पाके च पितृदेवानामधिकारो न तद्भवेत् । यद्ग्रामयाजिनामन्नं शूद्रश्राद्धान्नभोजनम्
त्याला पितरांसाठी किंवा देवांसाठी स्वयंपाक करण्याचा अधिकार राहत नाही; गावातील याजकांचे अन्न किंवा शूद्रांच्या श्राद्धातील अन्न खाण्याचा अधिकारही राहत नाही.
भुक्त्वा च नरकं याति यावच्चन्द्रदिवाकरौ । शूद्राणां श्राद्धदिवसे तदन्नं भुञ्जते द्धिजाः
अशा अन्नाचे सेवन केल्यावर, तो चंद्र आणि सूर्य अस्तित्वात असतील तोपर्यंत नरकात जातो; जे ब्राह्मण शूद्रांच्या श्राद्धाच्या दिवशी ते अन्न खातात.
कुम्भीपाके च पच्यन्ते यावद्वै ब्रह्मणः शतम् । यः शूद्रेणाभ्यनुज्ञातो भुङ्क्ते श्राद्धदिनेऽन्यतः
ते कुंभिपाक नरकात ब्रह्मदेवाच्या शंभर वर्षांपर्यंत शिजवले जातात; जो शूद्राच्या परवानगीने श्राद्धाच्या दिवशी दुसरीकडे अन्न खातो.
सुरापीति स विज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः । असिजीवी मषीजीवी देवलो वृषवाहकः
तो मद्यपान करणारा समजावा, सर्व धर्मांपासून दूर ठेवावा; तलवारीवर, शाईवर, देवळात किंवा बैल चालवून उपजीविका करणारेही तसेच.
शूद्राणां शवदाही च यो हि शूद्रापतिद्धिजः । स शूद्रवद्वहिष्कार्यस्तदन्नं विट्समं सताम्
जो ब्राह्मण शूद्रांचे दहन करतो किंवा शूद्रांचा प्रमुख असतो, त्याला शूद्रासारखेच बाहेर काढावे; असे अन्न सज्जनांसाठी विष्ठेसमान मानले जाते.
नोपतिष्ठति यः पूर्वां नोपास्ते यस्तु पश्चिमाम् । स शूद्रवद्बहिष्कार्यः सवंस्माद्द्विजकर्मणः ।। ७० संध्याहीनोऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु । यदह्नाकुरुते कर्म न तस्य फलभाग्भवेत्
जो सकाळची किंवा संध्याकाळची पूजा करत नाही, त्याला शूद्रासारखे सर्व ब्राह्मणकर्मातून वगळावे; जो संध्यावंदन करत नाही, तो नेहमी अशुद्ध आणि सर्व कर्मांसाठी अयोग्य असतो; त्या दिवशी त्याने जे काही केले, त्याला त्याचे फळ मिळत नाही.
वाममन्त्रोपासकश्च ब्राह्माणो नरकं व्रजेत् । नदीगर्भे च गर्ते च दृक्षमूले जलान्तिके
जो ब्राह्मण वाममार्गी मंत्रांची उपासना करतो, तो नरकात जातो; तसेच, जो नदीत, खड्ड्यात, झाडाच्या मुळाशी किंवा पाण्याजवळ मलमूत्र विसर्जन करतो.
देवान्तिके सस्यभूमौ पुरीषं नोत्सृजेद्बुधः । वल्मीकमूषकोत्खातां मृदमन्तर्जलां तथा
शहाणा मनुष्य देवाजवळ, पिकलेल्या शेतात, वाळवीच्या घरात, उंदराच्या बिलात किंवा चिखलात मलमूत्र करू नये.
शौचावशिष्टां गेहाच्च नाऽऽदद्याल्लेपसंभवाम् । अन्तःप्राणिपिपील्यां च हलोत्खातां व्रजेश्वर
व्रजेश्वरा, शौचासाठी उरलेली किंवा घरातील अपवित्र माती, जिथे कीटक किंवा प्राणी राहतात अशी माती, किंवा नांगराने खणलेली माती घेऊ नये.
आलवालोत्थितां चैव सस्यक्षेत्रोत्थितां तथा । वृक्षमूलोत्थितां नन्द नदीगर्भोत्थितां तथा
नंदा, गवत उगवलेली माती, शेतीतील माती, झाडाच्या मुळाजवळील माती किंवा नदीच्या तळातील मातीसुद्धा घेऊ नये.
परित्यजेन्मृदस्त्वेताः सकलाः शौचसाधने । कूष्माण्डघातिका या स्त्री दीवनिर्वाणकः पुमान्
शौचासाठी या सर्व प्रकारच्या मातीकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करावे. जो स्त्री कुंभार किंवा गडद फळे फोडते, किंवा जो पुरुष दिवा विझवतो—
सप्तजन्म भवेद्रोगी दरिद्रो जन्मजन्मनि । प्रदीपं शिवलिङ्गंच शालग्रामं मणिंतथा
—तो सात जन्म आजारी राहतो आणि प्रत्येक जन्मात गरीबच राहतो. दिवा, शिवलिंग, शाळग्राम, किंवा रत्न यांना कधीही टाकू नये—
प्रतिमां यज्ञसूत्रं च सुवर्ण शङ्खमेव च । हीरकं च तथा मुक्तां गोमूत्रं गोमयं घृतम्
—प्रतिमा, यज्ञसूत्र, सोने, शंख, हिरा, मोती, गोमूत्र, शेण किंवा तूप यांनाही टाकू नये.
शालग्रामशिलातोयं भूमौ त्यक्त्वा व्रजेदधः । दरिद्रः कृपणः कुष्ठी वंशहीनोऽप्यभार्यकः
जो शाळग्रामाच्या पाण्याला जमिनीवर टाकतो, तो नरकात जातो; तो गरीब, दु:खी, कुष्ठरोगी, वंशहीन आणि पत्नीविना होतो.
भूमिहीनः प्रजाहीनो बन्धुहीनश्च कुत्सितः । अन्धः पङ्गुर्वा खर्वश्च खञ्जश्चैवाङ्गहीनकः
तो भूमिहीन, संततीविना, नातेवाईकांविना आणि तुच्छ होतो; अंध, लंगडा, ठेंगू, अपंग किंवा अंगविना होतो.
भवेत्कमेण पापी स ह्येतान्भूमौ त्यजेतु यः । दिवसे संध्ययोर्निद्रां स्त्रीसंभोगं करोति यः
जो या वस्तू जमिनीवर टाकतो, तो हळूहळू पापी होतो. जो संध्याकाळी किंवा पहाटे झोपतो किंवा स्त्रीसंग करतो—
सप्तजन्म भवेद्रोगी दरिद्रः सप्तजन्मसु । उदिते जगतीनाथे यः कुर्याद्दन्तधावनम्
—तो सात जन्म आजारी राहतो आणि सात जन्म गरीब राहतो. जो जगत्पती उगवल्यावर दात घासतो—
स पापिष्ठः कथं ब्रूते पूजयामि जनार्दनम् । मृद्भस्मगोसकृत्विण्डैस्तथा बालुकयाऽपि वा
—तो मोठा पापी आहे, तो कसा म्हणू शकतो, 'मी जनार्दनाची पूजा करतो'? माती, भस्म, शेण किंवा वाळूने जरी दात घासले—
कृत्वा लिङ्कं सकृत्पूजय वसेत्कल्पशतं दिवि । सहस्रपूजनात्सोऽपि लभते वाञ्छितं फलम्
—एकदाच जरी शिवलिंग घडवून त्याची पूजा केली, तरी तो शंभर कल्प स्वर्गात राहतो; हजार वेळा पूजा केल्यास इच्छित फळ मिळते.
लक्षं च पूजयेद्यस्तु शिवत्वं लभते ध्रुवम् । जीवन्मुक्तो भवेद्विप्रो लिङ्गमभ्यर्चयेतु यः
जो लक्ष वेळा पूजा करतो, तो नक्कीच शिवपदाला पोहोचतो. जो ब्राह्मण लिंगाची पूजा करतो, तो जिवंत असतानाच मुक्त होतो.
शिवपूजाविहीनश्च ब्राह्मणो नरकं व्रजेत् । मत्पूजितं प्रियतमं शिवं निन्दन्ति ये नराः
जो ब्राह्मण शिवपूजा करत नाही, तो नरकात जातो. जे लोक माझ्या अत्यंत प्रिय असलेल्या आणि मी पूजलेल्या शिवाची निंदा करतात—
पच्यन्ते निरये तावद्यावद्वै ब्रह्मणः शतम् । पूजिते शिवलिङ्गे च यदि स्यात्केशवालुका
—ते ब्रह्मदेवाच्या शंभर वर्षांइतका काळ नरकात यातना भोगतात. शिवलिंगाची पूजा करताना जर केस किंवा वाळू असेल—
स महान्धो वालुकया केशेन यवनो भवेत् । क्षुद्रो दरिद्रः कृपणो व्याधिः स्यात्कुत्सिते यथा
—तो पूर्णपणे आंधळा होतो, किंवा त्या वाळू किंवा केसामुळे म्लेच्छ होतो; तो नीच, गरीब, दु:खी, आजारी आणि तुच्छ होतो.
सर्वेभ्यो मानहानिः स्याज्जायते नीचयोनिषु । सर्वेषु प्रियपात्रेषु ब्रह्मणश्च मम प्रियः
त्याचा सर्वांकडून अपमान होतो आणि तो नीच योनीत जन्म घेतो. सर्व प्रिय वस्तूंमध्ये, आणि ब्रह्मदेव व मला प्रिय असणाऱ्यांमध्ये—
ब्रह्मणाच्च प्रिया लक्ष्मीः सततं वक्षसि स्थिता । ततोऽधिका प्रिया राधा प्रिया भक्तास्ततोऽधिकाः
—लक्ष्मी, जी नेहमी ब्रह्मदेवाच्या छातीवर वास करते, ती प्रिय आहे; पण राधा तिच्याहून अधिक प्रिय आहे, आणि माझे भक्त त्याहूनही अधिक प्रिय आहेत.
ततोऽधिकः शंकरो मे नास्ति मे शंकरात्प्रियः । महादेव महादेव महादेवेति वादिरः
पण मला शंकराहून अधिक प्रिय कोणी नाही; शंकराहून प्रिय माझ्यासाठी कोणीच नाही. जो 'महादेव, महादेव, महादेव' असे म्हणतो—
पश्चाद्यामि च संतृप्तो नामश्रवणलोभतः । मनो मे भक्तमूले च प्राणा राधात्मका ध्रुवम्
नंतर मी समाधान पावतो, पण माझं नाव ऐकण्याची आसक्ती असल्यामुळे माझं मन नेहमी भक्तीमध्ये गुंतलेलं असतं, आणि माझा जीव कायम राधेच्या स्वरूपाचा आहे.
आत्मा मे शंकरस्थानं शिवः प्राणाधिकश्च यः । आद्या नारायणी शक्तिः सृष्टिस्थित्यन्तकानिणी
माझं आत्मा म्हणजे शंकराचं निवासस्थान आहे, जो मला प्राणाहूनही प्रिय आहे; आद्य शक्ती म्हणजे नारायणी, जिला सृष्टी, स्थिती आणि संहार घडवायचं सामर्थ्य आहे.
कनोमि च यथा सृष्टिं यया ब्रह्मादिदेवताः । यया जयति विश्वं च यया सृष्टिःप्रजायते
जिच्या द्वारे मी सृष्टी करतो, जिच्यामुळे ब्रह्मादिक देवता आहेत, जिच्यामुळे विश्व जिंकतं, आणि जिच्यामुळे सृष्टी निर्माण होते.
यया विना जगन्नाश्ति मया दत्ता शिवाय सा । दया निद्रा च क्षुत्तृप्तिस्तृष्ण श्रद्धा क्षमा धृतिः
जिच्याशिवाय जगच अस्तित्वात नाही, जिला मी शंकराला दिलं आहे, तीच दया, झोप, भूक भागवणं, तहान, श्रद्धा, क्षमा आणि धैर्य आहे.