प्रस्तुतं देवसैन्यं च पश्य वत्स रणोद्यतम् । अहं शंभुस्त्वत्समीपं तदर्थं च समागतौ
बघ बाळा, देवांची सैन्ये युद्धासाठी सज्ज झाली आहेत; मी आणि शंभू या कारणासाठी तुझ्या जवळ आलो आहोत.
शंभुरुवाच चन्द्रमानय हे विप्र यद्यात्मशिवमिच्छसि । संहरिष्ये सिरस्तस्य त्रिशूरेन च पापिनः
शंभू म्हणाला: हे ब्राह्मण, जर तुला स्वतःचं कल्याण हवं असेल तर चंद्राला इथे आण; मी त्या पाप्याचं शिर त्रिशूळाने छाटीन.
अन्यथा संहरिष्यामि सर्वदैत्यान्क्षणेन च । मयि रुष्टे रक्षिता को दैत्यानां च भवेद्द्विज
नाहीतर, मी क्षणात सर्व दैत्यांचा नाश करीन; हे ब्राह्मण, जर मी रागावलो तर दैत्यांचं रक्षण कोण करणार?
सद्यः पाशुपतेनैव वाय्वस्त्रेण च र्सांप्रतम् । सुराणां रिपुवर्गं च हरिष्यामि च लीलया
आता लगेच, मी पाशुपत अस्त्राने किंवा वायव्यास्त्राने सहजपणे देवांचे शत्रू संपवीन.
दुर्वाससो मदंशस्य गुरुस्तस्याङ्गिरा सुनिः । परस्पराच्च संबन्धाद्गुरुपुत्रो गुरुर्मम
दुर्वास हा मदांशाचा गुरु आहे, आणि त्याचा गुरु म्हणजे अंगिरा; त्यांच्या नात्यामुळे, गुरुचा मुलगाही माझा गुरु आहे.
बृहस्पतिश्च तेजस्वी तं भस्मीकर्तुमीश्वरः । न चकार कृपालुश्चेत्प्रियशिष्येण हेतुना
बृहस्पती तेजस्वी आहे, त्याला प्रभूने भस्म करायचं ठरवलं होतं, पण आपल्या प्रिय शिष्यामुळे त्याने दया दाखवली.
उतथ्यपत्नीं दृष्ट्वा स पुरा रेमे स्वकामतः । तत्पतेः शापतोऽस्यैव परग्रस्ता प्रिया सती
पूर्वी, उतथ्याची पत्नी पाहून त्याने आपल्या इच्छेप्रमाणे तिच्यासोबत रमण केलं; तिच्या पतीच्या शापामुळे त्याची प्रिय पत्नी दुसऱ्याच्या ताब्यात गेली.
पत्नीं मद्गुरुपुत्रस्य देहि तार्रां मनोहराम् । मद्वैरिणं च चन्द्रं च भ्रादृभार्यापहारिणम्
माझ्या गुरुच्या मुलाची पत्नी, ती मनमोहक तारा मला परत दे, आणि माझा शत्रू असलेला चंद्र, ज्याने आपल्या भावाची पत्नी पळवली, तोही परत दे.
शरणागतदीनार्तं न हि रक्षेद्यदीश्वरः । पच्यते निरये तावद्यावदिन्दाश्चतुदर्श
जो दु:खी, दीन आणि शरण आलेल्या माणसाचं रक्षण करत नाही, तो इंद्र चारही दिशा पाहेपर्यंत नरकात यातना भोगतो.
अत्र नास्ति विचारो मे पापिष्ठे शरणागते । पापी यं शरणं याति स पापी च न संशयः
या बाबतीत मला काही विचार नाही, हे महापापी, जो शरण येतो त्याच्याबद्दल; पापी जो शरण येतो तो पापीच असतो, यात शंका नाही.
देहि तं विप्रशार्दूल पापिनं मातृगामिनम् । बहिष्कृत्य स्वाश्रमाच्च तारासाध्वीसमन्वितम्
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, त्या पापीला, जो दुसऱ्याच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो, आपल्या आश्रमातून हाकलून, तारा या सतीसह मला सोपव.
शुक्र उवाच सुराणामसुराणां च सर्वेषां जगतामपि । त्वमेव शास्ता भगवान्को वा शास्ति सुरेऽसुरे
शुक्र म्हणाला: देव, दैत्य आणि सर्व जगावर एकट्याचं राज्य आहे, भगवंत; देव किंवा दैत्यांवर दुसरं कोण राज्य करू शकतं?
कृत्वा सुराणां साहाय्यं कथं दैत्यान्हनिष्यसि । संहर्तुः सर्वजगतां दैत्यौधे किं च पौरुषम्
देवतांना मदत करून मग दैत्यांचा नाश कसा करशील? संपूर्ण जगाचा संहार करणाऱ्याने दैत्यांचा नाश करण्यात काय पराक्रम आहे?
त्वं जयोतिः परमं ब्रह्म सगुणो निर्गुणः स्वयम् । गुणभेदान्मूर्तिभेदो ब्रह्मविष्णुशिवात्मकः
तूच सर्वोच्च तेज, परब्रह्म, गुणांसह आणि निर्गुणही स्वतःच आहेस; गुणांमुळे आणि रूपांमुळे तू ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव या रूपात प्रकट होतोस.
बलिद्वारे गदापाणिः स्वयमेव भवान्प्रभो । स्वयं प्रदत्ता शक्राय तस्मै श्रीरपि लीलया
बळीच्या दरवाज्यावर, प्रभो, तुम्ही स्वतः गदा हातात घेऊन उभे राहिलात; आणि आपल्या इच्छेने, सहजपणे, इंद्राला श्रीमंती दिलीत.
क्षमस्व भगञ्छंभो हर क्रोधं च संहर । किं पौरुषं च भवतो ब्रह्मणस्यापि हिंसया
शंभो, कृपया मला माफ करा, राग शांत करा आणि क्रोध आवरा; ब्रह्मालाही त्रास द्यावा लागला, तर तुमच्या शौर्याला काय अर्थ?
अहं जीवञ्छरीरेण न दास्यामि निशाकरम् । शरणागतदीनार्तं लज्जिर्वं पापसंयुतम्
मी जिवंत असताना, या शरीरात असतानाच, मी चंद्र देणार नाही; तो शरण आलेला, दुःखी, लाजलेला आणि पापांनी ग्रासलेला आहे.
अहं च त्वत्पदाम्भोजे शरणं यामि शंकर । यथोचितं कुरु विभो जगत्सर्वं तथैव च
शंकरा, मी तुमच्या चरणी शरण येतो; प्रभो, जसे योग्य वाटेल तसे करा, कारण हे संपूर्ण जगसुद्धा तुमच्यावरच अवलंबून आहे.
शुक्रस्य वचनं श्रुत्वा प्रसन्नो भगवाञ्छिवः । इत्युवाच निशानाथं समानय शुभं भवेत्
शुक्राचे शब्द ऐकून भगवान शंकर प्रसन्न झाले आणि त्यांनी रात्रस्वामीला सांगितले, 'त्याला इथे आणा, आणि सर्व काही मंगल होवो.'
एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा बोधयित्वा कविं विभुः । समानीय निशानाथं तारकासहितं व्रज
तेवढ्यात, ब्रह्माने कवींना समजावून सांगितले आणि रात्रस्वामीला तारकांसह घेऊन आला.
शंभोश्च चरणाम्भोजे चकार च समर्पणम् । शंभुस्तं प्रीतियुक्तश्च वासयामास वक्षसि
त्याने शंभूंच्या चरणी स्वतःला अर्पण केले; शंभू प्रेमाने त्याला आपल्या छातीशी धरले.
दत्तवा तस्मै पादरेणुं निष्पापं च चकार सः । दत्तवा तन्मस्तके हस्तं कृपालुरभयं ददौ
त्यांनी त्याला आपल्या पायांची धूळ दिली आणि त्याला पापमुक्त केले; दयाळू शंभूने त्याच्या डोक्यावर हात ठेवून त्याला निर्भयता दिली.
क्षीरोदे स्नापयित्वा च प्रायश्चित्तेन शंकरः । चकार चन्द्रं निष्पापं ब्रह्मणा सहितः शुचिम्
शंकराने क्षीरसागरात स्नान घालून आणि प्रायश्चित्त करून, ब्रह्मासोबत चंद्राला पवित्र आणि पापमुक्त केले.
योगेन चन्द्रं योगीन्द्रो द्विखण्डं तं चकार सः । ररक्षार्धं ललाटे च सोऽप्यर्धं ब्रह्मणः पुरः
योगशक्तीने योगीश्वराने चंद्र दोन भागांत विभागला; एक भाग कपाळावर ठेवला आणि दुसरा ब्रह्माच्या समोर दिला.
अत एव महादेवो बभूव चन्द्रशेखरः । मृगाङ्को लज्जितस्तत्र कलङ्कीं देवसंसदि
म्हणूनच महादेवांना 'चंद्रशेखर' हे नाव मिळाले; देवांच्या सभेत चंद्र लाजून, डाग घेऊन उभा राहिला.
लज्जया च स्वयोगेन देहत्यागं चकार सः । तच्छरीरं च क्षीरोदे ब्रह्मणा च समर्पितम्
लाजेने आणि आपल्या योगशक्तीने त्याने देहाचा त्याग केला; आणि ते शरीर ब्रह्माने क्षीरसागरात अर्पण केले.
रुरोदात्रिश्च कृबया शुचा क्षीरोदधेस्तटे । अत्रेश्चक्षुर्जलं तस्य पपात च जले व्रज
अत्रिने दया आणि दुःखाने क्षीरसागराच्या काठी रडले; त्यांचे डोळ्यांचे पाणी त्या समुद्रात पडले, राजन.
तस्माद्बभूव चन्द्रश्च निष्पापो देवसंसदि । ब्रह्मा च भगवाञ्छंभुरभिषेकं चकार तम्
त्यामुळे चंद्र देवसभेत पापमुक्त झाला; ब्रह्मा आणि भगवान शंभू यांनी त्याचा अभिषेक केला.
महादेव उवाच स्वस्थानं गच्छ पुत्र त्वं कुरुष्व विषयं मुदा । पश्चात्तस्याश्च शापेनयक्ष्मग्रस्तोभविष्यसि
महादेव म्हणाले: 'माझ्या मुला, आपल्या जागी जा आणि आनंदाने आपले राज्य कर; पण नंतर तिच्या शापामुळे तुला क्षयरोग होईल.'
व्यर्थं पतिव्रताशापं कर्तुमीशश्चको भुवि । मदाशिषा यक्ष्मणश्च प्रतीकारो भविष्यति
पतीव्रतेच्या शापाला व्यर्थ होऊ द्यावे, असे प्रभूने या पृथ्वीवर इच्छिले नाही; पण माझ्या आशीर्वादाने क्षयरोगावर उपाय मिळेल.