सर्वाधारस्वरूपा सा कलया सा वसुंधरा । कलया तुलसी गङ्गा कलया सर्वयोषितः
ती सर्व आधाराचे मूर्तिमंत रूप आहे. तिच्या अंशाने ती वसुंधरा आहे, तिच्या अंशानेच तुळस व गंगा, आणि तिच्या अंशानेच सर्व स्त्रिया आहेत.
सृष्टिं करोमि च यया तात शक्त्या पुनः पुनः । दृष्ट्वा तां रासमध्यस्थां मम क्रीडा
हे प्रिय, तिच्या शक्तीने मी पुन्हा पुन्हा सृष्टी निर्माण करतो. त्या रासमंडळाच्या मध्यभागी तिला पाहून माझी लीला—
बभूव सुचिरं तात यावद्वै ब्रह्मणः शतम् । अत्यद्भुतं कौतुकं च महाश्रृङ्गारमीप्सितम्
हे प्रिय, ती लीला फार काळ चालू राहिली, ब्रह्मदेवाच्या शंभर वर्षांपर्यंत. ती अत्यंत अद्भुत, आश्चर्यकारक आणि परमोच्च प्रेमाने भरलेली होती.
तयोर्द्वयोर्धर्मराशिः सुस्राव रासमण़्डले । तस्मान्मनोहरं जज्ञे नामनाकारसरोवरम्
त्या दोघांतून धर्माचा प्रवाह रासमंडळात ओसंडून वाहू लागला. त्यातून एक मनोहारी, निराकार सरोवर निर्माण झाले.
पपात धर्मधाराऽधो वेगेन विश्वगोलके । बभूव जलबूर्णं च ब्रह्माण्डानां च गोलकम्
धर्माचा तो प्रवाह जोरात खाली विश्वगोलामध्ये पडला. त्यामुळे तेथे पाणी साचले आणि ब्रह्मांडांचा गोल तयार झाला.
जलपूर्ण पुरा सर्व शृष्टिशून्यं व्रजेश्वर । श्रुङ्गारान्ते च तस्यां च वीर्याधानं मया कृतम्
पूर्वी, हे व्रजेश्वर, सगळीकडे पाणी भरले होते आणि सृष्टी नव्हती. त्या लीलेच्या शेवटी मी माझे बीज तिथे ठेवले.
दधार गर्भ सा राधा यावद्वै ब्रह्मणाः शतम् । सुस्राव सा तदन्ते च डिम्भं च परमाद्भुतम्
राधेने ते गर्भ शंभर ब्रह्मवर्षे पोटात धरले. शेवटी तिने एक अत्यंत अद्भुत बालक जन्माला घातला.
चुकोप देवी तं दृष्ट्वा रुरोद विषसाद सा । पादेन प्रेरयामास तमधो विश्वगोलके
ते पाहून देवीला राग आला, ती रडली आणि दुःखी झाली. तिने त्या बालकाला आपल्या पायाने खाली विश्वगोलात ढकलले.
स पपात जले तात सर्वाधारो महान्विराट् । दृष्ट्वाऽपत्यं जलस्थं च मया शप्ता च सा पुरा
तात, सर्वांचा आधार असलेला तो महान विराट पाण्यात पडला. तिचं मूल पाण्यात बघून, जिच्यावर मी पूर्वी शाप दिला होता ती सुद्धा तिथे होती.
अनपत्या च सा राथा मच्छापेन पुरा विभो । तेन प्रसूताः क्रमतो दुर्गा लक्ष्मीः सरस्वती
हे प्रभो, माझ्या शापामुळे ती राथा पूर्वी अपत्यरहित झाली होती. म्हणूनच तिच्या पोटी पुढे क्रमाने दुर्गा, लक्ष्मी आणि सरस्वती जन्माला आल्या.
चतस्रः परिबूर्णास्ताः प्रसूताश्च सुनिश्चितम् । देव्योऽन्याश्चापि कामिन्यस्ताः प्रसूता व्रजेश्वर
त्या चार देव्या पूर्ण स्वरूपात जन्मल्या. आणि निश्चितच, इतर देव्या आणि इच्छुक स्त्रियाही जन्माला आल्या, हे व्रजेश्वर.
कलया प्रभवो यासां कलांशांशेन वा व्रज । जज्ञे महान्विराड्येन डिम्भेन कलयाऽऽश्रयः
त्यांच्यातील काही जणी अंशातून, काही अंशाच्या अंशातून, तर काही अंशाच्या अंशाच्या अंशातून व्रजमध्ये जन्मल्या. तो महान विराट अंड्यात आश्रय घेत अंशाने जन्माला आला.
अमृताङ्गुष्ठपीयूषं मया दत्तं पपौ च सः । जले स्थावररूपश्च शेते च निजकर्मणः
मी दिलेलं अमृत अंगठ्याचं पियुष त्याने प्यायलं. तो पाण्यात स्थिर रूपात स्वतःच्या कर्मानुसार पडून राहिला.
उपधानं जलं तल्पं तस्य योगबलेन च । तस्य लोम्नां च कूपानि जलपूर्णानि संततम्
त्याच्या योगशक्तीने पाणीच त्याचं उशं आणि शय्याच झालं. त्याच्या रोमकूपांतून नेहमीच पाण्यानं भरलेली विहिरी निर्माण होत राहिल्या.
प्रत्येकं क्रमतस्तेषु शेते क्षुद्रविराट् पुनः । सहस्रपत्रं कमलं जज्ञे क्षुद्रस्य नाभितः
त्यात प्रत्येकात पुन्हा क्रमाने लहान विराट झोपला. त्या लहान विराटाच्या नाभीतून हजार पाकळ्यांचं कमळ उत्पन्न झालं.
तत्र जज्ञे वरो ब्रह्मा तेनायं कमलोद्भवः । तत्राऽऽविर्भूय स विधिश्चिन्ताग्रस्तो बभूव सः
त्यातच श्रेष्ठ ब्रह्मा जन्मला. म्हणून त्याला कमलातून जन्मलेला म्हणतात. तिथे प्रकट होऊन तो विधाता विचारात मग्न झाला.
कस्माद्देहःक्वा माता मे पिता वा क्व च बान्धवः । दिव्यं त्रिलक्षवर्षञ्च बभ्राम कमलान्तरे
‘माझं हे शरीर कुठून आलं? माझी आई कुठे आहे? वडील, नातेवाईक कुठे आहेत?’ अशा विचारात तो कमळाच्या आत तीन लाख दिव्य वर्षे भटकत राहिला.
ततो दिव्यं पञ्चलक्षं सस्मार तपसा च माम् । तदा मया दत्तमन्त्रं जजाप कमलान्तरे
मग पाच लाख दिव्य वर्षे त्याने तप करून मला आठवलं. तेव्हा मी दिलेला मंत्र त्याने कमळाच्या आत जपला.
दिव्यवर्षसप्तलक्षं नियतं संयतः शुचिः । तदा मत्तो वरं लब्ध्वा स्रष्टा सृष्टिं चकार सः
सात लाख दिव्य वर्षे त्याने नियम, संयम आणि शुद्धतेने तप केलं. मग माझ्याकडून वर मिळवून तो सृष्टीकर्ता झाला आणि सृष्टी निर्माण केली.
मायया प्रति ब्रह्माण्डे ब्रह्मविष्णुशिवात्मकाः । दिक्पाला द्वादशादित्या रुद्राश्चैकादशापि च
मायेच्या प्रभावाने प्रत्येक ब्रह्मांडात ब्रह्मा, विष्णु, शिवस्वरूप असणारे, दिशांचे रक्षक, बारा आदित्य, आणि अकरा रुद्र निर्माण झाले.
नवग्रहाष्टौ वसवो देवाः कोटित्रयं तथा । ब्राह्मणाक्षत्रविट्शूद्रा यक्षगन्धर्वकिन्नराः
नऊ ग्रह, आठ वसु, आणि देव, तीन कोटींनी, तसेच ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र, यक्ष, गंधर्व, आणि किन्नर—
भूतादयो राङसाश्चाप्येवं सर्वं चराचरम् । विश्वे विश्वे विनिर्माणाः स्वर्गाः सप्त क्रमेण च
भूत, राक्षस आणि अशा सर्व जिवंत व निर्जीव गोष्टी, विविध लोक, सात स्वर्ग असे सर्व निर्माण झाले.
सप्तसागरसंयुक्ता सप्तद्वीपा वसुंधरा । काञ्चनीभूमिसंयुक्ता तमोयुक्तं स्थलं तथा
सात सागरांनी वेढलेली, सात द्वीपांनी युक्त अशी वसुंधरा, सोबत सोन्याची भूमी आणि अंधाराने भरलेला प्रदेशही निर्माण झाला.
पातालाश्च तथा सप्त ब्रह्माण्डमेभिरेव च । विश्वे विश्वे चन्द्रसूयो पुण्यक्षेत्रं च भारतम्
तसंच सात पाताळसुद्धा, आणि या सर्वांनी युक्त असं ब्रह्मांड निर्माण झालं. विविध लोक, चंद्र, सूर्य आणि पुण्यभूमी भारत निर्माण झाली.
तीर्थान्येतानि सर्वत्र गङ्गादीति व्रजेश्वर । यावन्ति लोमकूपानि महाविष्णोः क्रमेण च
हे व्रजेश्वर, गंगा वगैरे सर्व तीर्थक्षेत्रे, जशी महाविष्णूच्या शरीरावरच्या रोमकूपांची संख्या आहे, तशीच निर्माण झाली.
विश्वान्येव ही तावन्ति ह्यमंख्यातानि च ध्रुवम् । विश्वेषासूर्ध्वाभामे च वैकुण्ठश्च निराश्रयः
खरंच, जशी जशी विश्वे आहेत, तशी तशी अनंत आणि अगणित विश्वे निर्माण झाली. या सर्वांच्या वरती कोणत्याही आधाराशिवाय असलेलं वैकुंठ आहे.
मदिच्छया विनिर्माणा वेदाः कथितुमक्षमाः । कुयोगिनाम दृष्टश्चामभक्तानां विनिश्चितम्
माझ्या इच्छेने निर्माण झालेले वेद माझे वर्णन करू शकत नाहीत; ते खोट्या योग्यांना आणि निष्ठा नसलेल्या लोकांना दिसतात.
तस्मादुपरि गोलोकः पञ्चाशत्कोटियोजनः । वायुना धार्यमाणश्च विचित्रः परमाश्रमः
म्हणून वरती गोलोक आहे, पन्नास कोटी योजन उंच, वाऱ्याने धरलेले, अद्भुत आणि सर्वश्रेष्ठ निवासस्थान.
अतीव रम्यनिर्माणो नित्यरूपो मदिच्छया । शतश्रृङ्गेण शैलेन पुण्यवृन्दावनेन च
त्याची रचना अतिशय रमणीय आहे, माझ्या इच्छेने कायमस्वरूपी स्वरूपाची, शंभर शिखरांचा डोंगर आणि पवित्र वृंदावन याने युक्त.
सुरासमण्डलेनापि नद्या विरजया युतः । कोटियोजनविस्तीर्णा प्रस्थेन विरजा व्रज
देवतांच्या वर्तुळाने आणि विरजा या नदीने जोडलेले, कोटी योजन रुंदीचे, विरजा नदी व्रजामधून वाहते.