स्वप्ने च स भवेन्नित्यं धनाढ्यो भूवतिः स्वयम् । स्वप्ने सरोवरं दृष्टवा समुद्रं वा नदीं नदम्
स्वप्नात जो एखादं सरोवर, समुद्र, नदी किंवा ओढा पाहतो, तो नेहमी धनाढ्य आणि पृथ्वीचा स्वामी होतो.
शुक्लाहिं शुक्लशैलं च दृष्ट्वा श्रियमवाप्नुयात् । यं पश्यन्ति मृतं स्वप्ने स भवेच्चिरजीवनः
स्वप्नात पांढरा साप किंवा पांढरा डोंगर पाहिल्यास संपत्ती मिळते; आणि जो मरण पावलेला माणूस स्वप्नात पाहतो, तो दीर्घायुषी होतो.
अरोगी रोगिणं दु खी सुशिनं च सुखं भवेत् । दिव्या स्त्री यं प्रवदति मम स्वामी भवानिति
रुग्ण माणूस बरा होतो, दुःखी सुखी होतो, जर स्वप्नात एखादी दिव्य स्त्री त्याला म्हणाली, 'तुम्ही माझे स्वामी आहात.'
स्वप्ने दृष्ट्वा च चागतिं स च राजा भवेद्दृढम् । स्वप्ने वा कालिकां दृष्ट्वा लब्धवा स्फटिकमालिकाम्
स्वप्नात रथ पाहिल्यास तो नक्कीच राजा होतो; किंवा स्वप्नात काली देवी किंवा स्फटिकाची माळ मिळाल्यासही हेच घडतं.
इन्द्रचापं शक्रवज्रं स प्रतिष्ठां लभेद्ध्रुवम् । स्वप्ने वदति यं विप्रो मम दासो भवेति च
इंद्रधनुष्य किंवा इंद्राचा वज्र पाहिल्यास तो नक्कीच स्थैर्य प्राप्त करतो; आणि स्वप्नात ब्राह्मण त्याला म्हणाला, 'माझा दास हो,' तरही हेच होतं.
हरिदास्यं च मद्भक्तिं स लब्ध्वा वैष्णवो भवेत् । स्वप्ने विप्रो हरीः शंभुर्ब्राह्मणी कमला शिवा
काळा रंग आणि माझी भक्ती मिळाल्यावर तो वैष्णव होतो; स्वप्नात ब्राह्मण, हरि, शंभू, ब्राह्मणी, कमळा किंवा शिवा दिसली—
शक्ला स्त्री देवमाता वा जाह्नवी वा सरस्वती । गोपालिकावेषधरी बालिका राधिका मम
पांढरी स्त्री, देवांची माता, जाह्नवी, सरस्वती, गवळण, मुलगी किंवा माझ्या रूपातील राधिकाही—
बालश्च बालगोपालः स्वप्नविद्भिः प्रकाशितः । एष ते कथितो नन्द सुस्वप्नः पुण्यहेतुकः
मुलगा किंवा लहान गवळण मुलगा, हे स्वप्न जाणणाऱ्यांनी सांगितले आहे; हे पुण्यामुळे मिळणारे शुभ स्वप्न मी तुला सांगितले, नंदा.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारादनाo सुस्वप्नकथानं नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः
याप्रमाणे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणातील श्रीकृष्णजन्मखंडातील नारदकृत शुभस्वप्नकथन नावाचा सत्त्याहत्तरावा अध्याय समाप्त.
अथाष्टसप्ततितमोऽध्यायः नन्द उवाच श्रीक़ष्ण जगतां नाथ सुस्वप्नश्च श्रुतो मया । वेदसारो नीतिसारो लौकिको वैदिकस्तथा
आता अठ्ठ्याहत्तरावा अध्याय. नंद म्हणतो: श्रीकृष्णा, जगाचा नाथा, मी शुभस्वप्नाबद्दल ऐकलं—वेदांचा गाभा, नीतीचा सार, लौकिक आणि वैदिक दोन्ही.
अधुना श्रोतुमिच्छामि पापं येषां च दर्शने । यस्मिन्कर्मणि वा वत्स तन्मां कथितुमर्हसि
आता मला जाणून घ्यायचं आहे की, कोणत्या गोष्टी पाहिल्याने किंवा कोणते कर्म केल्याने पाप लागतं, हे तू मला सांग, प्रिय.
वचनं वेदशाश्रोक्तं तथा वेदानुयायिनः । श्रोतुमिच्छन्ति संतप्ता लोकास्त्वन्मुखतस्तथा
लोक, दुःखी झालेले, वेदांतील आणि वेदांचे अनुयायी सांगतात ते शब्द, तसेच तुझ्या तोंडूनही, ऐकायला इच्छितात.
वेदानां जनकस्त्वं च वैदिकानां सतामपि । प्रह्मादीनां सुराणां च मुनीनां जगतामपि
तूच वेदांचा जन्मदाता, सत्पुरुषांचा, ब्रह्मा आणि देवांचा, ऋषींचा आणि सर्व जगाचा आधार आहेस.
श्रुतं यत्त्वन्मुखाम्भोजात्प्रमाणं वचनामृतम् । तेन देहोऽभिषिक्तो मे वत्सविच्छेददाहनः
तुझ्या कमळासारख्या मुखातून जे ऐकतो, ते प्रमाण आणि अमृतासारखं आहे; त्यामुळे माझ्या अंगावर ते चढतं आणि माझ्या मुलाच्या विरहाचं दुःख जळून जातं.
स्वप्ने यच्छरणाम्भोजं सर्वकामफलप्रदम् । ब्रह्मादयो न पश्यन्ति तदद्य दृष्टिगोचरम्
स्वप्नात तुझे कमळपद पाहिलं की सर्व इच्छा पूर्ण होतात; ब्रह्मादिक देवही ते पाहू शकत नाहीत, पण आज ती माझ्या नजरेसमोर आहेत.
अतः परं त्वत्पदाब्जं क्व पश्यामि च पातकी । विण्मूत्रधारी देहो मे निबद्धश्च स्वकर्मणा
म्हणून, मी पापी असून, अजून कुठे तुझे कमळपद पाहू शकतो? माझं शरीर मलमूत्र धारण करणारं आहे आणि आपल्या कर्माने बांधलेलं आहे.
ईदृशं च दिनं वत्स कदा मम भविष्यति । त्वया ब्रह्मादिनाथेन संवादो मम पापिनः
बाळा, असा दिवस माझ्या नशिबी केव्हा येईल, जेव्हा मी, पापी असूनही, ब्रह्मादिकांचे स्वामी असलेल्या तुझ्याशी संवाद साधू शकेन?
कृपां कुरु कृपानाथ मम दोषं क्षमस्व च । वत्सबुद्ध्या च दुर्नीतं यत्कृतं च महेश्वर
दया कर, दयाळू प्रभो, माझ्या चुका क्षमा कर. मी बालबुद्धीने जे काही वाईट केलं असेल, हे महेश्वरा, ते सर्व माफ कर.
ब्रह्मेशशेषमुनयो ध्यायन्ते त्वत्पदाम्बुजम् । सरस्वती श्रुतिर्यस्य स्तवने जडतां व्रजेत्
ब्रह्मा, शंकर, शेष आणि ऋषी तुझ्या कमळासारख्या पायांची ध्यान करतात. वेदस्वरूप सरस्वतीही तुझं स्तवन करताना गप्प होते.
इत्येवमुक्त्वा नन्दश्च निरानन्दः शुचाऽऽकुलः । मूर्च्छामाप रुदित्वा च पुत्रविच्छेदविह्वलः
असं म्हणून नंदा आनंद हरपून, दुःखाने व्याकुळ झाला. मुलाच्या विरहाने रडता रडता तो बेशुद्ध पडला.
संत्रस्तो भगवान्कृष्णो बोधयामास यत्नतः । परमाध्यात्मिकं ज्ञानं ददौ तस्मै जगत्पतिः
भगवान श्रीकृष्ण घाबरला आणि काळजीपूर्वक त्याला शुद्धीवर आणलं. जगाचा स्वामी असलेल्या कृष्णाने त्याला सर्वोच्च आत्मज्ञान दिलं.
श्रीभगवानुवाच हे नन्द जनकश्रेष्ठ सर्वश्रेष्ठ व्रजेश्वर । चेतनं कुरु कल्याम ज्ञानं च परमं श्रृणु
श्रीभगवान म्हणाले — हे नंदा, सर्वश्रेष्ठ पिता, व्रजातील श्रेष्ठ राजा, मन शांत कर आणि हे परम ज्ञान ऐक.
परमाध्यात्मिकं ज्ञानं ज्ञानिनां च सुदुल्रभम् । वेदशास्त्रे गोपनीयं तुभ्यमेव ददाम्यहम्
हे परमात्मज्ञान ज्ञानी लोकांसाठीही फार दुर्मिळ आहे. वेदशास्त्रांत लपवलेलं हे ज्ञान मी फक्त तुलाच देतो.
निबोध श्रूयतां नन्द सानन्दः सुसमाहितः । जन्ममृत्युचराव्याधिर्यदभ्यासान्न जायते
हे नंदा, आनंदाने आणि एकाग्रतेने ऐक — याच्या सरावाने जन्म, मृत्यू, वार्धक्य आणि आजार येत नाहीत.
स्थिरो भव महाराज व्रजनाथ व्रजं व्रज । ज्ञानं लब्ध्वा सदानन्दः शोकमोहविवर्जितः
हे महराजा, व्रजनाथा, मन स्थिर ठेव आणि व्रजात परत जा. हे ज्ञान मिळवल्यावर तू नेहमी आनंदी राहशील, शोक आणि मोहापासून मुक्त राहशील.
जलबुद्बुदवत्सर्वं संसारं सचराचरम् । प्रभाते स्वप्नवन्मिथ्या मोहकारणमेव च
संपूर्ण सृष्टी, जड आणि जंगम, जलातील फुग्यासारखी आहे. सकाळच्या स्वप्नासारखी ती खोटी आहे आणि मोहाचं कारण आहे.
मिथ्याकृत्रिमनिर्माणहेतुश्च पाञ्चभौतिकः । मायया सत्यबुद्ध्या च प्रतीतिं जायते नरः
ही खोटी, कृत्रिम निर्मिती पाच महाभूतांमुळे होते. माया आणि सत्याची भावना यामुळे माणसाला ती खरी वाटते.
कामक्रोधरोभमोहैर्वेष्टितः सर्वकर्मसु । मायया मोहितः शश्वज्ज्ञानहीनश्च दुर्बलः
काम, क्रोध, अहंकार आणि मोह या सर्व कर्मांत गुंतवतात. मायेमुळे माणूस नेहमीच अज्ञानात राहतो आणि दुर्बल होतो.
निद्रातन्द्राक्षुत्पिपासाक्षमाश्रद्धादयादिभिः । लज्जा शान्तिर्धृतिः पुष्टिस्तुष्टिश्चाऽऽभिश्च वेष्टितः
झोप, आळस, भूक, तहान, संयम, श्रद्धा, दया, लाज, शांतता, धैर्य, पोषण, समाधान आणि भीती यांनी तो वेढला जातो.
मनोबुद्धिचेतनाभिः प्राणज्ञानात्मभिः सह । संसक्तः सर्वदेवैश्च यथा वृक्षश्च वायसैः
मन, बुद्धी, चेतना, प्राण, ज्ञान आणि आत्मा यांच्याशी जोडला गेलेला, सर्व देवांमध्ये गुंतलेला, जसा झाड कावळ्यांनी वेढलं जातं.