शिवपूजाविहीनश्च ब्राह्मणो नरकं व्रजेत् । मत्पूजितं प्रियतमं शिवं निन्दन्ति ये नराः
जो ब्राह्मण शिवपूजा करत नाही, तो नरकात जातो. जे लोक माझ्या अत्यंत प्रिय असलेल्या आणि मी पूजलेल्या शिवाची निंदा करतात—
पच्यन्ते निरये तावद्यावद्वै ब्रह्मणः शतम् । पूजिते शिवलिङ्गे च यदि स्यात्केशवालुका
—ते ब्रह्मदेवाच्या शंभर वर्षांइतका काळ नरकात यातना भोगतात. शिवलिंगाची पूजा करताना जर केस किंवा वाळू असेल—
स महान्धो वालुकया केशेन यवनो भवेत् । क्षुद्रो दरिद्रः कृपणो व्याधिः स्यात्कुत्सिते यथा
—तो पूर्णपणे आंधळा होतो, किंवा त्या वाळू किंवा केसामुळे म्लेच्छ होतो; तो नीच, गरीब, दु:खी, आजारी आणि तुच्छ होतो.
सर्वेभ्यो मानहानिः स्याज्जायते नीचयोनिषु । सर्वेषु प्रियपात्रेषु ब्रह्मणश्च मम प्रियः
त्याचा सर्वांकडून अपमान होतो आणि तो नीच योनीत जन्म घेतो. सर्व प्रिय वस्तूंमध्ये, आणि ब्रह्मदेव व मला प्रिय असणाऱ्यांमध्ये—
ब्रह्मणाच्च प्रिया लक्ष्मीः सततं वक्षसि स्थिता । ततोऽधिका प्रिया राधा प्रिया भक्तास्ततोऽधिकाः
—लक्ष्मी, जी नेहमी ब्रह्मदेवाच्या छातीवर वास करते, ती प्रिय आहे; पण राधा तिच्याहून अधिक प्रिय आहे, आणि माझे भक्त त्याहूनही अधिक प्रिय आहेत.
ततोऽधिकः शंकरो मे नास्ति मे शंकरात्प्रियः । महादेव महादेव महादेवेति वादिरः
पण मला शंकराहून अधिक प्रिय कोणी नाही; शंकराहून प्रिय माझ्यासाठी कोणीच नाही. जो 'महादेव, महादेव, महादेव' असे म्हणतो—
पश्चाद्यामि च संतृप्तो नामश्रवणलोभतः । मनो मे भक्तमूले च प्राणा राधात्मका ध्रुवम्
नंतर मी समाधान पावतो, पण माझं नाव ऐकण्याची आसक्ती असल्यामुळे माझं मन नेहमी भक्तीमध्ये गुंतलेलं असतं, आणि माझा जीव कायम राधेच्या स्वरूपाचा आहे.
आत्मा मे शंकरस्थानं शिवः प्राणाधिकश्च यः । आद्या नारायणी शक्तिः सृष्टिस्थित्यन्तकानिणी
माझं आत्मा म्हणजे शंकराचं निवासस्थान आहे, जो मला प्राणाहूनही प्रिय आहे; आद्य शक्ती म्हणजे नारायणी, जिला सृष्टी, स्थिती आणि संहार घडवायचं सामर्थ्य आहे.
कनोमि च यथा सृष्टिं यया ब्रह्मादिदेवताः । यया जयति विश्वं च यया सृष्टिःप्रजायते
जिच्या द्वारे मी सृष्टी करतो, जिच्यामुळे ब्रह्मादिक देवता आहेत, जिच्यामुळे विश्व जिंकतं, आणि जिच्यामुळे सृष्टी निर्माण होते.
यया विना जगन्नाश्ति मया दत्ता शिवाय सा । दया निद्रा च क्षुत्तृप्तिस्तृष्ण श्रद्धा क्षमा धृतिः
जिच्याशिवाय जगच अस्तित्वात नाही, जिला मी शंकराला दिलं आहे, तीच दया, झोप, भूक भागवणं, तहान, श्रद्धा, क्षमा आणि धैर्य आहे.
तुष्टिः पुष्टिस्तथा शान्तिर्लज्जाधिदेवता हि सा । वैसुण्ठे सा महालक्ष्मीर्गोलोके राधिका सती
तीच तृप्ती, पोषण, शांतता आणि लाजेची अधिष्ठात्री देवी आहे; वैकुंठात ती महालक्ष्मी आहे, आणि गोलोकात ती सती राधिकाच आहे.
मर्त्ये लक्ष्मीश्च क्षीरोदे दक्षकन्या सती य सा । सा दुर्गा मेनकाकन्या दैत्यदुर्गतिनाशिनी
मर्त्यलोकात ती लक्ष्मी आहे, क्षीरसागरात ती दक्षकन्या सती आहे; तीच दुर्गा, मेनकेची कन्या, दैत्यांच्या संकटाचा नाश करणारी आहे.
स्वर्गलक्ष्मीश्च दुर्गा सा शक्रादीनां गृहे गृहे । सा वाणी सा च सावित्री विद्याधिष्ठातृदेवता
स्वर्गात ती लक्ष्मी आहे, तीच दुर्गा इंद्रादी देवतांच्या प्रत्येक घरात आहे; तीच वाणी, तीच सावित्री, आणि विद्या अधिष्ठात्री देवी आहे.
वह्नौ स दाहिकाशक्तिः प्रभाशक्तिश्च भास्करे । शोभाशक्तिः पूर्णचन्द्रे जले शक्तिश्च शीतता
अग्नीत ती दाहक शक्ती आहे, सूर्याला तेज देणारी शक्ती आहे, पूर्ण चंद्रात शोभा देणारी शक्ती आहे, आणि पाण्यात गारवा देणारी शक्ती आहे.
सस्यप्रसूता शक्तिश्च धारणा च धरासु सा । ब्राह्मण्यशक्तिर्विप्रेषु देवशक्तिःसुरेषु सा
तीच धान्य उगवण्याची शक्ती आहे, पृथ्वीला धारण करणारी शक्ती आहे; ब्राह्मणांमध्ये ती ब्राह्मण्याची शक्ती आहे, आणि देवांमध्ये ती दैवी शक्ती आहे.
तपस्विनां तपस्या का गृहिणां गृहदेवता । मुक्तिशक्तिश्च मुक्तानामाशा सांसारिकस्य सा
ती तपस्व्यांची तपश्चर्या आहे, गृहस्थांची घराची देवी आहे; मुक्त लोकांसाठी ती मुक्तीची शक्ती आहे, आणि संसारात अडकलेल्या लोकांसाठी ती आशा आहे.
मद्भक्तानां भक्तिशक्तिर्मयि भक्तिप्रदा सदा । नृपाणां राज्यलक्ष्मीश्च वणिजां लभ्यरूपिणी
माझ्या भक्तांमध्ये ती भक्तीची शक्ती आहे, आणि नेहमी मला भक्ती देणारी आहे; राजांसाठी ती राजलक्ष्मी आहे, आणि व्यापाऱ्यांसाठी ती लाभरूप आहे.
परि संसारसिन्धूनां त्रयीतत्त्वा तु तारिणी । सत्सु सद्बुद्धिरूपा सा मेधाशक्तिस्वरूपिणी
तीच त्रैविद्याच्या सहाय्याने संसारसागरातून पार नेणारी आहे; सज्जनांमध्ये ती सद्बुद्धी आहे, आणि तीच मेधा शक्तीच्या स्वरूपात आहे.
व्याख्याशक्तिः श्रुतौ शास्त्रे दातृशक्तिश्च दातृषु । क्षत्त्रादीनां विप्रभक्तिः पतिभक्तिः सतीसु च
ती वेद आणि शास्त्रांमध्ये अर्थ सांगण्याची शक्ती आहे, दात्यांमध्ये दान करण्याची शक्ती आहे; क्षत्रियादी लोकांमध्ये ब्राह्मणभक्ती आहे, आणि सती स्त्रियांच्या मनात पतीभक्ती आहे.
एवं रूपा च या शक्तिर्मया दत्ता शिवाय सा । एवं ते कथितं सर्वं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
हीच ती शक्ती आहे जिला मी शंकराला दिली आहे; असं सर्व मी तुला सांगितलं, आता तुला अजून काही ऐकायचं आहे का?
अथ षट्सप्ततितमोऽध्यायः नन्द उवाच येषां च दर्शने पुण्यं पापं यस्य च दर्शने । तत्सर्व वद सर्वेश श्रोतुं कौतूहरं मम
नंद म्हणाला: हे सर्वांच्या स्वामी, ज्यांच्या दर्शनाने पुण्य मिळतं आणि ज्यांच्या दर्शनाने पाप लागतं, ते सर्व मला सांग, मला ते ऐकण्याची उत्सुकता आहे.
श्रीभगवानुवाच सुब्राह्मणानां तीर्थानां वैष्णवानां च दर्शने । देवताप्रतिमादर्शी तीर्थस्नायी भवेन्नरः
श्रीभगवान म्हणाले: उत्तम ब्राह्मण, तीर्थक्षेत्रे, वैष्णव, आणि देवतांच्या मूर्ती यांचं दर्शन केल्याने, जणू काही तीर्थस्नान केल्याचा पुण्य मिळतो.
सूर्यस्य दर्शने भक्त्या मतीनां दर्शने तथाः । संन्यासिनां यतीनां च तथैव ब्रह्मचारिणाम्
भक्तीभावाने सूर्याचं दर्शन, तसेच ज्ञानी लोकांचं, संन्याशांचं, यतींचं आणि ब्रह्मचारी लोकांचं दर्शन केल्यानेही पुण्य मिळतं.
भक्त्या गवां च वह्नीनां गुरूणां च विशेषतः । गजेन्द्राणां च सिंहानां श्वेताश्वानां तथैव च
भक्तीने गायी, अग्नी आणि विशेषतः गुरू यांचं दर्शन, तसेच हत्ती, सिंह आणि पांढरे घोडे यांचं दर्शन केल्यानेही पुण्य मिळतं.
शुकानां च पिकानां च खञ्जनानां तथैव च । हंसानां च मयूराणां चाषाणां शङ्खपक्षिणाम्
पोपट, कोकीळ, खंजन, हंस, मोर, कावळा आणि शंखाच्या आकाराचा पक्षी यांचं दर्शन देखील पुण्यदायक आहे.
वत्सप्रयुक्तधेनूनासश्वत्थानां तथैव च । पतिपुत्रवतीनां च नराणां तीन्थयायिनाम्
वासरानं चालवलेल्या गायी, घोडे, पती आणि पुत्र असलेल्या स्त्रिया, तसेच तीर्थयात्रेला जाणारे पुरुष यांचं दर्शनही पुण्य देतं.
प्रदीपानां सुवर्णानां मणीनां च विशेषतः । णुक्तानां हीरकाणां च माणिक्यानां महाशय
दिवा, सोनं, रत्ने, मोती, हिरा आणि माणिक यांचं विशेषतः दर्शन केल्यावर पुण्य मिळतं.
तुलसीशुक्लपुष्पाणां दर्शनं पापनाशम् । फलानि शुक्लधान्यानि घृतं दधि मधूनि च
तुळशीच्या पांढऱ्या फुलांचं दर्शन पाप नष्ट करतं; फळं, पांढरं धान्य, तूप, दही आणि मध यांचंही दर्शन पुण्य देतं.
पूर्णकुम्भं च लाजांश्च राजेन्द्रं दर्पणं जलम् । मालां च शुक्लपुष्पाणां दृष्ट्वा पुण्यं लभेन्नरः
पाण्यानं भरलेला कलश, लाह्या, आरसा, पाणी आणि पांढऱ्या फुलांची माळ यांचं दर्शन केल्यावर माणसाला पुण्य मिळतं.
गोरोचनं च कर्पूरं रजतं च सरोवरम् । पुष्पोद्यानं पुष्पितां च दृष्ट्वा पुण्यं लभेन्नरः
गोरोचन, कापूर, चांदी, सरोवर, फुलांनी बहरलेलं बाग यांचं दर्शन केल्यावर माणसाला पुण्य मिळतं.