नमः शान्ताय दान्ताय सर्वदेवाश्रयाय च । नमो ब्रह्मस्वरूपाय सतीप्राणपराय च
शांत, संयमी, सर्व देवांचे आश्रय असलेल्या, ब्रह्मस्वरूप आणि सतीच्या प्राणप्रिय पतीस नमस्कार.
नमस्याय च पूज्याय हृदाधाराय ते नमः । पञ्चप्राणाधिदेवाय चक्षुषस्तारकाय च
ज्यांना वंदन आणि पूजन करावं असं वाटतं, हृदयाचा आधार, पाच प्राणांचे अधिदेव आणि डोळ्यांचा तारा अशा पतीस नमस्कार.
ज्ञानाधाराय पत्नीनां परमानन्दरूपिणे । पतिर्ब्रह्मा पतिर्विष्णुः पतिरेव महेश्वरः
पत्नींसाठी ज्ञानाचा आधार, परमआनंदाचा मूर्तिमंत रूप; नवरा म्हणजे ब्रह्मा, नवरा म्हणजे विष्णू, नवरा म्हणजे महेश्वरच.
पतिश्च निर्गुणाधारो ब्रह्मरूप नमोऽस्तु ते । क्षमस्व भगवन् दोषं ज्ञानाज्ञानकृतं च यत्
पती हा निर्गुणाचा आधार, ब्रह्मरूप आहे; तुला नमस्कार. हे भगवंत, जाणून किंवा न कळता केलेल्या दोषांना क्षमा कर.
पत्नीबन्धो दयासिन्धो दासीदोषं क्षमस्व मे । इदं स्तोत्रं महापुण्यं सृष्ट्यादौ पद्मया कृतम्
पत्नीशी नातं असणाऱ्या, दयासागर पती, दासी म्हणून माझे दोष क्षमा कर. हे स्तोत्र महापुण्याचं असून सृष्टीच्या आरंभी पद्मेने रचलं आहे.
सरस्वत्या च धरया गङ्गया च पुरा व्रज । सावित्र्या च कृतं पूर्वं ब्रह्मणे चापि नित्यशः
हे स्तोत्र पूर्वी सरस्वती, धारा, गंगा यांनी व्रजमध्ये, आणि सावित्रीने नेहमीच ब्रह्मासाठी रचलं होतं.
पार्वत्या च कृतं भक्त्या कैलासे शंकराय च । मुनीनां च सुराणां च पत्नीभिश्च कृतं पुरा
पार्वतीने कैलासावर भक्तीपूर्वक शंकरासाठी, तसेच ऋषी, देव आणि त्यांच्या पत्नी यांनीही पूर्वी हे स्तोत्र रचले.
पतिव्रतानां सर्वासां स्तोत्रमेतच्छुभावहम् । इदं स्तोत्रं महापुण्यं या श्रृणोति पतिव्रता
सर्व पतीव्रता स्त्रियांसाठी हे स्तोत्र मंगलकारी आहे; जी पतीव्रता हे महापुण्याचं स्तोत्र ऐकते...
नरोऽन्यो वाऽपि नारी वा लभते सर्ववाञ्छितम् । अपुत्रो लभते पुत्रं निर्धनो लभते धनम्
पुरुष असो वा स्त्री असो, त्यांना सगळ्या इच्छा पूर्ण होतात; ज्यांना मूल नाही त्यांना मूल मिळतं, आणि गरीबांना धन मिळतं.
रौगी च मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् । पतिव्रता च स्तुत्वा च तीर्थस्नानफलं लभेत्
आजारी माणूस रोगातून मुक्त होतो, बंदिवान सुटतो; आणि पतिव्रता स्त्री हे स्तोत्र म्हणते, तिला तीर्थस्नानाचं फळ मिळतं.
फलं च सर्वं तपसां व्रतानां च व्रजेश्वर । इदं स्तुत्वा नमस्कृत्वा भुङ्क्ते सा तदनुज्ञया
व्रजेश्वरा, हे स्तोत्र म्हणून आणि नमस्कार करून, तिच्या परवानगीने सर्व तप आणि व्रतांचे फळ मिळतं.
अथ चतुरशीतितमोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच द्विजदेवार्चनं चैव करोति सततं गृही । स्वधर्माचरणं चैव चातुर्वर्ण्यं च नित्यणः
श्रीभगवान म्हणाले: जो गृहस्थ नेहमी द्विज आणि देवांची पूजा करतो, आपला धर्म पाळतो आणि चार वर्णांची व्यवस्था रोज राखतो—
कुर्वन्ति गृहिणामाशां सर्वे देवादयस्तथा । अकृत्वाऽतिथिपूजां च गृहस्थश्च सदाऽशुचिः
अशा गृहस्थाच्या सर्व इच्छा देव आणि इतर सगळे पूर्ण करतात; पण जो अतिथीचं पूजन करत नाही, तो गृहस्थ नेहमी अपवित्र राहतो.
पितरः कर्मकाले चातिथिकाले च देवताः । सर्वे गृहस्थमायान्ति निपानमिव धेनवः
कर्मकाळात आणि अतिथी येईल तेव्हा, पितर, देवता आणि सगळे गृहस्थाकडे येतात, जसं गायी पाणवठ्यावर येतात.
समायाति प्रयत्नेन सयाह्ने क्षुधितोऽतिथिः । पूजां लब्ध्वाऽऽशिषं कृत्वा प्रयाति गृहिणो गृहात्
संध्याकाळी उपाशी अतिथी प्रयत्नपूर्वक येतो; त्याची पूजा करून, त्याला आशीर्वाद देऊन, तो गृहस्थाच्या घरातून निघून जातो.
अकृत्वाऽतिथिपूजां च गृही भवति पातकी । त्रैलोक्यजनितं पापं लभते नात्र संशयः
जो गृहस्थ अतिथीची पूजा करत नाही, तो पापी होतो; त्याला त्रैलोक्यापासून उत्पन्न होणारं पाप मिळतं—यात काहीच शंका नाही.
अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिर्वते । पितरस्तस्य देवाश्च वह्नयश्च तथैव च
ज्याच्या घरी अतिथीची आशा मोडली आणि तो निघून गेला, त्याच्या घरातून पितर, देव आणि अग्नीही निघून जातात.
निराशाः प्रतिगच्छन्ति गृहिणोऽतिथयो गृहात् । स्त्रीध्नैर्गोघ्नैः कृतघ्नैश्च ब्राह्मणैर्गुरुतल्पगैः
गृहस्थाच्या घरातून निराश होऊन निघून गेलेले अतिथी, जसे स्त्रीहत्यारे, गायी मारणारे, उपकार विसरणारे आणि गुरुच्या पत्नीशी संबंध ठेवणारे ब्राह्मण, तसेच निघून जातात.
तुल्यदोषो भवत्येव येनातिथिरनर्चितः । स्वात्मनः पातकं दत्त्वा पुण्यमादाय गच्छति
जो अतिथीची पूजा करत नाही त्याला जसा दोष लागतो, तसाच दोष त्याला लागतो; तो आपलं पुण्य देऊन, गृहस्थाचं पाप घेऊन निघून जातो.
तस्मात्कृत्वा सर्वसेवां देवादींश्च शुभाशयः । पोष्याणां भरणं कृत्वा पश्चाद्भुङ्क्ते स धर्मवित्
म्हणून देव आणि इतरांची सेवा मनापासून करून, आपल्या कुटुंबाचा सांभाळ करून, धर्म जाणणारा गृहस्थ शेवटी जेवतो.
यस्य माता गृहे नास्ति भार्या च पुंश्चली तथा । अरण्यं तेन गन्तव्यमरण्याद्दुःखदं गृहम्
ज्याच्या घरी आई नाही आणि बायकोही वाईट वागणारी आहे, त्याने जंगलात जावं; कारण त्याच्यासाठी घर जंगलापेक्षा जास्त दुःखदायक आहे.
पतीं द्वेष्टि सदा दुष्टा विषतुन्यं च पश्यति । ददाति तस्मै नाऽऽहारं भर्त्सनं कुरुते सदा
वाईट बायको नेहमी नवऱ्याचा तिरस्कार करते, त्याच्याकडे विषासारखं पाहते, त्याला जेवायला देत नाही आणि नेहमी ओरडते.
पूजितं मुनितुल्यं च सा च पापीयसी परम् । संततं तृणवन्मत्वा न्यक्कारं कुरुते सदा
अशी पापी स्त्री, जरी तिला ऋषीसारखी मान्यता दिली तरी, नवऱ्याला गवतासारखा समजून नेहमी अपमान करते.
दुर्वाक्यावह्निना दग्धो मृततुल्यश्च जीवति । यावज्जीवनपर्यन्तं संप्राप्य दुष्टवंशजाम्
कडक बोलण्याच्या आगीत जळून, तो जिवंत असूनही मृतासारखा जगतो, कारण त्याला आयुष्यभर वाईट बायको मिळाली आहे.
गृहिणीनां सदाचारं श्रूयतां तच्छ्रु तौ श्रुतम् । गृहिणी पतिभक्ता च देवब्राह्मणबूजिता
आता गृहिणींच्या चांगल्या वागणुकीबद्दल ऐका: गृहिणी आपल्या नवऱ्याची भक्त असते आणि देव- ब्राह्मणांची पूजा करते.
सा शुद्धा प्रातरुत्थाय नमस्कृत्य पतिं सुरम् । प्राङ्गणे मङ्गलं दद्याद्गोमयेन जलेन च
ती शुद्ध असते, पहाटे उठते, नवऱ्याला आणि देवांना नमस्कार करते, अंगणात गोमय आणि पाण्याने मंगल कार्य करते.
गृहकृत्यं च कृत्वा च स्नात्वाऽऽगत्य गृहं सती । सुरं विप्रं पतिं नत्वा पूजयेद्गृहदेवताम्
सती स्त्री घरातील कामं करून, स्नान करून परत घरी येते. ती देव, ब्राह्मण आणि पती यांना वंदन करून, घरातील देवतांची पूजा करते.
गृहकृत्यं सुनिर्वृत्य भोजयित्वा पतिं सती । अतिथिं पूजयित्वा च स्वयं भुङ्कते सुखंसती
सती स्त्री घरातील सर्व कामं नीट पार पाडून, पतीला जेवू घालते. पाहुण्याचं आदरपूर्वक स्वागत करून, मग स्वतः आनंदाने जेवते.
पुत्रैश्च पूजितस्तातः शिष्यैश्च पूजितो गुरुः । आज्ञया कुरुते कर्म पुत्रः शिष्यश्च भृत्यवत्
पिता मुलांकडून, तर गुरु शिष्यांकडून सन्मानित होतो. त्यांची आज्ञा मानून, मुलगा आणि शिष्य दोघंही सेवकासारखं वागतात.
न प्रेरयेद्गुरुं तातं पुत्रः शिष्यश्च कर्मसु । पित्रे च गुरवे नित्यं सर्वस्वं च समर्पयेत्
मुलगा किंवा शिष्य यांनी कधीच पित्याला किंवा गुरुला कोणत्याही कामासाठी आज्ञा देऊ नये. पित्याला आणि गुरुला नेहमी आपलं सर्व काही समर्पित करावं.