धर्म त्यजति धर्मज्ञो ह्यधर्मेण रतः कथम् । दिवामैथुनदोषं च वक्ति वेदो विशेषतः
जो धर्म जाणतो, तो अधर्मात रमून आपला धर्म कसा सोडू शकतो? वेदांनी विशेषतः दिवसा मैथुन करण्याचा दोष सांगितला आहे.
अहं च धर्मिणां साक्षी तेन त्वां कथयामि ते । सूर्यस्य वचनं श्रुत्वा तत्याज मैथुनं द्विजः
मी धर्मी लोकांचा साक्षी आहे, म्हणून तुला हे सांगतो. सूर्याचे शब्द ऐकून त्या द्विजाने मैथुन सोडले.
दृष्ट्वा पुरो विप्ररूपं सूर्य तेजस्विनं सुरम् । उवाच सूर्य रक्तास्यः कोपलज्जासमन्वितः
समोर तेजस्वी ब्राह्मणरूप सूर्याला पाहून, सूर्याने राग आणि लाज याने भरलेल्या लाल तोंडाने बोलायला सुरुवात केली.
जमदग्निरुवाच को भवान्पण़्डितंमन्यो न त्वदन्योऽस्ति पण्डितः । अहं भृगोर्भगवतः शिष्यस्त्वं कश्यपस्य च
जमदग्नी म्हणाले: तू कोण आहेस, स्वतःला पंडित समजतोस? तुझ्यापेक्षा मोठा पंडित कोणी नाही. मी भृगु ऋषींचा शिष्य आहे, आणि तू कश्यपांचा.
चतुर्वेदांश्च जानामि धर्माधर्मनिरूपणो । वेदप्रणिहितो धर्मे ह्यधर्मस्तद्विपर्ययः
मी चारही वेद जाणतो आणि धर्म-अधर्म ओळखतो; वेदांनी ठरवलेला धर्मच खरा धर्म आहे, आणि त्याच्या विरुद्ध असलेले अधर्म.
अज्ञानी पुरुषः शश्वज्जडितश्च स्वकर्मणा । तेजीयसां न दोषाय वङ्नेः सर्वभुजो यथा
अज्ञानी माणूस नेहमी आपल्या कर्माने जड होतो; पण ज्यांच्यात तेज आहे, त्यांना दोष लागत नाही, जसा सर्व काही गिळणाऱ्या सापाला लागत नाही.
अन्ये भवांश्च धर्मश्च साक्षी सर्वे च कर्मणाम् । फलदाता च शास्त्रज्ञो यतस्त्वत्तनयः सदा
तुम्ही आणि इतर, तसेच धर्म, सगळ्या कर्मांचे साक्षीदार आहात; फळ देणारा आणि शास्त्र जाणणारा, कारण तू नेहमीच पुत्र आहेस.
न वैष्णवानां शास्तारो यूयमस्माकमेव च । न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित्
तुम्ही वैष्णवांचे शासक नाही, फक्त आमचेच आहात; वासुदेव भक्तांना कधीच कोणतेही अशुभ लागत नाही.
हरेः सुदर्शनं चक्रं शश्वद्रक्षति वैष्णवान् । नारायणश्च भगवान्स्वयं ब्रह्मा च शंकरः
हरीचे सुदर्शन चक्र नेहमी वैष्णवांचे रक्षण करते; नारायण स्वतः, ब्रह्मा आणि शंकरही.
शास्ता यमश्च नास्माकं त्वं वै नापि दिवाकर। राजपुत्रो यथा स्थाने वयं स्वच्छन्दगामिनः
यम आमचा शासक नाही, आणि तूही नाहीस, हे सूर्य; जसा राजपुत्र आपल्या जागी स्वच्छंद असतो, तसा आम्ही आमच्या इच्छेने वागतो.
शक्तोऽहं भस्मसात्कर्तुं यमं सर्वसुरांस्तथा । महेन्द्रप्रभृतीन्सूर्य क्षणेनैवावलीलया
मी यम, सर्व देव, महेंद्र आणि तुलाही, हे सूर्य, एका क्षणात भस्म करू शकतो.
कस्त्वं धर्मप्रवक्ता मे याहि स्वस्थानमेव च । मम शास्ता तु भगवाञ्छ्रीकृष्णः प्रकृतेः परः
तू कोण आहेस मला धर्म सांगणारा? आपल्या जागी जा. माझा खरा शासक म्हणजे श्रीकृष्ण, जो प्रकृतीपलीकडे आहे.
अद्य मे निर्जने स्थाने रसभङ्गस्त्वया कृतः । मम शापात्पाप दृश्यो राहुग्रस्तो भविष्यसि
आज या एकांत ठिकाणी तू माझा आनंद भंग केला आहेस; माझ्या शापामुळे तू पापी म्हणून राहूने ग्रासलेला दिसशील.
द्रष्टुं त्वां ये घनाः सर्वे दूरीभूता भवन्ति ते । त्वामाच्छन्नं करिष्यन्ति वायुना प्रेरितास्तथा
जे मेघ तुला पाहायला येतात, ते सगळे दूर जातील; वाऱ्याने हलवले जाऊन ते तुला झाकून टाकतील.
स्वतेजसा भवान्गर्वाद्धततेजा भविष्यसि । मेघाच्छन्नः स्वल्पतेजा राहुग्रस्तो भवान्भव
तुझ्या तेजाचा गर्व केल्यामुळे, तुझे तेज कमी होईल; मेघांनी झाकलेला, थोड्याच प्रकाशाने, राहूने ग्रासलेला तू राहशील.
ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा भगवान्भास्करः स्वयम् । ततः पुटाञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव मुनिपुंगवम्
त्या ब्राह्मणाचे शब्द ऐकून, भगवंत भास्कर स्वतः हात जोडून त्या श्रेष्ठ ऋषीचे स्तवन करू लागले.
भास्कर उवाच अवध्याः सर्वे धर्मज्ञ धन्या मान्याः पुरस्कृताः । नारायणश्च भगवाञ्छंभुर्ब्रह्मा स्वयं प्रभुः
भास्कर म्हणाला: जे सर्व धर्म जाणणारे आहेत, ते कधीही मारता येत नाहीत, ते भाग्यवान, मान्य आणि सन्मानित आहेत. नारायण, भगवान शंभू आणि ब्रह्मा हे स्वतः प्रभू आहेत.
गणेशाश्चापि शेषश्च धर्मश्चापि सनातनः । स्तुवान्ति ब्रह्मणं सर्वे विप्ररूपी जनार्दनः
गणेश, शेष आणि सनातन धर्म हे सर्व ब्रह्माला स्तुती करतात; आणि जनार्दन ब्राह्मणाच्या रूपात प्रकट होतो.
विप्रदत्तश्च यो ब्रह्मन्वयमस्मन्मुखो द्विजः । हुताशनश्च द्विमुखाः सुराः सर्वे द्विजो वरः
हे ब्राह्मण, जो ब्राह्मणांनी दिला आहे, आम्ही दोन मुख असलेले आहोत, आणि सर्व देवताही द्विज आहेत; ब्राह्मण श्रेष्ठ आहे.
क्षमस्व वैष्णवः शुद्धः स्वधर्म स समाचर । वैष्णवानां कृतः कोपो हृदि येषां जनार्दनः
शुद्ध वैष्णव, क्षमा कर आणि आपला धर्म नीट पार पाड. ज्यांच्या हृदयात जनार्दन वास करतो, त्यांच्यावर वैष्णवांवर राग करणे पाप आहे.
अस्माभिः पूजिता विप्रा युषमाभिः पूजिताः सुराः । परस्परं स्नेहपात्रं चेदमाचरणं द्विज
आम्ही ब्राह्मणांचा सन्मान केला आणि तुम्ही देवतांचा सन्मान केला; हे परस्पर प्रेम, हेच योग्य वर्तन आहे, हे द्विज.
अहमेवं त्वया शप्तो मया शप्तो भवान्भव । अन्यथा मां वदन्त्येवं सूर्य निस्तेजसं जनाः
मी तुझ्याकडून शापित झालो आणि तू माझ्याकडून शापित झाला; नाहीतर लोक म्हणतील की मी सूर्य तेजहीन आहे.
पराभूतः क्षत्रियेण भविष्यसि द्विजेश्वर । मरणं क्षत्रियास्त्रेण भवतश्च भविष्यति
हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, तुला क्षत्रियाकडून पराभूत व्हावे लागेल आणि तुझा मृत्यूही क्षत्रियाच्या शस्त्राने होईल.
सूर्यस्य वचनं श्रुत्वा चुकोप ब्राह्मणः पुनः । तं शशापातिरक्तास्यः शंभुना निर्जितो भवान्
सूर्याचे बोल ऐकून ब्राह्मण पुन्हा रागावला; त्याच्या तोंडाला रागाने लालिमा आली आणि त्याने शाप दिला: 'तुला शंभूकडून पराभूत व्हावे लागेल.'
उभयोः कलहं ज्ञात्वा कश्यपेन सह व्रज । आजगाम स्वयं ब्रह्मा विधाता जगतामपि
दोघांचा वाद कळल्यावर, जगाचा विधाता ब्रह्मा कश्यपासोबत स्वतः आला.
आगत्य ब्रह्मा संत्रस्तं बोधयामास भास्करम् । मुनिश्रेष्ठं च धर्मज्ञं धर्मज्ञानां गुरोर्गुरुः
ब्रह्मा आल्यावर, त्याने घाबरलेल्या भास्कराला आणि धर्म जाणणाऱ्या श्रेष्ठ ऋषीला समजावले; तो धर्मज्ञांचा गुरु आहे.
ब्रह्मोवाच क्षमस्व भास्कर त्वं च साक्षान्नारायणो भवान् । युष्माकं परिपाल्यश्चाप्यवध्यो ब्राह्मणाः सदा
ब्रह्मा म्हणाला: भास्करा, क्षमा कर, कारण तू प्रत्यक्ष नारायण आहेस; आणि ब्राह्मण नेहमी तुझ्याकडून रक्षण मिळायला हवेत आणि त्यांना कोणी मारू नये.
अहं करोमि भवतो विप्रशापान्तमुल्बणम् । अत्राहमागतस्त्रस्तो भृगुणा प्रेरितस्ततः
मी तुझ्यावर आलेला भयंकर ब्राह्मणाचा शाप संपवीन; मी येथे भृगूने पाठविल्यामुळे, घाबरून आलो आहे.
स्फुटोऽहं प्रेरितश्चापि कश्यपेन मरीचिना । शान्तो भव सुरक्षेष्ठ साक्षीत्वं सर्वकर्मणाम्
मला कश्यप आणि मरीची यांनी स्पष्टपणे पाठवले आहे; हे देवश्रेष्ठ, शांत हो आणि सर्व कर्मांचा साक्षीदार हो.
कुत्रचिद्दिवसे ब्रह्मंस्त्वं तत्र कुत्रचित्क्षणम् । भविष्यसि घनाच्छन्नः सद्यो मुक्तो भविष्यसि
कधी तरी, त्या ठिकाणी, काही काळासाठी तुला मेघांनी झाकले जाईल, आणि लगेचच तू मुक्त होशील.