न करोत्यपरं वत्नात्संकल्परहितः स च । सर्वं कृष्णस्य यत्किंचिन्नाहं कर्ता च कर्मणः
तो इच्छा करून दुसरे काही करत नाही; त्याच्या सर्व कृतींना हेतू नसतो, आणि जे काही करतो ते सर्व कृष्णासाठीच करतो, स्वतःसाठी नाही.
कर्मणा मनसा वाचा सततं चिन्तयेदिति । न्यूनभक्तश्च तन्न्यूनः स च प्राकृतिकः श्रुतौ
कर्म, मन आणि वाणीने तो नेहमी असेच चिंतन करतो; ज्या भक्ताची भक्ती कमी आहे, त्याला न्यून भक्त म्हणतात आणि तो शास्त्रानुसार सामान्य मानला जातो.
यमं वा यमदूतं वा स्वप्नेऽपि न च पश्यति । पुरुषाणां सहस्रं च पूर्वभक्तः सुद्धरेत्
जो पूर्वी भक्ती केलेला असतो, त्याला यम किंवा यमदूत स्वप्नातही दिसत नाहीत; तो हजार लोकांना शुद्ध करू शकतो.
पुंसां शतं मध्यमश्च तच्चतुर्थं च प्राकृतः । भक्तश्च त्रिविधस्तात कथितश्च तवाऽऽज्ञया
मध्यम भक्त शंभर लोकांना शुद्ध करतो, आणि सामान्य भक्त त्याच्या चौथ्या भागाइतकेच; प्रिय, तुझ्या आज्ञेने हे तीन प्रकारचे भक्त सांगितले आहेत.
ब्रह्माण्डरचनाख्यानं श्रूयतां सावधानतः । ब्रह्माण्डरचनार्थं च भक्ता जानन्ति यत्नतः
ब्रह्मांड निर्मितीची कथा लक्षपूर्वक ऐका; भक्त मोठ्या प्रयत्नाने ब्रह्मांड निर्मितीचा हेतू समजून घेण्याचा प्रयत्न करतात.
मुनयश्च सुराः सन्तः किंचिज्जानन्ति दुःखतः । जानामि विश्वं सर्वार्थ ब्रह्माऽऽनन्तो
मुनी, देव आणि सज्जन थोडेच आणि तेही कठीणतेने जाणतात; मी मात्र संपूर्ण विश्व आणि त्याचा अर्थ जाणतो, हे अनंत ब्रह्मा.
धर्मः सनत्कुमारश्च नरनारायणावृषी । कपिलश्च गणेशश्च दुर्गा लक्ष्मीः सरस्वती
धर्म, सनत्कुमार, नर-नारायण ऋषी, कपिल, गणेश, दुर्गा, लक्ष्मी आणि सरस्वती,
वेदाश्च वेदमाता च सर्वज्ञा राधिका स्वयम् । एते जानन्ति विश्वार्थ नान्यो जानाति कश्चन
वेद, वेदमाता आणि सर्वज्ञ राधिकाही — हेच विश्वाचा अर्थ जाणतात; याशिवाय कोणीही जाणत नाही.
वैषम्यार्थ च सुधियः सर्वे विज्ञातुमक्षमाः । नित्याकाशो यथाऽऽत्मा च तथा नित्या दिशो दश
सर्व बुद्धिमान लोक वैषम्याचा अर्थ समजू शकत नाहीत; जसा आकाश नेहमीच असतो, तसेच दहा दिशा देखील शाश्वत आहेत.
यथा नित्या च प्रकृतिस्तथैव विश्वगोलकः । गोलोकश्च यथा नित्यस्तथा वैकुण्ठ एव च
जशी प्रकृती शाश्वत आहे, तसाच हा विश्वाचा गोळाही; आणि जसा गोलोक शाश्वत आहे, तसाच वैकुंठही.
एकदा मयि गोलोके रासे नित्यं प्रकुर्वति । आविर्भूता च वामाङ्गाद्बाला षोढशवार्षिकी
एकदा मी गोलोकात रास नेहमी करत असताना, माझ्या डाव्या बाजूने सोळा वर्षांची एक सुंदर कन्या प्रकट झाली.
श्वेतचम्पकवर्णाभा शरच्चन्द्रसमप्रभा । अतीव सुन्दरी रामा रमणीनां परावरा
ती पांढऱ्या चंपकाच्या फुलासारखी उजळ, शरदचंद्रासारखी तेजस्वी, अतिशय सुंदर, रमणीय, आणि सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ होती.
ईषद्धास्यप्रसन्नास्या कौमलाङ्गी मनोहरा । वह्निशुद्धांशुकाधाना रत्नाभरणभूषिता
हलकी हसू असलेला, प्रसन्न चेहरा, कोमल अंग, मन मोहून टाकणारी; अग्नीशुद्ध वस्त्र परिधान केलेली, रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली.
यथा जलदपङ्क्तिश्च बलाकाभिर्तिभूषिता । सिन्दूरबिन्दूना चारुचन्द्रचन्दनबिन्दुभिः
जशी ढगांची रांग बगळ्यांनी शोभून जाते, तशी तिची शोभा सुंदर सिंदूर, चंद्रासारख्या चंदनाच्या ठिपक्यांनी आणि इतर आकर्षक बिंदूंनी वाढली होती.
कस्तूरीबिन्दुभिः सार्धं सीमन्तान्धःस्यलोज्ज्वला । अमूल्यरत्ननिर्माणसुस्निग्धकिरणोज्ज्वला
कस्तुरीच्या ठिपक्यांसह तिच्या सिमंताचा भाग उजळत होता; अमूल्य रत्नांच्या मऊ किरणांनी ती तेजस्वी दिसत होती.
विचित्रैश्च सुचित्रैश्च सुकपोलस्थलोज्ज्वला । खमेन्द्रचञ्चुविजितनासामौक्तिकशोभिता
विविध सुंदर रेखाटनांनी तिचे गाल उजळले होते; तिच्या नाकावर मोत्यांची नथ होती, जी आकाशपतीच्या चोचीपेक्षाही सुंदर होती.
गजेन्द्रगण़्डनिर्मुक्तमुक्ताभूषणभूषिता । शुक्त्या विमुक्तमुक्ताभदन्तपङ्क्तिमनोहरा
गजेंद्राच्या सोंडेपासून सुटलेल्या मोत्यांच्या दागिन्यांनी ती सजली होती; शिंपल्यातून सुटलेल्या मोत्यांसारखी तिच्या दातांची रांग मनमोहक होती.
वलिताकलिताऽतीव पक्वबिम्बाधरा वरा । शश्वत्पूर्णेन्दुनिन्दास्या पद्मनिन्दितलोचना
तिचे ओठ वाकडे आणि अतिशय सुंदर, पिकलेल्या बिंबाफळासारखे होते; तिचा चेहरा नेहमीच पूर्ण चंद्रालाही लाजवणारा, आणि डोळे कमळालाही हरवणारे होते.
कृष्णसारनिभोद्भिन्नसुचारुकज्जलोज्ज्वला । अमूल्यरत्ननिर्माणकेयूरकङ्कणोज्ज्वला
कृष्णमृगासारख्या डोळ्यांमध्ये सुंदर काजळ चमकत होते; अमूल्य रत्नांनी बनवलेले कडे आणि अंगठ्या तिच्या हातात उजळत होत्या.
मणीन्द्रराजराजीभिः शङ्खयुग्मकरोज्जवला । रत्नाङ्गुलीयकैरेभिरमृताङ्गुलिभूषिता
मणींच्या आणि शंखांच्या जोड्यांनी तिचे हात शोभून गेले होते; रत्नांच्या अंगठ्यांनी आणि अमृतासारख्या बोटांनी ती सजली होती.
रत्नेन्द्रराजराजेन क्वणन्मञ्जीररञ्जिता । रत्नपाशकराजीभिः पादाङ्गुलिविराजिता
मणिमय पैंजणांनी तिचे पाय सुशोभित झाले होते, त्या पैंजणांचा मंजुळ निनाद तिच्या पावलांवर घुमत होता. तिच्या पायांच्या बोटांवर रत्नांच्या सुंदर रेषांनी सजावट केली होती, त्यामुळे ती आणखी उजळून दिसत होती.
सुन्दरालक्तरागेण चरणाधःस्थलोज्ज्वला । गजेन्द्रगामिनी रामा कामिनी वामलोचना
सुंदर आलक्तकाच्या लाल रंगामुळे तिच्या पायांचे तळवे उजळून निघाले होते. तिची चाल राजहस्तिनीप्रमाणे डौलदार होती. ती रमणी, कामिनी, व आकर्षक डोळ्यांची रमा होती.
मां ददर्श कटाक्षेण रमणी रमणोत्सुका । रासे संभूय रामा सा दधार पुरतो मम
ती रमणी, संगासाठी उत्सुक होऊन, मला कटाक्षाने पाहू लागली. त्या रासमंडळात रमा माझ्यासमोर उभी राहिली व नृत्यात सहभागी झाली.
तेन राधा समाख्याता बुराविद्भिः प्रपूजिता । प्रहृष्टा प्रकृतिश्चास्यास्तेन प्रकृतिरीश्वरी
त्या प्रसंगामुळे तिला 'राधा' हे नाव मिळाले, वृद्ध व ज्ञानी लोकांनी तिचा सन्मान केला. ती अत्यंत आनंदी होती, तिचीच ही प्रकृती आहे आणि ती सर्व सृष्टीची अधिष्ठात्री आहे.
शक्ता स्यात्सर्वकार्येषु तेन शक्तिः प्रकीर्तिता । सर्वाधारा सर्वरूपा मङ्गलार्हा च सर्वतः
ती सर्व कामांत समर्थ आहे, म्हणून तिला 'शक्ती' असे म्हणतात. ती सर्वांची आधार आहे, सर्व रूपांची आहे आणि सर्व मंगलाची पात्र आहे.
सर्वमङ्गलदक्षा सा तेन स्यात्सर्वमङ्गला । वैकुण्ठे सा महालक्ष्मीर्मूर्तिभेदे सरस्वती
ती सर्व शुभ कार्यांत कुशल आहे, म्हणून तिला 'सर्वमंगला' असेही म्हणतात. वैकुंठात ती महालक्ष्मी आहे, तर इतर रूपांत ती सरस्वती आहे.
प्रसूय वेदान्विदिता वेदमाता च सा सदा । सावित्री स च गायत्री धात्री त्रिजगतामपि
ती नेहमी वेदांची जननी म्हणून ओळखली जाते, कारण तिने वेदांना जन्म दिला. ती सावित्री आहे, गायत्री आहे आणि तिन्ही जगांची पालनकर्ती आहे.
पुरा संहृत्य दुर्गं च सा दुर्गा च प्रकीर्तिता । तेजसः सर्वदेवानामाविर्भूता पुरा सती
पूर्वी तिने किल्ला नष्ट केल्यावर तिला 'दुर्गा' म्हणून ओळखले जाऊ लागले. ती सती, सर्व देवतांच्या तेजातून प्रकट झाली.
तेनाऽऽद्या प्रकृतिर्ज्ञेया सर्वासुरविमर्दिती । सर्वानन्दा च सानन्दा दुःखदारिद्रयनाशिनी
म्हणून तिला आद्य प्रकृती, सर्व असुरांचा संहार करणारी म्हणून ओळखावे. ती सर्व आनंदाची मूर्ती आहे, आनंददायिनी आहे, आणि दुःख व दारिद्र्य नाश करणारी आहे.
शत्रुणां भयदात्रौ च भक्तानां भयहारिणौ । दक्षकन्या सती का च शैलजातेति पार्वती
ती शत्रूंना भय देणारी आणि भक्तांचे भय दूर करणारी आहे. ती दक्षकन्या सती आहे, तसेच पर्वतराजाची कन्या पार्वती आहे.