देहि तं विप्रशार्दूल पापिनं मातृगामिनम् । बहिष्कृत्य स्वाश्रमाच्च तारासाध्वीसमन्वितम्
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, त्या पापीला, जो दुसऱ्याच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो, आपल्या आश्रमातून हाकलून, तारा या सतीसह मला सोपव.
शुक्र उवाच सुराणामसुराणां च सर्वेषां जगतामपि । त्वमेव शास्ता भगवान्को वा शास्ति सुरेऽसुरे
शुक्र म्हणाला: देव, दैत्य आणि सर्व जगावर एकट्याचं राज्य आहे, भगवंत; देव किंवा दैत्यांवर दुसरं कोण राज्य करू शकतं?
कृत्वा सुराणां साहाय्यं कथं दैत्यान्हनिष्यसि । संहर्तुः सर्वजगतां दैत्यौधे किं च पौरुषम्
देवतांना मदत करून मग दैत्यांचा नाश कसा करशील? संपूर्ण जगाचा संहार करणाऱ्याने दैत्यांचा नाश करण्यात काय पराक्रम आहे?
त्वं जयोतिः परमं ब्रह्म सगुणो निर्गुणः स्वयम् । गुणभेदान्मूर्तिभेदो ब्रह्मविष्णुशिवात्मकः
तूच सर्वोच्च तेज, परब्रह्म, गुणांसह आणि निर्गुणही स्वतःच आहेस; गुणांमुळे आणि रूपांमुळे तू ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव या रूपात प्रकट होतोस.
बलिद्वारे गदापाणिः स्वयमेव भवान्प्रभो । स्वयं प्रदत्ता शक्राय तस्मै श्रीरपि लीलया
बळीच्या दरवाज्यावर, प्रभो, तुम्ही स्वतः गदा हातात घेऊन उभे राहिलात; आणि आपल्या इच्छेने, सहजपणे, इंद्राला श्रीमंती दिलीत.
क्षमस्व भगञ्छंभो हर क्रोधं च संहर । किं पौरुषं च भवतो ब्रह्मणस्यापि हिंसया
शंभो, कृपया मला माफ करा, राग शांत करा आणि क्रोध आवरा; ब्रह्मालाही त्रास द्यावा लागला, तर तुमच्या शौर्याला काय अर्थ?
अहं जीवञ्छरीरेण न दास्यामि निशाकरम् । शरणागतदीनार्तं लज्जिर्वं पापसंयुतम्
मी जिवंत असताना, या शरीरात असतानाच, मी चंद्र देणार नाही; तो शरण आलेला, दुःखी, लाजलेला आणि पापांनी ग्रासलेला आहे.
अहं च त्वत्पदाम्भोजे शरणं यामि शंकर । यथोचितं कुरु विभो जगत्सर्वं तथैव च
शंकरा, मी तुमच्या चरणी शरण येतो; प्रभो, जसे योग्य वाटेल तसे करा, कारण हे संपूर्ण जगसुद्धा तुमच्यावरच अवलंबून आहे.
शुक्रस्य वचनं श्रुत्वा प्रसन्नो भगवाञ्छिवः । इत्युवाच निशानाथं समानय शुभं भवेत्
शुक्राचे शब्द ऐकून भगवान शंकर प्रसन्न झाले आणि त्यांनी रात्रस्वामीला सांगितले, 'त्याला इथे आणा, आणि सर्व काही मंगल होवो.'
एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा बोधयित्वा कविं विभुः । समानीय निशानाथं तारकासहितं व्रज
तेवढ्यात, ब्रह्माने कवींना समजावून सांगितले आणि रात्रस्वामीला तारकांसह घेऊन आला.
शंभोश्च चरणाम्भोजे चकार च समर्पणम् । शंभुस्तं प्रीतियुक्तश्च वासयामास वक्षसि
त्याने शंभूंच्या चरणी स्वतःला अर्पण केले; शंभू प्रेमाने त्याला आपल्या छातीशी धरले.
दत्तवा तस्मै पादरेणुं निष्पापं च चकार सः । दत्तवा तन्मस्तके हस्तं कृपालुरभयं ददौ
त्यांनी त्याला आपल्या पायांची धूळ दिली आणि त्याला पापमुक्त केले; दयाळू शंभूने त्याच्या डोक्यावर हात ठेवून त्याला निर्भयता दिली.
क्षीरोदे स्नापयित्वा च प्रायश्चित्तेन शंकरः । चकार चन्द्रं निष्पापं ब्रह्मणा सहितः शुचिम्
शंकराने क्षीरसागरात स्नान घालून आणि प्रायश्चित्त करून, ब्रह्मासोबत चंद्राला पवित्र आणि पापमुक्त केले.
योगेन चन्द्रं योगीन्द्रो द्विखण्डं तं चकार सः । ररक्षार्धं ललाटे च सोऽप्यर्धं ब्रह्मणः पुरः
योगशक्तीने योगीश्वराने चंद्र दोन भागांत विभागला; एक भाग कपाळावर ठेवला आणि दुसरा ब्रह्माच्या समोर दिला.
अत एव महादेवो बभूव चन्द्रशेखरः । मृगाङ्को लज्जितस्तत्र कलङ्कीं देवसंसदि
म्हणूनच महादेवांना 'चंद्रशेखर' हे नाव मिळाले; देवांच्या सभेत चंद्र लाजून, डाग घेऊन उभा राहिला.
लज्जया च स्वयोगेन देहत्यागं चकार सः । तच्छरीरं च क्षीरोदे ब्रह्मणा च समर्पितम्
लाजेने आणि आपल्या योगशक्तीने त्याने देहाचा त्याग केला; आणि ते शरीर ब्रह्माने क्षीरसागरात अर्पण केले.
रुरोदात्रिश्च कृबया शुचा क्षीरोदधेस्तटे । अत्रेश्चक्षुर्जलं तस्य पपात च जले व्रज
अत्रिने दया आणि दुःखाने क्षीरसागराच्या काठी रडले; त्यांचे डोळ्यांचे पाणी त्या समुद्रात पडले, राजन.
तस्माद्बभूव चन्द्रश्च निष्पापो देवसंसदि । ब्रह्मा च भगवाञ्छंभुरभिषेकं चकार तम्
त्यामुळे चंद्र देवसभेत पापमुक्त झाला; ब्रह्मा आणि भगवान शंभू यांनी त्याचा अभिषेक केला.
महादेव उवाच स्वस्थानं गच्छ पुत्र त्वं कुरुष्व विषयं मुदा । पश्चात्तस्याश्च शापेनयक्ष्मग्रस्तोभविष्यसि
महादेव म्हणाले: 'माझ्या मुला, आपल्या जागी जा आणि आनंदाने आपले राज्य कर; पण नंतर तिच्या शापामुळे तुला क्षयरोग होईल.'
व्यर्थं पतिव्रताशापं कर्तुमीशश्चको भुवि । मदाशिषा यक्ष्मणश्च प्रतीकारो भविष्यति
पतीव्रतेच्या शापाला व्यर्थ होऊ द्यावे, असे प्रभूने या पृथ्वीवर इच्छिले नाही; पण माझ्या आशीर्वादाने क्षयरोगावर उपाय मिळेल.
यस्माद्भाद्रचतुर्थ्यां तु गुरुपत्नीक्षतिः कृता । तस्मात्तस्मिन्दिने वत्स पापदृश्यो युगे युगे
कारण शुभ चतुर्थीला गुरुपत्नीला इजा झाली, म्हणून त्या दिवशी, मुला, प्रत्येक युगात पाप दिसेल.
नाभुक्तं क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैरपि । अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम्
अनुभवलेले कर्म कितीही कल्पकोटी गेल्या तरी नष्ट होत नाही; जे काही कर्म केले, ते शुभ असो किंवा अशुभ, ते नक्कीच भोगावे लागते.
देहत्यागेन हे वत्स कर्मभोगो न नश्यति । प्रायश्चित्तान्न संदेहो ङ्यस्तमेव भविष्यति
अगो, मुला, शरीर सोडल्यावर कर्माचा भोग संपत नाही; पण प्रायश्चित्त केल्यावर तो नक्कीच कमी होतो, यात शंका नाही.
ताराबहरणावत्स कलङ्कश्चन्द्रमण्डले । मृगाकृतिर्विलग्नश्च भविष्यति युगे युगे
मुला, तारेला घेऊन गेल्यामुळे चंद्राच्या गोलावर डाग राहील; तिथे हरयाच्या आकाराचा डाग प्रत्येक युगात दिसेल.
शृणु वाक्यमिहाऽऽगच्छ तारके च पतिव्रते । सत्यं ब्रूहि कस्य गर्भंत्यक्त्वा शुद्धाभव प्रिये
माझं बोलणं ऐक आणि इथे ये, पतिव्रता तारे; खरं सांग, कुणाचं पोटातलं मूल सोडल्यावर तू शुद्ध झालीस, प्रिय.
अकामतो बलात्साध्वी न स्त्री जारेण दुष्यति । कामतो नरकं याति यावच्चन्द्रदिवाकरौ
सती स्त्री जर तिच्या इच्छेविरुद्ध आणि जबरदस्तीने दुसऱ्या पुरुषाशी संबंध आला, तर ती दूषित होत नाही; पण जर स्वतःच्या इच्छेने असं केलं, तर ती चंद्रसूर्य असेपर्यंत नरकात जाते.
उवाच तारा ब्रह्माणं गर्भं चन्द्रस्य सस्मितम् । जहसुर्देवताः सर्वाः शंभुश्च मुनिसंघकाः
ताराने हसत हसत ब्रह्माला सांगितलं, 'हे मूल चंद्राचं आहे.' हे ऐकून सर्व देव, शंकर आणि ऋषी हसले.
ददौ तारां च गुरवे लज्जिताय व्रजेश्वर । बृहस्पतिर्ययौ गेहं गृहीत्वा च पतिव्रताम्
लाजलेल्या गुरूला म्हणजे बृहस्पतीला तारा परत दिली गेली; बृहस्पतीने आपली पतिव्रता पत्नी घेतली आणि घरी गेला.
तया प्रसूतं पुत्रं च सुन्दरं कनकप्रभम् । गृहीत्वाप्रययौ चन्दौनमस्कृत्य विधिं शिवाम्
तिच्या पोटी जन्मलेलं सुंदर, सोन्यासारखं तेजस्वी मूल घेऊन तो चंद्राकडे गेला, विधी आणि शंकराला वंदन करून.
ययुर्देवाश्च मुनयः शंभुश्च कमलोद्भवः । प्रययौ स्वगृहं शुक्रौ दैत्ययुक्तौ मुदाऽन्वितः
सर्व देव, ऋषी, शंकर आणि कमळातून जन्मलेला ब्रह्मा निघून गेले; शुक्राचार्य दैत्यांसह आनंदाने आपल्या घरी परतला.