ज्ञानं चात्र मृते लोके मूर्तिर्भवति तस्य वै । व्रतं विनाऽपि मन्त्रेण जीवन्मुक्तो न संशयः
इथे मृत लोकांच्या जगात ज्ञान मूर्त रूप घेतं. व्रत न पाळता फक्त मंत्राने जिवंतपणी मुक्ती मिळते—यात शंका नाही.
व्रजं कुरु पवित्रं च व्रजनाथ व्रजं व्रज । पापं यद्दर्शने तात कथयामि निशामय
पवित्र व्रजात जा, व्रजनाथा, व्रजात जा. त्याचं दर्शन केल्याने कोणतं पाप नष्ट होतं ते मी सांगतो, ऐक.
दुःस्वप्नं पापबौजं च केवलं विघ्नकारणम् । गोघ्नं च ब्राह्मणघ्नं वा कृतघ्नं कृटिलं तथा
वाईट स्वप्न, पापी अन्न, विघ्न आणणारी कोणतीही गोष्ट, गायीचा किंवा ब्राह्मणाचा वध, उपकार विसरणे आणि कपट हे सर्व दोष आहेत.
देवघ्नं पितृमातृघ्नं पापं विश्ववासघातिनम् । मिथ्यासाक्षिप्रदातारं यं चाऽऽतिथ्यविवञ्चनम्
देवतांचा, वडील-मातांचा किंवा सर्वांचे हित करणाऱ्याचा वध, पाप, खोटी साक्ष देणे आणि पाहुण्याची फसवणूक करणे हेही दोष आहेत.
ग्रामयाजिनमेवेति देवविप्रस्वहारिणम् । अश्वत्थघातिनं दुष्टं शिवविष्णुविनिन्दकम्
फक्त गावासाठी यज्ञ करणारा, देव किंवा ब्राह्मणांची वस्तू चोरणारा, वडील वडाच्या झाडाचा नाश करणारा, शिव किंवा विष्णूची निंदा करणारा हेही पापी आहेत.
अदीक्षितमनाचारं संध्याहीनं द्विजं तथा । देवलं वृषवाहं च शूद्राणां सूपकारकम्
दीक्षा न घेतलेला, वाईट वागणारा, संध्यावंदन सोडणारा द्विज, देवळातील नोकर, बैल सांभाळणारा आणि शूद्रांसाठी स्वयंपाक करणारा हेही दोषी मानले जातात.
शवदाहं च शूद्राणां शूद्रश्राद्धान्नभोजिनम् । अवीरां छिन्ननासां च देवब्राह्मणनिन्दकाम्
शूद्रांचे मृतदेह जाळणारा, शूद्रांच्या श्राद्धातील अन्न खाणारा, सद्गुण नसलेली किंवा नाक कापलेली स्त्री, देव किंवा ब्राह्मणांची निंदा करणारी स्त्री हेही दोषी आहेत.
पदिभक्तिविङीनां च विष्णुभक्तिविहीनकाम् । शूद्राणां विधवां चैव चाण्डालीं व्यभिचारिणीम्
पायांवरील भक्ती नसलेली, विष्णूभक्ती नसलेली, शूद्र विधवा, चांडाळ स्त्री आणि व्यभिचारी स्त्री हेही दोषी आहेत.
शश्वत्कोपयुतं दुष्टमृणग्रस्तं च जारजम् । चौरं मिथ्यावादिनं च शरणागतयायिनम्
सदैव रागावणारा, वाईट, कर्जबाजारी, व्यभिचारातून जन्मलेला, चोर, खोटे बोलणारा आणि शरण आलेल्यांना टाकणारा हेही दोषी आहेत.
मांसापहारिणं चैव ब्रह्मणं वृषलीपतिम् । ब्राह्मणीगामिरं शूद्र द्विजं वाधुर्षिकं तथा
मांस खाणारा, नीच स्त्रीशी विवाह करणारा ब्राह्मण, शूद्र स्त्रीकडे जाणारा ब्राह्मण किंवा द्विज, आणि कसाईचे काम करणारा हेही दोषी आहेत.
अगम्यामामिनं दुष्टं चतुर्वणं नराधमम् । माता सपत्नीमाता च श्वश्रूश्च भगिनी सुता
ज्याने वर्ज्य स्त्रीकडे जाण्याचा प्रयत्न केला, वाईट वागणारा, चारही वर्णांतील नीच पुरुष, स्वतःची आई, सावत्र आई, सासू, बहीण आणि मुलगी हेही वर्ज्य आहेत.
गुरुपत्नी पुत्रपत्नी सोदरस्य प्रिया सती । मातृष्वसा पितृष्वसा भामिनेयप्रिया तथा
गुरुपत्नी, पुत्रपत्नी, सख्ख्या भावाची प्रिय स्त्री, मावशी, आत्या आणि चुलत भावाची प्रिय स्त्री हेही वर्ज्य आहेत.
मातुलानी नवोढा य पितृव्यस्त्री रजस्वला । पितृमातृप्रसूश्चैव चागम्याष्टादश स्मृताः
मामाची बायको, नवविवाहिता, काकू रजस्वला असताना, वडील किंवा आईपासून जन्मलेली स्त्री — या अठरा स्त्रिया वर्ज्य मानल्या आहेत.
कीर्तिताः सामवेदे च परिपाल्याः सतां व्रज । एता दृष्ट्वा च स्पृष्ट्वा च ब्रह्महत्यां लभेन्नरः
या सर्वांचा उल्लेख सामवेदात केला आहे आणि सज्जनांनी त्यांच्यापासून दूर राहावे. त्यांना पाहिल्यास किंवा स्पर्श केल्यास ब्रह्महत्या पाप लागते.
तस्माद्दैवेन ता दृष्ट्वा सूर्यं दृष्ट्वा हरिं स्मरेत् । कामतो यदि पश्यन्ति विनिन्द्यास्ते भवन्ति वै
म्हणून, नशिबाने त्या दिसल्या तर सूर्य पाहून हरिचे स्मरण करावे. पण जाणीवपूर्वक पाहिल्यास त्या निंदनीय ठरतात.
तस्मात्सन्तो न पश्यन्ति शापभीता व्रजेश्वर । राहुग्रस्तं रविं सोभं न पश्यन्ति विपश्चितः
म्हणून, शापाची भीती बाळगून सज्जन त्या पाहत नाहीत, व्रजेश्वरा. जसे ज्ञानी लोक राहूने ग्रासलेला सूर्य पाहत नाहीत.
जन्माष्टसप्तरिः फाङ्कदशमस्थे दिवाकरे । जन्मर्क्षे निधने चापि चतुर्थेऽपि कलानिधौ
जन्माच्या आठव्या, सातव्या किंवा दहाव्या दिवशी, जन्मनक्षत्रात सूर्य असताना, मृत्यूच्या वेळी किंवा चतुर्थीच्या दिवशी चंद्राच्या स्थितीत.
सर्वैरंशैर्न पश्यन्ति कम्पितं चन्द्रभास्करम् । नेष्टचन्द्रो न दृश्यश्य भाद्रे मासि सितासिते
या सर्व प्रसंगी, चंद्र किंवा सूर्य हलताना पाहू नये. भाद्रपद महिन्यात, शुक्ल किंवा कृष्ण पक्षातील चंद्र पाहू नये.
चतुर्थ्यामुदितश्चन्द्रः परित्यक्तो मनीषिमिः । चन्द्रस्तारापहरणं कलङ्गमतिदुष्करम्
चतुर्थीला चंद्र उगवला असता, ज्ञानी लोक त्याचा त्याग करतात. चंद्रग्रहण आणि चंद्रावरील डाग हे फार अशुभ मानले जातात.
तस्मै ददाति हे नन्द कामतो दि पश्यति । अकामतो नरो दृष्ट्वा मन्त्रपूतं जलं पिबेत्
हे नंदा, जर कोणी जाणीवपूर्वक पाहिले तर त्याला वासना मिळते. अनावधानाने पाहिल्यास मंत्रशुद्ध पाणी प्यावे.
तदा शुद्धो भवेत्सद्यो निष्कलङ्की महीतले । सिंहः प्रसेनमवधीत्सिंहो जाम्बवता हतः
त्या वेळी तो लगेचच शुद्ध होतो, पृथ्वीवर निर्दोष राहतो; सिंहाने प्रसैनाचा वध केला, आणि तो सिंह जांबवानाने मारला.
सुकुमारक मा रोदीस्तव ह्येष स्यमन्तकः । इति मन्त्रेण पूतं च जलं साधुः पिबेद्ध्रुवम्
सुकुमार, रडू नकोस; हा तुझा स्यमंतक रत्न आहे. या मंत्राने पाणी शुद्ध करून, सज्जनाने ते नक्की प्यावे.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखण्डo उत्तo नारदनाo भगवन्नन्दसंo अष्टसप्ततितमोऽध्यायः
श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणातील श्रीकृष्णजन्मखंडातील 'नारद आणि भगवंत नंदसंवाद' नावाचा अठ्ठ्याहत्तरावा अध्याय येथे संपला.
अथैकोनाशीतितमोऽध्यायः नन्द उवाच राहुग्रस्तः कथं सूर्यश्चन्द्रो वाऽपि जगत्प्रभो । नेष्टश्चन्द्रः कथं भाद्रे चतुर्थ्यां चासिते सिते
आता एकोणऐंशीवा अध्याय. नंद म्हणाला: हे जगाच्या प्रभु, राहू सूर्य किंवा चंद्राला कसा गिळतो? भाद्र महिन्यात, चतुर्थीच्या दिवशी, वाढत्या किंवा कमी होत असताना, चंद्र का प्रिय मानला जात नाही?
वेदानां जनकस्त्वं च कं पृच्छामित्वया विना । वेदे पुराणे गोप्यं यन्न जानन्ति विपश्यितः
तुम्ही वेदांचे मूळ आहात; तुमच्याशिवाय मी कोणाला विचारू? वेद आणि पुराणांत जे गुप्त आहे, जे ज्ञानी लोकांनाही माहीत नाही—
श्रीभगवानुवाच अतथ्यं वचनं चेदं निषिद्धं वैदिकैरपि । क्षमस्व नन्द भद्रं ते प्रश्नमन्यं कुरुष्व माम्
श्रीभगवान म्हणाले: हे वचन खरे नाही आणि वेदज्ञांनीही ते वर्ज्य केले आहे. नंदा, मला माफ कर; तुझ्या कल्याणासाठी, दुसरा प्रश्न विचार.
बिश्वस्तं वचनं तात न प्रकाश्यं मनीषिभिः । विघ्नः प्रकाशे भवति सतां छिद्रं च दैवतः
मुला, विश्वासार्ह गोष्ट ज्ञानी लोकांनी उघड करु नये; कारण उघड केल्यावर सज्जनांसाठी अडथळे येतात आणि देवता दोष शोधतात.
नन्द उवाच कथयस्व जगन्नाथ न भक्ते व़ञ्चनं कुरु । अदृश्यौ चापि देवेशौ राहुग्रस्तौ च पुष्यदौ
नंद म्हणाला: जगन्नाथा, मला सांग; भक्ताची फसवणूक करू नकोस. हे दोन्ही देव अदृश्य असूनही, पुष्य नक्षत्रात राहूने गिळले जातात.
श्रीभगवानुवाच शृणु नन्द प्रवक्षयामि कथामेतां पुरातनीम् । यां श्रुत्वा निष्कलङ्कश्च तीर्थस्नायी भवेन्नरः
श्रीभगवान म्हणाले: नंदा, ऐक, मी तुला ही प्राचीन कथा सांगतो; ती ऐकल्यावर, जणू तीर्थस्नान केल्यासारखा माणूस निर्दोष होतो.
सर्वपातकिनं दृष्ट्वा यत्पापं लभते नरः । आख्यानश्रवणोनैव भस्मीभूतं भविष्यति
कोणत्याही पाप्याला पाहून माणसाला जे पाप लागते, ते फक्त ही कथा ऐकून राख होते.