तत्तुल्यं धेनुदाने च ह्यर्धं सामान्यगोस्तथा । लभेद्वत्सप्रसूतानां दाने दाने फलं भुवः
त्याच तोलाच्या गाय दानाने अर्धे फळ मिळते; साध्या गायीच्या दानानेही तसेच. वासरू झालेल्या गायीचे दान केल्यावर, प्रत्येक दानासाठी पृथ्वीवर फळ मिळते.
भूमिदाने रेणुमानवर्ष स्थानं च मत्पदे । ज्ञानदाने महत्पुण्यं वैकुण्ठे मोदते चिरम्
मातीच्या कणाएवढी भूमी दान दिल्यास, माझ्या पायाशी स्थान मिळते; ज्ञान दान केल्याने मोठे पुण्य मिळते आणि वैकुंठात दीर्घकाळ आनंद मिळतो.
श्रियं लभेत्स्वर्णदाने राजत्वं रजतेन च । अन्नदाने फलं गहं कथं जानामि पै शुतम्
सोने दान केल्याने संपत्ती मिळते; चांदी दान केल्याने राज्य मिळते; अन्नदानाचे फळ म्हणजे घर—त्याचे महत्त्व मी कसे सांगू?
लभते सर्वदानस्य फलं ब्रह्मणभोजने । अन्नदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति
ब्राह्मणाला जेवण घातल्याने सर्व दानांचे फळ मिळते; अन्नदानासारखे श्रेष्ठ दान कधी झाले नाही आणि होणारही नाही.
नात्र पात्रपरीक्षाऽस्ति न कालनियमः क्वचित् । अन्नदाने शुभं पुण्यं दातुः पात्रं त्वपातकी
इथे पात्राची परीक्षा नाही, ना वेळेचे बंधन आहे; अन्नदानात दात्याला मोठे पुण्य मिळते, आणि घेणाऱ्यावर पाप लागत नाही.
अन्नदानं च धन्यं स्याद्भूमौ वैकुण्ठहेतुकम् । वस्त्रं ददाति विप्रय दरिद्राय कुटुम्बिने
अन्नदान हे पृथ्वीवर धन्य मानले जाते आणि वैकुंठाची प्राप्ती होते; जो ब्राह्मणाला, गरीबाला किंवा कुटुंबवत्सलाला वस्त्र देतो—
वस्त्रंसूत्रमानवर्ष वैकुण्ठे मोदते चिरम् । सुरम्ये चन्द्रलोके च वारुणे च तथैव च
दिलेले प्रत्येक वस्त्राचे धाग्याएवढ्या काळासाठी, वैकुंठात आणि सुंदर चंद्रलोक व वरुणलोकातही, तो दीर्घकाळ आनंद उपभोगतो.
कृत्वा लोहप्रदीपं च स्वर्णवर्तिसमन्वितम् । दत्तवा घृतप्रदीपं च हरये परमात्मने
लोखंडाचा दिवा बनवून त्यात सोन्याची वात घातली, किंवा तुपाचा दिवा परमात्मा हरिला अर्पण केला—
अन्धकारं च न गृहं यमदूतं यमं तथा । न हि पश्यति दाता च प्रयाति मम मन्दिरम्
त्याच्या घरात कधीच अंधार येत नाही, ना यमदूत किंवा यम स्वतः तिथे येतात; दाता त्यांना पाहत नाही आणि माझ्या निवासात जातो.
ब्रह्मणाय च दत्तवैव न याति यमयातनाम् । दिव्यवर्षसहश्रं च मोदते शक्रमन्दिरे
ब्राह्मणाला दिले असल्यास, तो कधीच यमाच्या यातनांना जात नाही; हजार दिव्य वर्षे तो इंद्राच्या महालात आनंद उपभोगतो.
आसनं लभते स्वर्गे वस्तुमात्रानुरूपतः । उत्तमे लक्षवर्षे च तदर्ध चेतरे व्रजेत्
स्वर्गात त्याला दानाच्या किमतीनुसार आसन मिळते; उत्तम वस्तू दिल्यास लक्ष वर्षे, आणि त्याच्या अर्ध्या किमतीनुसार तितका काळ मिळतो.
ताम्पूलेन लभेद्भोगं स्वर्गे वर्षशतं व्रजेत् । माल्यदाने प्रियं स्वर्ग वस्तुमात्रानुरूपतः
तांबूल दिल्यास, स्वर्गात शंभर वर्षे भोग मिळतो; माळा दिल्यास, दानाच्या किमतीनुसार प्रिय स्वर्ग मिळतो.
फलदानफलं स्वर्ग लभते नात्र संशयः । सामान्यशय्यादानेन स्वर्ग वर्षशतं व्रजेत्
फळ दान केल्याने स्वर्गाचे फळ मिळते—यात शंका नाही; साधी शय्या दान केल्याने, शंभर वर्षे स्वर्गात आनंद मिळतो.
चतुर्गुणं प्रकृष्टायां गुणलक्षं दिलक्षणे । अनाथाय सुविप्राय यदि गेहं प्रदीयते
उत्तम शय्येच्या दानाने चारपट फळ मिळते; मध्यम दर्जाच्या शय्येने लक्षपटीने फळ मिळते; अनाथाला किंवा सुयोग्य ब्राह्मणाला घर दिल्यास—
अत्रैव मानवर्ष च शक्रलोके महीयते । दृष्ट्वा बुभुक्षितं विप्रमन्नं तस्मै प्रदीयते
इथेच, शरीरावर जितके केस तितक्या वर्षे, इंद्रलोकात मान मिळतो; उपाशी ब्राह्मण पाहून त्याला अन्न दिल्यास—
अयलां श्रियमाप्नोति पुत्रपौत्रविवर्धिनीम् । व्रजनाथ व्रजं गत्वा व्रजभूमौ व्रजाधुना
अक्षय संपत्ती मिळते, जी पुत्र-पौत्रांची वाढ करणारी असते; हे व्रजनाथा, व्रजभूमीत आल्यावर, व्रजभूमीतच हे फळ मिळते.
व्रज भोजय विपांश्च व्रज सर्व व्रजे व्रजे । गोकुले गोकुले वत्स वत्स वत्स निराकुले
व्रजामध्ये जा, ब्राह्मणांना जेवू घाल, सगळे व्रजामध्येच राहा. गोकुळात, गोकुळात, वत्सा, वत्सा, वत्सा, या सगळ्या ठिकाणी कुठलाही त्रास नाही.
व्याकुलानां गोकुलानां संकुले च व्रजे व्रजे । एतत्ते कथितं नन्द सानन्दं पुण्यवर्धनम्
गोकुळातील दुःखी आणि गर्दीच्या व्रजांमध्ये, हे सर्व तुला सांगितले, नंदा. हे आनंददायक आहे आणि पुण्य वाढवणारे आहे.
काश्यपं दुर्भगं नीचं शत्रुमज्ञानिनं स्त्रेयम् । त्यक्त्वा रात्रिं च दिवसे वक्ति विप्रं मुपण्डितम्
दुर्दैवी, नीच, शत्रू, अज्ञानी आणि स्त्री अशा कश्यपाला सोडून, रात्रंदिवस पंडित ब्राह्मणाशीच बोल.
देवालये च देवं वाऽप्यश्वत्थतुलशीवटम् । उक्त्वा तद्द्विगुणं पुण्यमप्रकाश्य चतुर्गुणम्
देवळात, देवापाशी किंवा अश्वत्थ किंवा तुळशीच्या झाडाजवळ सांगितले तर त्याचे पुण्य दुप्पट होते; आणि जर ते गुप्त ठेवले तर चौपट पुण्य मिळते.
सुस्वप्नदर्शने प्राज्ञो गंगास्नानफलं लभेत् । अर्थं वित्तं च भार्या च भूमिं पुत्रं लभेत्प्रजाम्
जो ज्ञानी चांगला स्वप्न पाहतो, त्याला गंगास्नानाचे फळ मिळते; त्याला धन, संपत्ती, पत्नी, जमीन, पुत्र आणि संतती मिळतात.
मोक्षं च परमैश्वर्यं लभते सर्ववाञ्छितम् । इत्येवं कथितं तात किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
त्याला मोक्ष, उत्तम ऐश्वर्य आणि सर्व इच्छित गोष्टी मिळतात. हे सर्व सांगितले, प्रिय, अजून काय ऐकायचे आहे?
अथ सप्तस्पततितमोऽध्यायः नन्द उवाच केन स्पप्नेन किं पुण्यं केन मोक्षो भवेत्सुखम् । कोऽपि कोऽपि च सुस्वप्नस्तत्सर्वं कथय प्रभो
नंतर सप्त्याहत्तरावा अध्याय. नंद म्हणाला: कोणत्या स्वप्नामुळे पुण्य मिळते, कोणत्या स्वप्नामुळे मोक्ष आणि सुख मिळते? कोणते चांगले स्वप्न आहे? हे सर्व मला सांगा, प्रभो.
श्रीभगवानुवाच वेदेषु सामवेदश्च प्रशस्तः सर्वकर्मसु । तथैव कण्वशाखायां पुण्यकाण्डे मनोहरे
श्रीभगवान म्हणाले: वेदांमध्ये सामवेद सर्व कर्मांसाठी श्रेष्ठ मानला जातो; तसेच कण्व शाखेतील पुण्यकांडही मनाला आनंद देणारे आहे.
स व्यवतो यश्च दुःस्वप्नः शश्वतपुण्यफलप्रदः । तत्सर्व निखिलं तात कथयामि निशामय
जे शुभ आणि जे अशुभ स्वप्न आहे, ते दोन्हीही कायमचे पुण्य फळ देतात; हे सर्व, प्रिय, मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
स्वप्नाध्यायं प्रवक्ष्यामि बहुपुण्यफलप्रदम् । स्वप्नाध्यायं नरः श्रुत्वा गङ्गास्नानफलं लभेत्
मी स्वप्नाध्याय सांगतो, जो अनेक पुण्य फळ देणारा आहे; जो मनुष्य स्वप्नाध्याय ऐकतो, त्याला गंगास्नानाचे फळ मिळते.
स्वप्नक्तु प्रथमे यामे संवत्सरफलप्रदः । द्वितीये चाष्टभिर्मासैस्त्रिभिर्मासैस्तृतीयरे
रात्रीच्या पहिल्या प्रहरात पाहिलेले स्वप्न एक वर्षाचे फळ देते; दुसऱ्या प्रहरात आठ महिन्यांनी, तिसऱ्या प्रहरात तीन महिन्यांनी फळ मिळते.
चतुर्थे चार्धमासेन स्वप्नः स्वात्मफलप्रदः । दशाहे फलदः स्वप्नोऽप्यरुणोदयदर्णने
चौथ्या प्रहरात पाहिलेले स्वप्न अर्ध्या महिन्यात फळ देते; आणि अरुणोदयाच्या वेळी पाहिलेले स्वप्न दहा दिवसांत फळ देते.
प्रातःस्वप्नश्च फलदस्तत्क्षणं यदि बोधितः । दिने मनसि यद्दृष्टं तत्सर्व च लभेद्ध्रुवम्
सकाळी पाहिलेले स्वप्न त्या क्षणी जागे झाल्यास लगेच फळ देते; दिवसा मनात जे काही दिसते, ते सर्व नक्की मिळते.
चिन्ताव्याधिसमायुक्तो नरः स्वप्नं च पश्यति । तत्सर्व निष्फलं तात प्रयात्येव न संशयः
जो माणूस चिंता किंवा आजाराने ग्रस्त असतो, तो जे स्वप्न पाहतो, ते सर्व व्यर्थ जाते, प्रिय, त्याचे काहीच फळ मिळत नाही.