एकदा जमदग्निश्च महाकौतूहलान्वितः । रेणुकासहितस्तुष्टो जगाम नर्मदातटम्
एकदा जमदग्नी, मोठ्या कुतूहलाने आणि रेणुका सोबत, आनंदी होऊन, नर्मदेच्या काठी गेला.
निर्जने नर्मदातीरे विजहार तया सह । नवोढया च सुन्दर्या नवयौवनयुक्तया
नर्मदेच्या एकांत काठावर, त्याने आपल्या नवविवाहित, सुंदर, ताज्या तारुण्याने भरलेल्या पत्नीबरोबर रमण केले.
सुवेषया सुस्मितया रत्नभूषणयुक्तया । नतया स्तनभारेण श्रोणीभारेण मन्दया
ती सुंदर वस्त्रांनी, गोड हसऱ्या चेहऱ्याने, रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली होती; स्तन आणि कंबरेच्या भारामुळे तिची चाल मंदावली होती.
सुन्दरीणामतुलया श्वेतचम्पकवर्णया । सुपूर्णचन्द्राननया कटाक्षयुतया तथा
ती सुंदर स्त्रियांमध्ये अद्वितीय होती, पांढऱ्या चंपकासारखी कांती, पूर्ण चंद्रासारखे मुख, आणि कटाक्षांनी शोभलेली.
अतीवसूक्ष्माम्बरया कामबाणार्तया व्रज । पुलकाञ्चितसर्वाङ्गसंभोगेनापि मूर्च्छया
ती फारच सूक्ष्म वस्त्र घातलेली, प्रेमबाणांनी व्याकुळ, संपूर्ण शरीर रोमांचित, आणि आनंदाने कधी कधी बेशुद्ध होत होती.
पुंस्कोकिलयुते रम्ये शब्दिते सुमधुव्रते । सुगन्धिवायुसंयुक्ते पुष्पतल्पान्विते शुभे
त्या रम्य ठिकाणी, नर कोकिळांच्या गाण्याने, गोड आवाजांनी आणि सुगंधी वाऱ्याने भरलेले, फुलांच्या पलंगाने सजलेले होते.
चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं वस्त्रमाल्यधरं मुनिम् । महारासरसाढ्यं तमुवाच भास्करः स्वयम्
तो ऋषी, संपूर्ण शरीर चंदनाने लावलेले, वस्त्र आणि हार घातलेला, महा-रासाच्या आनंदाने भरलेला, त्याला सूर्यदेवाने स्वतः हाक मारली.
वेदकर्तुः प्रपौत्रस्तवं ब्रह्मणश्च जगत्वतेः । चतुर्वेदविधेयेषु सुनिष्णातः सदा शुचिः
तू वेदांचे कर्ते यांचा पणतू आहेस, ब्रह्मा आणि जगाचा स्वामी यांचा वंशज आहेस; चारही वेदांत पारंगत, नेहमी पवित्र आहेस.
वेदाङ्गकर्ता धर्मज्ञः श्रेष्ठो वेदविदां वरः । महातपस्वी तेजस्वी ब्रह्मचारी च सुव्रती
तो वेदांचे अंग निर्माण करणारा, धर्माची जाण असलेला, वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ, मोठा तपस्वी, तेजस्वी, ब्रह्मचर्य पालन करणारा आणि आपली व्रते पाळणारा आहे.
युष्मद्विधोक्तं शास्त्रं च पठित्वाऽन्यश्च पण्डितः । वेदप्रणिहितो धर्मो ह्यधर्मस्तद्विपर्ययः
तुम्ही आणि इतरांनी सांगितलेले शास्त्र शिकून तो पंडित झाला आहे; वेदांनी ठरवलेला धर्मच खरा धर्म आहे, आणि त्याच्या उलट असलेले अधर्म.
धर्म त्यजति धर्मज्ञो ह्यधर्मेण रतः कथम् । दिवामैथुनदोषं च वक्ति वेदो विशेषतः
जो धर्म जाणतो, तो अधर्मात रमून आपला धर्म कसा सोडू शकतो? वेदांनी विशेषतः दिवसा मैथुन करण्याचा दोष सांगितला आहे.
अहं च धर्मिणां साक्षी तेन त्वां कथयामि ते । सूर्यस्य वचनं श्रुत्वा तत्याज मैथुनं द्विजः
मी धर्मी लोकांचा साक्षी आहे, म्हणून तुला हे सांगतो. सूर्याचे शब्द ऐकून त्या द्विजाने मैथुन सोडले.
दृष्ट्वा पुरो विप्ररूपं सूर्य तेजस्विनं सुरम् । उवाच सूर्य रक्तास्यः कोपलज्जासमन्वितः
समोर तेजस्वी ब्राह्मणरूप सूर्याला पाहून, सूर्याने राग आणि लाज याने भरलेल्या लाल तोंडाने बोलायला सुरुवात केली.
जमदग्निरुवाच को भवान्पण़्डितंमन्यो न त्वदन्योऽस्ति पण्डितः । अहं भृगोर्भगवतः शिष्यस्त्वं कश्यपस्य च
जमदग्नी म्हणाले: तू कोण आहेस, स्वतःला पंडित समजतोस? तुझ्यापेक्षा मोठा पंडित कोणी नाही. मी भृगु ऋषींचा शिष्य आहे, आणि तू कश्यपांचा.
चतुर्वेदांश्च जानामि धर्माधर्मनिरूपणो । वेदप्रणिहितो धर्मे ह्यधर्मस्तद्विपर्ययः
मी चारही वेद जाणतो आणि धर्म-अधर्म ओळखतो; वेदांनी ठरवलेला धर्मच खरा धर्म आहे, आणि त्याच्या विरुद्ध असलेले अधर्म.
अज्ञानी पुरुषः शश्वज्जडितश्च स्वकर्मणा । तेजीयसां न दोषाय वङ्नेः सर्वभुजो यथा
अज्ञानी माणूस नेहमी आपल्या कर्माने जड होतो; पण ज्यांच्यात तेज आहे, त्यांना दोष लागत नाही, जसा सर्व काही गिळणाऱ्या सापाला लागत नाही.
अन्ये भवांश्च धर्मश्च साक्षी सर्वे च कर्मणाम् । फलदाता च शास्त्रज्ञो यतस्त्वत्तनयः सदा
तुम्ही आणि इतर, तसेच धर्म, सगळ्या कर्मांचे साक्षीदार आहात; फळ देणारा आणि शास्त्र जाणणारा, कारण तू नेहमीच पुत्र आहेस.
न वैष्णवानां शास्तारो यूयमस्माकमेव च । न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित्
तुम्ही वैष्णवांचे शासक नाही, फक्त आमचेच आहात; वासुदेव भक्तांना कधीच कोणतेही अशुभ लागत नाही.
हरेः सुदर्शनं चक्रं शश्वद्रक्षति वैष्णवान् । नारायणश्च भगवान्स्वयं ब्रह्मा च शंकरः
हरीचे सुदर्शन चक्र नेहमी वैष्णवांचे रक्षण करते; नारायण स्वतः, ब्रह्मा आणि शंकरही.
शास्ता यमश्च नास्माकं त्वं वै नापि दिवाकर। राजपुत्रो यथा स्थाने वयं स्वच्छन्दगामिनः
यम आमचा शासक नाही, आणि तूही नाहीस, हे सूर्य; जसा राजपुत्र आपल्या जागी स्वच्छंद असतो, तसा आम्ही आमच्या इच्छेने वागतो.
शक्तोऽहं भस्मसात्कर्तुं यमं सर्वसुरांस्तथा । महेन्द्रप्रभृतीन्सूर्य क्षणेनैवावलीलया
मी यम, सर्व देव, महेंद्र आणि तुलाही, हे सूर्य, एका क्षणात भस्म करू शकतो.
कस्त्वं धर्मप्रवक्ता मे याहि स्वस्थानमेव च । मम शास्ता तु भगवाञ्छ्रीकृष्णः प्रकृतेः परः
तू कोण आहेस मला धर्म सांगणारा? आपल्या जागी जा. माझा खरा शासक म्हणजे श्रीकृष्ण, जो प्रकृतीपलीकडे आहे.
अद्य मे निर्जने स्थाने रसभङ्गस्त्वया कृतः । मम शापात्पाप दृश्यो राहुग्रस्तो भविष्यसि
आज या एकांत ठिकाणी तू माझा आनंद भंग केला आहेस; माझ्या शापामुळे तू पापी म्हणून राहूने ग्रासलेला दिसशील.
द्रष्टुं त्वां ये घनाः सर्वे दूरीभूता भवन्ति ते । त्वामाच्छन्नं करिष्यन्ति वायुना प्रेरितास्तथा
जे मेघ तुला पाहायला येतात, ते सगळे दूर जातील; वाऱ्याने हलवले जाऊन ते तुला झाकून टाकतील.
स्वतेजसा भवान्गर्वाद्धततेजा भविष्यसि । मेघाच्छन्नः स्वल्पतेजा राहुग्रस्तो भवान्भव
तुझ्या तेजाचा गर्व केल्यामुळे, तुझे तेज कमी होईल; मेघांनी झाकलेला, थोड्याच प्रकाशाने, राहूने ग्रासलेला तू राहशील.
ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा भगवान्भास्करः स्वयम् । ततः पुटाञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव मुनिपुंगवम्
त्या ब्राह्मणाचे शब्द ऐकून, भगवंत भास्कर स्वतः हात जोडून त्या श्रेष्ठ ऋषीचे स्तवन करू लागले.
भास्कर उवाच अवध्याः सर्वे धर्मज्ञ धन्या मान्याः पुरस्कृताः । नारायणश्च भगवाञ्छंभुर्ब्रह्मा स्वयं प्रभुः
भास्कर म्हणाला: जे सर्व धर्म जाणणारे आहेत, ते कधीही मारता येत नाहीत, ते भाग्यवान, मान्य आणि सन्मानित आहेत. नारायण, भगवान शंभू आणि ब्रह्मा हे स्वतः प्रभू आहेत.
गणेशाश्चापि शेषश्च धर्मश्चापि सनातनः । स्तुवान्ति ब्रह्मणं सर्वे विप्ररूपी जनार्दनः
गणेश, शेष आणि सनातन धर्म हे सर्व ब्रह्माला स्तुती करतात; आणि जनार्दन ब्राह्मणाच्या रूपात प्रकट होतो.
विप्रदत्तश्च यो ब्रह्मन्वयमस्मन्मुखो द्विजः । हुताशनश्च द्विमुखाः सुराः सर्वे द्विजो वरः
हे ब्राह्मण, जो ब्राह्मणांनी दिला आहे, आम्ही दोन मुख असलेले आहोत, आणि सर्व देवताही द्विज आहेत; ब्राह्मण श्रेष्ठ आहे.
क्षमस्व वैष्णवः शुद्धः स्वधर्म स समाचर । वैष्णवानां कृतः कोपो हृदि येषां जनार्दनः
शुद्ध वैष्णव, क्षमा कर आणि आपला धर्म नीट पार पाड. ज्यांच्या हृदयात जनार्दन वास करतो, त्यांच्यावर वैष्णवांवर राग करणे पाप आहे.