स्थानं नास्तिक्षणं नास्ति नास्ति प्रार्थयिता नरः । तेन हे नन्द तासां च सतीत्वमुपजायते
त्यांना ठराविक जागा नाही, ठराविक वेळ नाही आणि विचारणारा कोणीही नाही. म्हणून, हे नंदा, त्यांचं सतीत्व टिकून राहतं.
अधमा परमा दुष्टाऽत्यन्तासद्वंशजा तथा । अधर्मशीला दुःशीला दुर्मुखा कलहान्विता
अधम स्त्रिया फारच दुष्ट असतात, अत्यंत अधार्मिक घरात जन्म घेतात. त्या अधार्मिक, वाईट वर्तनाच्या, वाईट बोलणाऱ्या आणि भांडकुदळ असतात.
पतिं भर्त्सयते नित्यं जारं च सेवते सदा । दुःशं ददाति कान्ताय विषतुल्यं च पश्यति
ती नेहमी पतीला बोल लावते आणि नेहमी परपुरुषाची सेवा करते. ती आपल्या प्रियकराला वाईट गोष्टी देते आणि त्याला विषासारखं मानते.
जारद्वारमुपायेन हन्ति कान्तं मनोहरम् । धर्मिष्ठं च वरिष्ठं च गरिष्ठं च महीतले
ती आपल्या प्रियकराच्या मदतीने फसवणूक करून सुंदर, धर्मनिष्ठ, श्रेष्ठ आणि मोठ्या मानाच्या पतीला मारते.
कामदेवसमं चापि जारं पश्यति कामतः । शुभदृष्ट्या कटाक्षेण शरवत्पापीयसी मुदा
ती आपल्या प्रियकराकडे अशी पाहते जणू तोच कामदेव आहे, तिच्या डोळ्यातून प्रेमळ कटाक्ष टाकते आणि पापातच आनंद मानते, जणू ती कामबाणाने घायाळ झाली आहे.
सुवेषं पुरुषं द्रष्ट्वा युवानं रतिशूकरम् । योनिः क्लिद्यति नारीणां कामिनीनां निरन्तरम्
सुंदर पोशाखातील, तरुण आणि प्रेमकौशल्य असलेला पुरुष पाहिला की, कामुक स्त्रियांच्या मनात नेहमीच वासना जागृत होते.
ददाति भर्त्रे नाऽऽहारं विषोक्तिं वक्ति संततम् । अधर्मं चिन्तयेच्छश्वज्जारं च परमं मुदा
ती नवऱ्याला जेवण देत नाही, नेहमी कठोर बोलते, सतत अधर्माचे विचार करते आणि आपल्या प्रियकरातच मोठा आनंद मानते.
गुरुभिर्भर्त्सिता सा च रक्षिता च शतेन च । तथाऽपि जारं कुरुते नापि साध्या नृपेरपि
गुरुजनांनी कितीही समजावले किंवा शंभर उपायांनी जपले तरी, ती आपल्या प्रियकराशी संबंध ठेवतेच; राजाही तिला थांबवू शकत नाही.
नास्ति तस्याः प्रियं किंचित्सर्वं कार्यवशेन च । गावस्तृणमिवारण्ये प्रार्थयन्ती नवं नवम्
तिला काहीच प्रिय नसते; सगळे काही फक्त आपल्या इच्छेसाठीच असते. जशी गायी जंगलात नवे गवत शोधतात, तशी ती नेहमी नवे काही शोधत राहते.
विद्युदाभा जले रेखा तस्या प्रीतिस्तथैव च । अधर्मयुक्ता सततं कपटं वक्ति निश्चितम्
तिचे प्रेम पाण्यावरच्या रेषेसारखे क्षणिक असते, वीजेसारखे क्षणभर टिकते; ती नेहमी अधर्माशी जोडलेली असते आणि नक्कीच कपटी बोलते.
व्रते तपसि धर्मे च न मनो गृहकर्मणि । न गुरौ न च देवेषु जारे स्निग्धं च चञ्चलम्
व्रत, तप, धर्म किंवा घरकाम यात तिचे मन लागत नाही; गुरु किंवा देव यांच्यातही नाही, पण प्रियकराकडे मात्र तिचे मन ओढलेले आणि चंचल असते.
स्त्रीजातित्रिविधानां च कथा च कथिता मया । भक्तानां त्रिविधानां च लक्षणं श्रूयतामिति
स्त्रियांच्या तीन प्रकारांची कथा मी सांगितली आहे; आता भक्तांचे तीन प्रकार आणि त्यांची लक्षणे ऐका.
तृणशय्यारतो भक्तो मन्नामगुणकीर्तिषु । मनो निवेशयेत्त्यक्त्वा संसारसुखकारणम्
जो भक्त गवताच्या शय्येवर समाधान मानतो, माझ्या नाव, गुण आणि कीर्तीमध्ये मन लावतो, आणि संसारातील सुखाच्या कारणांना सोडून देतो.
व्यायते मत्पदाब्जं च पूजयेद्भक्तिभावतः । अहैतुकीं तस्य देवाः संकल्परहितस्य च
तो माझ्या कमलासारख्या पायांची भक्तीभावाने पूजा करतो, कोणतीही अपेक्षा न ठेवता; अशा भक्ताला देवही कारणरहित कृपा करतात.
सर्वसिद्धिंन वाञ्छन्ति तेऽणिमादिकमीप्सितम् । ब्रह्मत्वममरत्वं वा सुरत्वं सुखकारणम्
त्यांना कोणतीही सिद्धी हवी नसते, अगदी अणिमादी शक्तीही नकोशी वाटते; ब्रह्मपद, अमरत्व किंवा देवांचे सुखसुद्धा ते इच्छित नाहीत.
दास्यं विना नहीच्छन्ति सालोक्यादिचतुष्टयम् । नैव निर्वाणमुक्तिं च सुधापानमभीप्सितम्
सेवा सोडून त्यांना काहीच नको, अगदी माझ्या लोकात राहण्यासारखी चार प्रकारची मुक्तीही नको; अंतिम मुक्ती किंवा अमृतपानाचीही इच्छा नसते.
वाञ्छन्ति निश्चिलां भक्तिं मदीयामतुलामपि । स्त्रीपुंविभेदो नास्त्येव सर्वजीवेषु भिन्नता
त्यांना माझ्यावर अढळ आणि अतुल devotion हवी असते; स्त्री-पुरुष असा भेद नसतो, सर्व जीवांत काहीच फरक नसतो.
तेषां सिद्धेश्वराणां च प्रवराणां व्रजेश्वर । क्षुत्पिपासादिकं निद्रालोभमोहादिकं रिपुम्
त्या सिद्ध भक्तांमध्ये, हे व्रजाधिपती, भूक, तहान, झोप, लोभ, मोह आणि इतर दोष पूर्णपणे नाहीसे होतात.
त्पक्त्वा दिवानिशं मां च ध्यायन्ते च दिगम्बराः । समद्भक्तोत्तमो नन्द श्रूयतां मध्यमादिकम्
हे सर्व सोडून, ते रात्रंदिवस माझेच ध्यान करतात, आणि दिशाच वस्त्र म्हणून वापरतात; नंदा, आता मध्यम भक्तांची माहिती ऐका.
नाऽऽसक्तः कर्मसु गृही पूर्वप्राक्तनतः शुचिः । करोति सततं चैव पूर्वकर्मनिकृन्तनम्
गृहस्थ असूनही, तो कर्मांमध्ये आसक्त राहत नाही, पूर्वजन्मीच्या पुण्यामुळे शुद्ध असतो, आणि नेहमी पूर्वीच्या कर्माचा नाश करण्यासाठीच वागतो.
न करोत्यपरं वत्नात्संकल्परहितः स च । सर्वं कृष्णस्य यत्किंचिन्नाहं कर्ता च कर्मणः
तो इच्छा करून दुसरे काही करत नाही; त्याच्या सर्व कृतींना हेतू नसतो, आणि जे काही करतो ते सर्व कृष्णासाठीच करतो, स्वतःसाठी नाही.
कर्मणा मनसा वाचा सततं चिन्तयेदिति । न्यूनभक्तश्च तन्न्यूनः स च प्राकृतिकः श्रुतौ
कर्म, मन आणि वाणीने तो नेहमी असेच चिंतन करतो; ज्या भक्ताची भक्ती कमी आहे, त्याला न्यून भक्त म्हणतात आणि तो शास्त्रानुसार सामान्य मानला जातो.
यमं वा यमदूतं वा स्वप्नेऽपि न च पश्यति । पुरुषाणां सहस्रं च पूर्वभक्तः सुद्धरेत्
जो पूर्वी भक्ती केलेला असतो, त्याला यम किंवा यमदूत स्वप्नातही दिसत नाहीत; तो हजार लोकांना शुद्ध करू शकतो.
पुंसां शतं मध्यमश्च तच्चतुर्थं च प्राकृतः । भक्तश्च त्रिविधस्तात कथितश्च तवाऽऽज्ञया
मध्यम भक्त शंभर लोकांना शुद्ध करतो, आणि सामान्य भक्त त्याच्या चौथ्या भागाइतकेच; प्रिय, तुझ्या आज्ञेने हे तीन प्रकारचे भक्त सांगितले आहेत.
ब्रह्माण्डरचनाख्यानं श्रूयतां सावधानतः । ब्रह्माण्डरचनार्थं च भक्ता जानन्ति यत्नतः
ब्रह्मांड निर्मितीची कथा लक्षपूर्वक ऐका; भक्त मोठ्या प्रयत्नाने ब्रह्मांड निर्मितीचा हेतू समजून घेण्याचा प्रयत्न करतात.
मुनयश्च सुराः सन्तः किंचिज्जानन्ति दुःखतः । जानामि विश्वं सर्वार्थ ब्रह्माऽऽनन्तो
मुनी, देव आणि सज्जन थोडेच आणि तेही कठीणतेने जाणतात; मी मात्र संपूर्ण विश्व आणि त्याचा अर्थ जाणतो, हे अनंत ब्रह्मा.
धर्मः सनत्कुमारश्च नरनारायणावृषी । कपिलश्च गणेशश्च दुर्गा लक्ष्मीः सरस्वती
धर्म, सनत्कुमार, नर-नारायण ऋषी, कपिल, गणेश, दुर्गा, लक्ष्मी आणि सरस्वती,
वेदाश्च वेदमाता च सर्वज्ञा राधिका स्वयम् । एते जानन्ति विश्वार्थ नान्यो जानाति कश्चन
वेद, वेदमाता आणि सर्वज्ञ राधिकाही — हेच विश्वाचा अर्थ जाणतात; याशिवाय कोणीही जाणत नाही.
वैषम्यार्थ च सुधियः सर्वे विज्ञातुमक्षमाः । नित्याकाशो यथाऽऽत्मा च तथा नित्या दिशो दश
सर्व बुद्धिमान लोक वैषम्याचा अर्थ समजू शकत नाहीत; जसा आकाश नेहमीच असतो, तसेच दहा दिशा देखील शाश्वत आहेत.
यथा नित्या च प्रकृतिस्तथैव विश्वगोलकः । गोलोकश्च यथा नित्यस्तथा वैकुण्ठ एव च
जशी प्रकृती शाश्वत आहे, तसाच हा विश्वाचा गोळाही; आणि जसा गोलोक शाश्वत आहे, तसाच वैकुंठही.