जातो.
त्रिगुणा सा हि तत्रैव परा च्छायामयी स्मृता
तिथेच ती प्रकृती त्रिगुणात्मक आहे, आणि तिला श्रेष्ठ छायारूप मानले जाते.
यथा मृदा कुलालश्च घटं कर्तुं क्षमः सदा
जसा कुंभार मातीपासून मडके बनवू शकतो,