अगम्यामामिनं दुष्टं चतुर्वणं नराधमम् । माता सपत्नीमाता च श्वश्रूश्च भगिनी सुता
ज्याने वर्ज्य स्त्रीकडे जाण्याचा प्रयत्न केला, वाईट वागणारा, चारही वर्णांतील नीच पुरुष, स्वतःची आई, सावत्र आई, सासू, बहीण आणि मुलगी हेही वर्ज्य आहेत.
गुरुपत्नी पुत्रपत्नी सोदरस्य प्रिया सती । मातृष्वसा पितृष्वसा भामिनेयप्रिया तथा
गुरुपत्नी, पुत्रपत्नी, सख्ख्या भावाची प्रिय स्त्री, मावशी, आत्या आणि चुलत भावाची प्रिय स्त्री हेही वर्ज्य आहेत.
मातुलानी नवोढा य पितृव्यस्त्री रजस्वला । पितृमातृप्रसूश्चैव चागम्याष्टादश स्मृताः
मामाची बायको, नवविवाहिता, काकू रजस्वला असताना, वडील किंवा आईपासून जन्मलेली स्त्री — या अठरा स्त्रिया वर्ज्य मानल्या आहेत.
कीर्तिताः सामवेदे च परिपाल्याः सतां व्रज । एता दृष्ट्वा च स्पृष्ट्वा च ब्रह्महत्यां लभेन्नरः
या सर्वांचा उल्लेख सामवेदात केला आहे आणि सज्जनांनी त्यांच्यापासून दूर राहावे. त्यांना पाहिल्यास किंवा स्पर्श केल्यास ब्रह्महत्या पाप लागते.
तस्माद्दैवेन ता दृष्ट्वा सूर्यं दृष्ट्वा हरिं स्मरेत् । कामतो यदि पश्यन्ति विनिन्द्यास्ते भवन्ति वै
म्हणून, नशिबाने त्या दिसल्या तर सूर्य पाहून हरिचे स्मरण करावे. पण जाणीवपूर्वक पाहिल्यास त्या निंदनीय ठरतात.
तस्मात्सन्तो न पश्यन्ति शापभीता व्रजेश्वर । राहुग्रस्तं रविं सोभं न पश्यन्ति विपश्चितः
म्हणून, शापाची भीती बाळगून सज्जन त्या पाहत नाहीत, व्रजेश्वरा. जसे ज्ञानी लोक राहूने ग्रासलेला सूर्य पाहत नाहीत.
जन्माष्टसप्तरिः फाङ्कदशमस्थे दिवाकरे । जन्मर्क्षे निधने चापि चतुर्थेऽपि कलानिधौ
जन्माच्या आठव्या, सातव्या किंवा दहाव्या दिवशी, जन्मनक्षत्रात सूर्य असताना, मृत्यूच्या वेळी किंवा चतुर्थीच्या दिवशी चंद्राच्या स्थितीत.
सर्वैरंशैर्न पश्यन्ति कम्पितं चन्द्रभास्करम् । नेष्टचन्द्रो न दृश्यश्य भाद्रे मासि सितासिते
या सर्व प्रसंगी, चंद्र किंवा सूर्य हलताना पाहू नये. भाद्रपद महिन्यात, शुक्ल किंवा कृष्ण पक्षातील चंद्र पाहू नये.
चतुर्थ्यामुदितश्चन्द्रः परित्यक्तो मनीषिमिः । चन्द्रस्तारापहरणं कलङ्गमतिदुष्करम्
चतुर्थीला चंद्र उगवला असता, ज्ञानी लोक त्याचा त्याग करतात. चंद्रग्रहण आणि चंद्रावरील डाग हे फार अशुभ मानले जातात.
तस्मै ददाति हे नन्द कामतो दि पश्यति । अकामतो नरो दृष्ट्वा मन्त्रपूतं जलं पिबेत्
हे नंदा, जर कोणी जाणीवपूर्वक पाहिले तर त्याला वासना मिळते. अनावधानाने पाहिल्यास मंत्रशुद्ध पाणी प्यावे.
तदा शुद्धो भवेत्सद्यो निष्कलङ्की महीतले । सिंहः प्रसेनमवधीत्सिंहो जाम्बवता हतः
त्या वेळी तो लगेचच शुद्ध होतो, पृथ्वीवर निर्दोष राहतो; सिंहाने प्रसैनाचा वध केला, आणि तो सिंह जांबवानाने मारला.
सुकुमारक मा रोदीस्तव ह्येष स्यमन्तकः । इति मन्त्रेण पूतं च जलं साधुः पिबेद्ध्रुवम्
सुकुमार, रडू नकोस; हा तुझा स्यमंतक रत्न आहे. या मंत्राने पाणी शुद्ध करून, सज्जनाने ते नक्की प्यावे.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखण्डo उत्तo नारदनाo भगवन्नन्दसंo अष्टसप्ततितमोऽध्यायः
श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणातील श्रीकृष्णजन्मखंडातील 'नारद आणि भगवंत नंदसंवाद' नावाचा अठ्ठ्याहत्तरावा अध्याय येथे संपला.
अथैकोनाशीतितमोऽध्यायः नन्द उवाच राहुग्रस्तः कथं सूर्यश्चन्द्रो वाऽपि जगत्प्रभो । नेष्टश्चन्द्रः कथं भाद्रे चतुर्थ्यां चासिते सिते
आता एकोणऐंशीवा अध्याय. नंद म्हणाला: हे जगाच्या प्रभु, राहू सूर्य किंवा चंद्राला कसा गिळतो? भाद्र महिन्यात, चतुर्थीच्या दिवशी, वाढत्या किंवा कमी होत असताना, चंद्र का प्रिय मानला जात नाही?
वेदानां जनकस्त्वं च कं पृच्छामित्वया विना । वेदे पुराणे गोप्यं यन्न जानन्ति विपश्यितः
तुम्ही वेदांचे मूळ आहात; तुमच्याशिवाय मी कोणाला विचारू? वेद आणि पुराणांत जे गुप्त आहे, जे ज्ञानी लोकांनाही माहीत नाही—
श्रीभगवानुवाच अतथ्यं वचनं चेदं निषिद्धं वैदिकैरपि । क्षमस्व नन्द भद्रं ते प्रश्नमन्यं कुरुष्व माम्
श्रीभगवान म्हणाले: हे वचन खरे नाही आणि वेदज्ञांनीही ते वर्ज्य केले आहे. नंदा, मला माफ कर; तुझ्या कल्याणासाठी, दुसरा प्रश्न विचार.
बिश्वस्तं वचनं तात न प्रकाश्यं मनीषिभिः । विघ्नः प्रकाशे भवति सतां छिद्रं च दैवतः
मुला, विश्वासार्ह गोष्ट ज्ञानी लोकांनी उघड करु नये; कारण उघड केल्यावर सज्जनांसाठी अडथळे येतात आणि देवता दोष शोधतात.
नन्द उवाच कथयस्व जगन्नाथ न भक्ते व़ञ्चनं कुरु । अदृश्यौ चापि देवेशौ राहुग्रस्तौ च पुष्यदौ
नंद म्हणाला: जगन्नाथा, मला सांग; भक्ताची फसवणूक करू नकोस. हे दोन्ही देव अदृश्य असूनही, पुष्य नक्षत्रात राहूने गिळले जातात.
श्रीभगवानुवाच शृणु नन्द प्रवक्षयामि कथामेतां पुरातनीम् । यां श्रुत्वा निष्कलङ्कश्च तीर्थस्नायी भवेन्नरः
श्रीभगवान म्हणाले: नंदा, ऐक, मी तुला ही प्राचीन कथा सांगतो; ती ऐकल्यावर, जणू तीर्थस्नान केल्यासारखा माणूस निर्दोष होतो.
सर्वपातकिनं दृष्ट्वा यत्पापं लभते नरः । आख्यानश्रवणोनैव भस्मीभूतं भविष्यति
कोणत्याही पाप्याला पाहून माणसाला जे पाप लागते, ते फक्त ही कथा ऐकून राख होते.
एकदा जमदग्निश्च महाकौतूहलान्वितः । रेणुकासहितस्तुष्टो जगाम नर्मदातटम्
एकदा जमदग्नी, मोठ्या कुतूहलाने आणि रेणुका सोबत, आनंदी होऊन, नर्मदेच्या काठी गेला.
निर्जने नर्मदातीरे विजहार तया सह । नवोढया च सुन्दर्या नवयौवनयुक्तया
नर्मदेच्या एकांत काठावर, त्याने आपल्या नवविवाहित, सुंदर, ताज्या तारुण्याने भरलेल्या पत्नीबरोबर रमण केले.
सुवेषया सुस्मितया रत्नभूषणयुक्तया । नतया स्तनभारेण श्रोणीभारेण मन्दया
ती सुंदर वस्त्रांनी, गोड हसऱ्या चेहऱ्याने, रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली होती; स्तन आणि कंबरेच्या भारामुळे तिची चाल मंदावली होती.
सुन्दरीणामतुलया श्वेतचम्पकवर्णया । सुपूर्णचन्द्राननया कटाक्षयुतया तथा
ती सुंदर स्त्रियांमध्ये अद्वितीय होती, पांढऱ्या चंपकासारखी कांती, पूर्ण चंद्रासारखे मुख, आणि कटाक्षांनी शोभलेली.
अतीवसूक्ष्माम्बरया कामबाणार्तया व्रज । पुलकाञ्चितसर्वाङ्गसंभोगेनापि मूर्च्छया
ती फारच सूक्ष्म वस्त्र घातलेली, प्रेमबाणांनी व्याकुळ, संपूर्ण शरीर रोमांचित, आणि आनंदाने कधी कधी बेशुद्ध होत होती.
पुंस्कोकिलयुते रम्ये शब्दिते सुमधुव्रते । सुगन्धिवायुसंयुक्ते पुष्पतल्पान्विते शुभे
त्या रम्य ठिकाणी, नर कोकिळांच्या गाण्याने, गोड आवाजांनी आणि सुगंधी वाऱ्याने भरलेले, फुलांच्या पलंगाने सजलेले होते.
चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं वस्त्रमाल्यधरं मुनिम् । महारासरसाढ्यं तमुवाच भास्करः स्वयम्
तो ऋषी, संपूर्ण शरीर चंदनाने लावलेले, वस्त्र आणि हार घातलेला, महा-रासाच्या आनंदाने भरलेला, त्याला सूर्यदेवाने स्वतः हाक मारली.
वेदकर्तुः प्रपौत्रस्तवं ब्रह्मणश्च जगत्वतेः । चतुर्वेदविधेयेषु सुनिष्णातः सदा शुचिः
तू वेदांचे कर्ते यांचा पणतू आहेस, ब्रह्मा आणि जगाचा स्वामी यांचा वंशज आहेस; चारही वेदांत पारंगत, नेहमी पवित्र आहेस.
वेदाङ्गकर्ता धर्मज्ञः श्रेष्ठो वेदविदां वरः । महातपस्वी तेजस्वी ब्रह्मचारी च सुव्रती
तो वेदांचे अंग निर्माण करणारा, धर्माची जाण असलेला, वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ, मोठा तपस्वी, तेजस्वी, ब्रह्मचर्य पालन करणारा आणि आपली व्रते पाळणारा आहे.
युष्मद्विधोक्तं शास्त्रं च पठित्वाऽन्यश्च पण्डितः । वेदप्रणिहितो धर्मो ह्यधर्मस्तद्विपर्ययः
तुम्ही आणि इतरांनी सांगितलेले शास्त्र शिकून तो पंडित झाला आहे; वेदांनी ठरवलेला धर्मच खरा धर्म आहे, आणि त्याच्या उलट असलेले अधर्म.