क्रमाच्चतुर्षु वेदेषु चौक्तं मतचतुष्टयम् । सर्वेषां सारभूतं च कथयामि पितः शृणु
चारही वेदांमध्ये चार मतं सांगितली आहेत; मी सर्वांसाठी त्याचा सार सांगतो, वडिलांनो, ऐका.
नाभुक्तं क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैरपि । अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम्
अनुभव न झालेलं कर्म लाखो कल्पांनंतरही नष्ट होत नाही; जे जे कर्म केलंय, ते चांगलं असो वा वाईट, ते अनुभवावंच लागतं.
तीर्थानां च सुराणां च सहायेन नृणामपि । किंचिद्भवति साहाय्यं कायव्यूहेन सर्वतः
तीर्थक्षेत्र, देव, आणि माणसांसाठीही, शरीराच्या योग्य रचनेमुळे काही मदत मिळते.
प्रायश्चितानि चीर्णानि निश्चितममत्पराङमुखम् । न निष्पुनन्ति हे तात सुराकुम्भमिवाऽऽपगाः
माझ्याकडे मन न लावता केलेली प्रायश्चित्तं नक्कीच शुद्ध करत नाहीत, अगदी जसं नद्या दारूच्या भांड्याला स्वच्छ करत नाहीत.
प्रायश्चित्तेन पुण्येन न हि शुध्यन्ति मानवा । सर्वारम्भेण वैश्येन्द्र दानेन योगतोऽपि वा
प्रायश्चित्त किंवा पुण्यामुळे माणसं शुद्ध होत नाहीत; कोणत्याही प्रयत्नाने, दानाने किंवा योगानेही असं होत नाही, व्यापाऱ्यांच्या अधिपती.
शुभाशुभं च यत्कर्म विना भोगान्न च क्षयः । भोगेन शुद्धिमाप्नोति ततो मुक्तिर्भवेन्नृणाम्
चांगलं किंवा वाईट कर्म अनुभवाव्याशिवाय कमी होत नाही; जेव्हा ते अनुभवतो, तेव्हा शुद्धी मिळते आणि मग माणसांना मुक्ती मिळते.
न नष्टं दुष्कृतं कर्म सुकृतेन च कर्मणा । न नष्टं सुकृतं कर्म कृतेन दुष्कृतेन च
वाईट कर्म चांगल्या कर्माने नष्ट होत नाही, आणि चांगलं कर्म वाईट कर्मानेही नष्ट होत नाही.
यज्ञेन तपसा वाऽपि व्रतेनानशनेन च । तीर्थस्नानेन दानेन जपेन नियमेन च
यज्ञ, तप, व्रत, उपवास, तीर्थस्नान, दान, जप किंवा नियम यांमुळे,
भुवः प्रदक्षिणेनैव पुराणश्रवणेन च । उपदेणेन पुण्येन पूजया गुरुदेवयोः
पृथ्वीची प्रदक्षिणा करणे, पुराणांची ऐकणे, पुण्य उपदेश घेणे आणि गुरू व देव यांची पूजा करणे — या सर्वांनी पुण्य मिळते.
स्वधर्माचरणेनैवातिथीनां पूजनेन च । ब्रह्मणां पूजनेनैव भोजनेन विशेषतः
स्वधर्माचे पालन करणे, पाहुण्यांचा सन्मान करणे, ब्राह्मणांची पूजा करणे आणि विशेषतः अन्नदान करणे — या सर्वांनी पुण्य मिळते.
यद्धत्तमपि विप्राय तत्प्राप्तं पूर्णरूपतः । बीजरूपं च तद्दानं क्षेत्ररूपं च ब्रह्मणः ४५ एकेन कर्मणा तात स्वर्गं प्राप्नोति मानवः । कर्मणा न हि मोक्षं च तदेव मम सेवया
ब्राह्मणाला जे काही दिले जाते ते पूर्णपणे परत मिळते; ते दान म्हणजे बीजासारखे असते आणि ब्राह्मण म्हणजे शेतासारखा असतो. एकच पुण्यकर्म केल्याने स्वर्ग मिळतो, पण केवळ कर्माने मुक्ती मिळत नाही — ती फक्त माझी सेवा केल्यानेच मिळते.
स्वर्गं च सुकृतेनैव नरकं दुष्कृतेन च । व्याधिर्जन्म च योनौ च कुत्सिते च ततः शुचिः
सत्कर्माने स्वर्ग मिळतो, दुष्कर्माने नरक मिळतो; आजार, जन्म आणि नीच योनी यातून मग शुद्ध जन्म मिळतो.
गोघ्नो यो ब्राह्मणानां च कामतश्चोपपातकी । दन्दशूकत्वमाप्नोति गोलोमसमवर्षकम्
जो गायीचा किंवा ब्राह्मणाचा वध करतो किंवा इच्छेने मोठे पाप करतो, तो शेणातील किडा आणि केसगळणाऱ्या गायीच्या अवस्थेला पोहोचतो.
सर्पेण भक्षितस्तेन च्वालया गरलस्य च । तृषितो व्यथितश्चैव निराहारः कृशोदरः
तो सापाकडून खाल्ला जातो, कुत्र्याच्या विषाने त्रस्त होतो, तहान आणि वेदनेने पीडित होतो, अन्नाशिवाय राहतो आणि त्याचे पोट सुकते.
ततः कुण्डात्समुत्थाय गौर्भवेल्लोमवर्षकम् । ततः कुष्ठी च चाण्डालो वर्षलक्षंततो नरः
मग त्या खड्ड्यातून बाहेर येऊन तो केसगळणारी गाय होतो; त्यानंतर कुष्ठरोगी आणि लाखो वर्षे चांडाळ बनतो, मग मानवजन्म मिळतो.
तदा भवेद्ब्राह्मणश्च कुष्ठयुक्तो हि कर्मणा । भोजयित्वा विप्रलक्षं निर्व्याधिश्च भवेच्छुचिः
मग तो आपल्या कर्मामुळे कुष्ठरोगी ब्राह्मण होतो; लाख ब्राह्मणांना जेवू घातल्यावर तो रोगमुक्त आणि शुद्ध होतो.
अकामतस्तदर्धं च क्षत्रियस्यापि कामतः । अकामतस्तदर्धं च तदर्धं च विशस्तथा
हे जर इच्छा नसताना केले, तर क्षत्रियाला त्याचा अर्धा भाग मिळतो; इच्छेने केल्यास, वैश्यालाही त्याचा अर्धा भाग मिळतो.
तदर्ध शूद्रगोघ्नश्च भुङ्क्ते पापं न संशयः । प्रायश्चित्तेन शुद्धश्च भुङ्क्ते शेषं च कर्मणः
शूद्र जर गायीचा वध करतो, तर त्याला पापाचा चौथ्या भाग मिळतो, यात शंका नाही; प्रायश्चित्त केल्याने तो शुद्ध होतो आणि उरलेले कर्म भोगतो.
अनुकल्पे चतुर्थं च पापं भुङ्क्ते न संशयः । चतुर्गुणं च गोघ्नानां ब्राह्मणानां च पातकम्
अशाच प्रसंगी त्याला पापाचा चौथ्या भाग मिळतो, यात शंका नाही; गायी आणि ब्राह्मणांच्या वधाचे पाप चारपट होते.
भुङ्क्ते पापं च ब्रह्मन्नो ब्राह्मणाश्चेतरोऽपि वा । क्रमेणानेन बोध्यं च कामतोऽकामतोऽपि वा
जो ब्राह्मणाचा वध करतो, त्याला — तो ब्राह्मण असो वा दुसरा — पाप भोगावे लागते; हे सर्व क्रमाने समजावे, इच्छा असो वा नसो.
प्रायश्चित्तं जन्म कर्म व्याधिरेव प संशयः । गोघ्नो भवति गौश्चापि यावद्वर्ष च निश्चितम्
प्रायश्चित्त, जन्म, कर्म आणि आजार हे निश्चितच येतात; जो गायीचा वध करतो, तो ठराविक वर्षे गाय होतो.
चतुर्गुणं च तेषां च ब्रह्मघ्नो विट्कृमिर्भवेत् । ततो भवति म्लेच्छश्च तावद्वर्षचतुर्गुणम्
ब्राह्मणवधाचे पाप त्याला चारपट मिळते; तो विष्ठेतला किडा होतो, मग चारपट वर्षे म्लेच्छ बनतो.
ततश्चान्धो भवेद्विप्रः पूर्वेषां च चतुर्गुणम् । ब्रह्मणानां चतुर्लक्षं भोजयित्वा शुचिर्भवेत्
मग तो ब्राह्मण चारपट वर्षे आंधळा राहतो; चार लाख ब्राह्मणांना जेवू घातल्यावर तो शुद्ध होतो.
चक्षुष्मांश्च यशस्वी च भवेत्सोऽप्यतिपातकात् । स्त्रीघ्नचतुर्णां वर्णानां वेदे सोऽप्यतिपातकी
तो पुन्हा दृष्टीमान आणि कीर्तीवान होतो, जरी त्याने मोठे पाप केले असले तरी; चारही वर्णांमध्ये, स्त्रीहत्यारा देखील वेदांनुसार मोठा पापी मानला जातो.
कालसूत्रं च प्राप्नोति स्त्रीलोमसमवर्षकम् । भक्षितः कृमिणा तत्र निराहारो व्यथायुतः
तो काळसूत्रात जातो आणि केसगळणाऱ्या स्त्रीच्या अवस्थेला पोहोचतो; तिथे किड्यांनी खाल्ला जातो, अन्नाशिवाय राहतो आणि वेदनेने भरलेला असतो.
ततो भवति लोके च तावद्वर्ष च पातकी । ततः पापी भवेत्सोऽपि यक्ष्मग्रस्तश्च कर्मणा
मग तो जगात तितकीच वर्षे पापी राहतो; त्यानंतर तो अधिक पापी होतो आणि आपल्या कर्मामुळे क्षयरोगाने पीडित होतो.
वर्षाणां शतकं चैव विप्रलक्षं च भोजयेत् । ततः शुद्धो ब्राह्मणश्च विद्वांस्तपसि संयतः
शंभर वर्षे आणि विप्रलक्ष यांना जेवू घातल्यावर, तो ब्राह्मण शुद्ध, विद्वान आणि तपात संयमित होतो.
किंचिद्भुङक्ते पापशेषं स्वर्णदानाच्छुचिर्भवेत् । गर्भघ्नश्च महापापी संप्राप्नोति शुनीमुखम्
जर तो थोडं खाल्लं, तर पापाचा उरलेला भाग राहतो; सोनं दान केल्याने तो शुद्ध होतो. गर्भहत्यारा मोठा पापी असून, शेवटी कुत्र्याच्या मुखात जातो.
वर्षाणां सतकं चैव घोटकश्च भवेद्ध्रुवम् । वर्षाणां शतकं चैव सूक्ष्मशस्त्रेण पीडीतः
शंभर वर्षे तो नक्कीच घोडा होतो; आणि शंभर वर्षे सूक्ष्म शस्त्राने त्याला यातना होतात.
ततः पापी भवेद्वैश्यो द्रव्ययुक्तो हि कमंणा । पञ्चाशद्वर्षपर्यन्तं स्वर्णदानाद्भवेच्छुचिः
मग पापी होऊन, तो वैश्य बनतो आणि इच्छेनुसार धन मिळवतो; पण पन्नास वर्षे सोनं दान केल्याने तो शुद्ध होतो.