तदा शुद्धो भवेत्सद्यो निष्कलङ्की महीतले । सिंहः प्रसेनमवधीत्सिंहो जाम्बवता हतः
त्या वेळी तो लगेचच शुद्ध होतो, पृथ्वीवर निर्दोष राहतो; सिंहाने प्रसैनाचा वध केला, आणि तो सिंह जांबवानाने मारला.
सुकुमारक मा रोदीस्तव ह्येष स्यमन्तकः । इति मन्त्रेण पूतं च जलं साधुः पिबेद्ध्रुवम्
सुकुमार, रडू नकोस; हा तुझा स्यमंतक रत्न आहे. या मंत्राने पाणी शुद्ध करून, सज्जनाने ते नक्की प्यावे.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखण्डo उत्तo नारदनाo भगवन्नन्दसंo अष्टसप्ततितमोऽध्यायः
श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणातील श्रीकृष्णजन्मखंडातील 'नारद आणि भगवंत नंदसंवाद' नावाचा अठ्ठ्याहत्तरावा अध्याय येथे संपला.
अथैकोनाशीतितमोऽध्यायः नन्द उवाच राहुग्रस्तः कथं सूर्यश्चन्द्रो वाऽपि जगत्प्रभो । नेष्टश्चन्द्रः कथं भाद्रे चतुर्थ्यां चासिते सिते
आता एकोणऐंशीवा अध्याय. नंद म्हणाला: हे जगाच्या प्रभु, राहू सूर्य किंवा चंद्राला कसा गिळतो? भाद्र महिन्यात, चतुर्थीच्या दिवशी, वाढत्या किंवा कमी होत असताना, चंद्र का प्रिय मानला जात नाही?
वेदानां जनकस्त्वं च कं पृच्छामित्वया विना । वेदे पुराणे गोप्यं यन्न जानन्ति विपश्यितः
तुम्ही वेदांचे मूळ आहात; तुमच्याशिवाय मी कोणाला विचारू? वेद आणि पुराणांत जे गुप्त आहे, जे ज्ञानी लोकांनाही माहीत नाही—
श्रीभगवानुवाच अतथ्यं वचनं चेदं निषिद्धं वैदिकैरपि । क्षमस्व नन्द भद्रं ते प्रश्नमन्यं कुरुष्व माम्
श्रीभगवान म्हणाले: हे वचन खरे नाही आणि वेदज्ञांनीही ते वर्ज्य केले आहे. नंदा, मला माफ कर; तुझ्या कल्याणासाठी, दुसरा प्रश्न विचार.
बिश्वस्तं वचनं तात न प्रकाश्यं मनीषिभिः । विघ्नः प्रकाशे भवति सतां छिद्रं च दैवतः
मुला, विश्वासार्ह गोष्ट ज्ञानी लोकांनी उघड करु नये; कारण उघड केल्यावर सज्जनांसाठी अडथळे येतात आणि देवता दोष शोधतात.
नन्द उवाच कथयस्व जगन्नाथ न भक्ते व़ञ्चनं कुरु । अदृश्यौ चापि देवेशौ राहुग्रस्तौ च पुष्यदौ
नंद म्हणाला: जगन्नाथा, मला सांग; भक्ताची फसवणूक करू नकोस. हे दोन्ही देव अदृश्य असूनही, पुष्य नक्षत्रात राहूने गिळले जातात.
श्रीभगवानुवाच शृणु नन्द प्रवक्षयामि कथामेतां पुरातनीम् । यां श्रुत्वा निष्कलङ्कश्च तीर्थस्नायी भवेन्नरः
श्रीभगवान म्हणाले: नंदा, ऐक, मी तुला ही प्राचीन कथा सांगतो; ती ऐकल्यावर, जणू तीर्थस्नान केल्यासारखा माणूस निर्दोष होतो.
सर्वपातकिनं दृष्ट्वा यत्पापं लभते नरः । आख्यानश्रवणोनैव भस्मीभूतं भविष्यति
कोणत्याही पाप्याला पाहून माणसाला जे पाप लागते, ते फक्त ही कथा ऐकून राख होते.
एकदा जमदग्निश्च महाकौतूहलान्वितः । रेणुकासहितस्तुष्टो जगाम नर्मदातटम्
एकदा जमदग्नी, मोठ्या कुतूहलाने आणि रेणुका सोबत, आनंदी होऊन, नर्मदेच्या काठी गेला.
निर्जने नर्मदातीरे विजहार तया सह । नवोढया च सुन्दर्या नवयौवनयुक्तया
नर्मदेच्या एकांत काठावर, त्याने आपल्या नवविवाहित, सुंदर, ताज्या तारुण्याने भरलेल्या पत्नीबरोबर रमण केले.
सुवेषया सुस्मितया रत्नभूषणयुक्तया । नतया स्तनभारेण श्रोणीभारेण मन्दया
ती सुंदर वस्त्रांनी, गोड हसऱ्या चेहऱ्याने, रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली होती; स्तन आणि कंबरेच्या भारामुळे तिची चाल मंदावली होती.
सुन्दरीणामतुलया श्वेतचम्पकवर्णया । सुपूर्णचन्द्राननया कटाक्षयुतया तथा
ती सुंदर स्त्रियांमध्ये अद्वितीय होती, पांढऱ्या चंपकासारखी कांती, पूर्ण चंद्रासारखे मुख, आणि कटाक्षांनी शोभलेली.
अतीवसूक्ष्माम्बरया कामबाणार्तया व्रज । पुलकाञ्चितसर्वाङ्गसंभोगेनापि मूर्च्छया
ती फारच सूक्ष्म वस्त्र घातलेली, प्रेमबाणांनी व्याकुळ, संपूर्ण शरीर रोमांचित, आणि आनंदाने कधी कधी बेशुद्ध होत होती.
पुंस्कोकिलयुते रम्ये शब्दिते सुमधुव्रते । सुगन्धिवायुसंयुक्ते पुष्पतल्पान्विते शुभे
त्या रम्य ठिकाणी, नर कोकिळांच्या गाण्याने, गोड आवाजांनी आणि सुगंधी वाऱ्याने भरलेले, फुलांच्या पलंगाने सजलेले होते.
चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं वस्त्रमाल्यधरं मुनिम् । महारासरसाढ्यं तमुवाच भास्करः स्वयम्
तो ऋषी, संपूर्ण शरीर चंदनाने लावलेले, वस्त्र आणि हार घातलेला, महा-रासाच्या आनंदाने भरलेला, त्याला सूर्यदेवाने स्वतः हाक मारली.
वेदकर्तुः प्रपौत्रस्तवं ब्रह्मणश्च जगत्वतेः । चतुर्वेदविधेयेषु सुनिष्णातः सदा शुचिः
तू वेदांचे कर्ते यांचा पणतू आहेस, ब्रह्मा आणि जगाचा स्वामी यांचा वंशज आहेस; चारही वेदांत पारंगत, नेहमी पवित्र आहेस.
वेदाङ्गकर्ता धर्मज्ञः श्रेष्ठो वेदविदां वरः । महातपस्वी तेजस्वी ब्रह्मचारी च सुव्रती
तो वेदांचे अंग निर्माण करणारा, धर्माची जाण असलेला, वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ, मोठा तपस्वी, तेजस्वी, ब्रह्मचर्य पालन करणारा आणि आपली व्रते पाळणारा आहे.
युष्मद्विधोक्तं शास्त्रं च पठित्वाऽन्यश्च पण्डितः । वेदप्रणिहितो धर्मो ह्यधर्मस्तद्विपर्ययः
तुम्ही आणि इतरांनी सांगितलेले शास्त्र शिकून तो पंडित झाला आहे; वेदांनी ठरवलेला धर्मच खरा धर्म आहे, आणि त्याच्या उलट असलेले अधर्म.
धर्म त्यजति धर्मज्ञो ह्यधर्मेण रतः कथम् । दिवामैथुनदोषं च वक्ति वेदो विशेषतः
जो धर्म जाणतो, तो अधर्मात रमून आपला धर्म कसा सोडू शकतो? वेदांनी विशेषतः दिवसा मैथुन करण्याचा दोष सांगितला आहे.
अहं च धर्मिणां साक्षी तेन त्वां कथयामि ते । सूर्यस्य वचनं श्रुत्वा तत्याज मैथुनं द्विजः
मी धर्मी लोकांचा साक्षी आहे, म्हणून तुला हे सांगतो. सूर्याचे शब्द ऐकून त्या द्विजाने मैथुन सोडले.
दृष्ट्वा पुरो विप्ररूपं सूर्य तेजस्विनं सुरम् । उवाच सूर्य रक्तास्यः कोपलज्जासमन्वितः
समोर तेजस्वी ब्राह्मणरूप सूर्याला पाहून, सूर्याने राग आणि लाज याने भरलेल्या लाल तोंडाने बोलायला सुरुवात केली.
जमदग्निरुवाच को भवान्पण़्डितंमन्यो न त्वदन्योऽस्ति पण्डितः । अहं भृगोर्भगवतः शिष्यस्त्वं कश्यपस्य च
जमदग्नी म्हणाले: तू कोण आहेस, स्वतःला पंडित समजतोस? तुझ्यापेक्षा मोठा पंडित कोणी नाही. मी भृगु ऋषींचा शिष्य आहे, आणि तू कश्यपांचा.
चतुर्वेदांश्च जानामि धर्माधर्मनिरूपणो । वेदप्रणिहितो धर्मे ह्यधर्मस्तद्विपर्ययः
मी चारही वेद जाणतो आणि धर्म-अधर्म ओळखतो; वेदांनी ठरवलेला धर्मच खरा धर्म आहे, आणि त्याच्या विरुद्ध असलेले अधर्म.
अज्ञानी पुरुषः शश्वज्जडितश्च स्वकर्मणा । तेजीयसां न दोषाय वङ्नेः सर्वभुजो यथा
अज्ञानी माणूस नेहमी आपल्या कर्माने जड होतो; पण ज्यांच्यात तेज आहे, त्यांना दोष लागत नाही, जसा सर्व काही गिळणाऱ्या सापाला लागत नाही.
अन्ये भवांश्च धर्मश्च साक्षी सर्वे च कर्मणाम् । फलदाता च शास्त्रज्ञो यतस्त्वत्तनयः सदा
तुम्ही आणि इतर, तसेच धर्म, सगळ्या कर्मांचे साक्षीदार आहात; फळ देणारा आणि शास्त्र जाणणारा, कारण तू नेहमीच पुत्र आहेस.
न वैष्णवानां शास्तारो यूयमस्माकमेव च । न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित्
तुम्ही वैष्णवांचे शासक नाही, फक्त आमचेच आहात; वासुदेव भक्तांना कधीच कोणतेही अशुभ लागत नाही.
हरेः सुदर्शनं चक्रं शश्वद्रक्षति वैष्णवान् । नारायणश्च भगवान्स्वयं ब्रह्मा च शंकरः
हरीचे सुदर्शन चक्र नेहमी वैष्णवांचे रक्षण करते; नारायण स्वतः, ब्रह्मा आणि शंकरही.
शास्ता यमश्च नास्माकं त्वं वै नापि दिवाकर। राजपुत्रो यथा स्थाने वयं स्वच्छन्दगामिनः
यम आमचा शासक नाही, आणि तूही नाहीस, हे सूर्य; जसा राजपुत्र आपल्या जागी स्वच्छंद असतो, तसा आम्ही आमच्या इच्छेने वागतो.