परित्यजेन्मृदस्त्वेताः सकलाः शौचसाधने । कूष्माण्डघातिका या स्त्री दीवनिर्वाणकः पुमान्
शौचासाठी या सर्व प्रकारच्या मातीकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करावे. जो स्त्री कुंभार किंवा गडद फळे फोडते, किंवा जो पुरुष दिवा विझवतो—
सप्तजन्म भवेद्रोगी दरिद्रो जन्मजन्मनि । प्रदीपं शिवलिङ्गंच शालग्रामं मणिंतथा
—तो सात जन्म आजारी राहतो आणि प्रत्येक जन्मात गरीबच राहतो. दिवा, शिवलिंग, शाळग्राम, किंवा रत्न यांना कधीही टाकू नये—
प्रतिमां यज्ञसूत्रं च सुवर्ण शङ्खमेव च । हीरकं च तथा मुक्तां गोमूत्रं गोमयं घृतम्
—प्रतिमा, यज्ञसूत्र, सोने, शंख, हिरा, मोती, गोमूत्र, शेण किंवा तूप यांनाही टाकू नये.
शालग्रामशिलातोयं भूमौ त्यक्त्वा व्रजेदधः । दरिद्रः कृपणः कुष्ठी वंशहीनोऽप्यभार्यकः
जो शाळग्रामाच्या पाण्याला जमिनीवर टाकतो, तो नरकात जातो; तो गरीब, दु:खी, कुष्ठरोगी, वंशहीन आणि पत्नीविना होतो.
भूमिहीनः प्रजाहीनो बन्धुहीनश्च कुत्सितः । अन्धः पङ्गुर्वा खर्वश्च खञ्जश्चैवाङ्गहीनकः
तो भूमिहीन, संततीविना, नातेवाईकांविना आणि तुच्छ होतो; अंध, लंगडा, ठेंगू, अपंग किंवा अंगविना होतो.
भवेत्कमेण पापी स ह्येतान्भूमौ त्यजेतु यः । दिवसे संध्ययोर्निद्रां स्त्रीसंभोगं करोति यः
जो या वस्तू जमिनीवर टाकतो, तो हळूहळू पापी होतो. जो संध्याकाळी किंवा पहाटे झोपतो किंवा स्त्रीसंग करतो—
सप्तजन्म भवेद्रोगी दरिद्रः सप्तजन्मसु । उदिते जगतीनाथे यः कुर्याद्दन्तधावनम्
—तो सात जन्म आजारी राहतो आणि सात जन्म गरीब राहतो. जो जगत्पती उगवल्यावर दात घासतो—
स पापिष्ठः कथं ब्रूते पूजयामि जनार्दनम् । मृद्भस्मगोसकृत्विण्डैस्तथा बालुकयाऽपि वा
—तो मोठा पापी आहे, तो कसा म्हणू शकतो, 'मी जनार्दनाची पूजा करतो'? माती, भस्म, शेण किंवा वाळूने जरी दात घासले—
कृत्वा लिङ्कं सकृत्पूजय वसेत्कल्पशतं दिवि । सहस्रपूजनात्सोऽपि लभते वाञ्छितं फलम्
—एकदाच जरी शिवलिंग घडवून त्याची पूजा केली, तरी तो शंभर कल्प स्वर्गात राहतो; हजार वेळा पूजा केल्यास इच्छित फळ मिळते.
लक्षं च पूजयेद्यस्तु शिवत्वं लभते ध्रुवम् । जीवन्मुक्तो भवेद्विप्रो लिङ्गमभ्यर्चयेतु यः
जो लक्ष वेळा पूजा करतो, तो नक्कीच शिवपदाला पोहोचतो. जो ब्राह्मण लिंगाची पूजा करतो, तो जिवंत असतानाच मुक्त होतो.
शिवपूजाविहीनश्च ब्राह्मणो नरकं व्रजेत् । मत्पूजितं प्रियतमं शिवं निन्दन्ति ये नराः
जो ब्राह्मण शिवपूजा करत नाही, तो नरकात जातो. जे लोक माझ्या अत्यंत प्रिय असलेल्या आणि मी पूजलेल्या शिवाची निंदा करतात—
पच्यन्ते निरये तावद्यावद्वै ब्रह्मणः शतम् । पूजिते शिवलिङ्गे च यदि स्यात्केशवालुका
—ते ब्रह्मदेवाच्या शंभर वर्षांइतका काळ नरकात यातना भोगतात. शिवलिंगाची पूजा करताना जर केस किंवा वाळू असेल—
स महान्धो वालुकया केशेन यवनो भवेत् । क्षुद्रो दरिद्रः कृपणो व्याधिः स्यात्कुत्सिते यथा
—तो पूर्णपणे आंधळा होतो, किंवा त्या वाळू किंवा केसामुळे म्लेच्छ होतो; तो नीच, गरीब, दु:खी, आजारी आणि तुच्छ होतो.
सर्वेभ्यो मानहानिः स्याज्जायते नीचयोनिषु । सर्वेषु प्रियपात्रेषु ब्रह्मणश्च मम प्रियः
त्याचा सर्वांकडून अपमान होतो आणि तो नीच योनीत जन्म घेतो. सर्व प्रिय वस्तूंमध्ये, आणि ब्रह्मदेव व मला प्रिय असणाऱ्यांमध्ये—
ब्रह्मणाच्च प्रिया लक्ष्मीः सततं वक्षसि स्थिता । ततोऽधिका प्रिया राधा प्रिया भक्तास्ततोऽधिकाः
—लक्ष्मी, जी नेहमी ब्रह्मदेवाच्या छातीवर वास करते, ती प्रिय आहे; पण राधा तिच्याहून अधिक प्रिय आहे, आणि माझे भक्त त्याहूनही अधिक प्रिय आहेत.
ततोऽधिकः शंकरो मे नास्ति मे शंकरात्प्रियः । महादेव महादेव महादेवेति वादिरः
पण मला शंकराहून अधिक प्रिय कोणी नाही; शंकराहून प्रिय माझ्यासाठी कोणीच नाही. जो 'महादेव, महादेव, महादेव' असे म्हणतो—
पश्चाद्यामि च संतृप्तो नामश्रवणलोभतः । मनो मे भक्तमूले च प्राणा राधात्मका ध्रुवम्
नंतर मी समाधान पावतो, पण माझं नाव ऐकण्याची आसक्ती असल्यामुळे माझं मन नेहमी भक्तीमध्ये गुंतलेलं असतं, आणि माझा जीव कायम राधेच्या स्वरूपाचा आहे.
आत्मा मे शंकरस्थानं शिवः प्राणाधिकश्च यः । आद्या नारायणी शक्तिः सृष्टिस्थित्यन्तकानिणी
माझं आत्मा म्हणजे शंकराचं निवासस्थान आहे, जो मला प्राणाहूनही प्रिय आहे; आद्य शक्ती म्हणजे नारायणी, जिला सृष्टी, स्थिती आणि संहार घडवायचं सामर्थ्य आहे.
कनोमि च यथा सृष्टिं यया ब्रह्मादिदेवताः । यया जयति विश्वं च यया सृष्टिःप्रजायते
जिच्या द्वारे मी सृष्टी करतो, जिच्यामुळे ब्रह्मादिक देवता आहेत, जिच्यामुळे विश्व जिंकतं, आणि जिच्यामुळे सृष्टी निर्माण होते.
यया विना जगन्नाश्ति मया दत्ता शिवाय सा । दया निद्रा च क्षुत्तृप्तिस्तृष्ण श्रद्धा क्षमा धृतिः
जिच्याशिवाय जगच अस्तित्वात नाही, जिला मी शंकराला दिलं आहे, तीच दया, झोप, भूक भागवणं, तहान, श्रद्धा, क्षमा आणि धैर्य आहे.
तुष्टिः पुष्टिस्तथा शान्तिर्लज्जाधिदेवता हि सा । वैसुण्ठे सा महालक्ष्मीर्गोलोके राधिका सती
तीच तृप्ती, पोषण, शांतता आणि लाजेची अधिष्ठात्री देवी आहे; वैकुंठात ती महालक्ष्मी आहे, आणि गोलोकात ती सती राधिकाच आहे.
मर्त्ये लक्ष्मीश्च क्षीरोदे दक्षकन्या सती य सा । सा दुर्गा मेनकाकन्या दैत्यदुर्गतिनाशिनी
मर्त्यलोकात ती लक्ष्मी आहे, क्षीरसागरात ती दक्षकन्या सती आहे; तीच दुर्गा, मेनकेची कन्या, दैत्यांच्या संकटाचा नाश करणारी आहे.
स्वर्गलक्ष्मीश्च दुर्गा सा शक्रादीनां गृहे गृहे । सा वाणी सा च सावित्री विद्याधिष्ठातृदेवता
स्वर्गात ती लक्ष्मी आहे, तीच दुर्गा इंद्रादी देवतांच्या प्रत्येक घरात आहे; तीच वाणी, तीच सावित्री, आणि विद्या अधिष्ठात्री देवी आहे.
वह्नौ स दाहिकाशक्तिः प्रभाशक्तिश्च भास्करे । शोभाशक्तिः पूर्णचन्द्रे जले शक्तिश्च शीतता
अग्नीत ती दाहक शक्ती आहे, सूर्याला तेज देणारी शक्ती आहे, पूर्ण चंद्रात शोभा देणारी शक्ती आहे, आणि पाण्यात गारवा देणारी शक्ती आहे.
सस्यप्रसूता शक्तिश्च धारणा च धरासु सा । ब्राह्मण्यशक्तिर्विप्रेषु देवशक्तिःसुरेषु सा
तीच धान्य उगवण्याची शक्ती आहे, पृथ्वीला धारण करणारी शक्ती आहे; ब्राह्मणांमध्ये ती ब्राह्मण्याची शक्ती आहे, आणि देवांमध्ये ती दैवी शक्ती आहे.
तपस्विनां तपस्या का गृहिणां गृहदेवता । मुक्तिशक्तिश्च मुक्तानामाशा सांसारिकस्य सा
ती तपस्व्यांची तपश्चर्या आहे, गृहस्थांची घराची देवी आहे; मुक्त लोकांसाठी ती मुक्तीची शक्ती आहे, आणि संसारात अडकलेल्या लोकांसाठी ती आशा आहे.
मद्भक्तानां भक्तिशक्तिर्मयि भक्तिप्रदा सदा । नृपाणां राज्यलक्ष्मीश्च वणिजां लभ्यरूपिणी
माझ्या भक्तांमध्ये ती भक्तीची शक्ती आहे, आणि नेहमी मला भक्ती देणारी आहे; राजांसाठी ती राजलक्ष्मी आहे, आणि व्यापाऱ्यांसाठी ती लाभरूप आहे.
परि संसारसिन्धूनां त्रयीतत्त्वा तु तारिणी । सत्सु सद्बुद्धिरूपा सा मेधाशक्तिस्वरूपिणी
तीच त्रैविद्याच्या सहाय्याने संसारसागरातून पार नेणारी आहे; सज्जनांमध्ये ती सद्बुद्धी आहे, आणि तीच मेधा शक्तीच्या स्वरूपात आहे.
व्याख्याशक्तिः श्रुतौ शास्त्रे दातृशक्तिश्च दातृषु । क्षत्त्रादीनां विप्रभक्तिः पतिभक्तिः सतीसु च
ती वेद आणि शास्त्रांमध्ये अर्थ सांगण्याची शक्ती आहे, दात्यांमध्ये दान करण्याची शक्ती आहे; क्षत्रियादी लोकांमध्ये ब्राह्मणभक्ती आहे, आणि सती स्त्रियांच्या मनात पतीभक्ती आहे.
एवं रूपा च या शक्तिर्मया दत्ता शिवाय सा । एवं ते कथितं सर्वं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
हीच ती शक्ती आहे जिला मी शंकराला दिली आहे; असं सर्व मी तुला सांगितलं, आता तुला अजून काही ऐकायचं आहे का?